PlusAchtergrond

‘Zeker’ geen Patriotraketten, maar welke wapens wil Nederland wél aan Oekraïne leveren?

Nederland kijkt ‘welwillend’ naar een Oekraïens verzoek om ‘defensieve’ wapens. Maar wat zijn dat? ‘We gaan geen Patriots cadeau doen.’

Hanneke Keultjes
Een Oekraïense soldaat bij de grens van de separatistische Donetsk-regio in het oosten van het land. Het Oekraïense leger is een infanterieleger. Beeld AP
Een Oekraïense soldaat bij de grens van de separatistische Donetsk-regio in het oosten van het land. Het Oekraïense leger is een infanterieleger.Beeld AP

Wapens leveren aan Oekraïne. Vorige maand was Nederland nog mordicus tegen. Het zou, zo zei minister Wopke Hoekstra van Buitenlandse Zaken vorige week, ‘potentieel escalerend’ werken. Maar inmiddels zijn de kaarten anders geschud en bekijkt het kabinet een Oekraïens verzoek om Nederlandse wapens toch. Het land moet zich, zo vindt Nederland, kunnen verdedigen in het geval van een Russische invasie.

Het Oekraïense leger is een infanterieleger, zegt de in Rusland gespecialiseerde hoogleraar Hans van Koningsbrugge. Oftewel: het land heeft veel grondtroepen. “De krijgsmacht is er sinds 2014 weliswaar gemoderniseerd, maar tegen de overmacht van Russische tanks en pantservoertuigen is Oekraïne niet opgewassen.” Niet voor niets leverden andere landen al eerder munitie en wapentuig: de Verenigde Staten, het Verenigd Koninkrijk en de Baltische staten stuurden antitankwapens.

Geen offensieve wapens

Dat is ook zinvol, vindt defensie-expert Peter Wijninga van het The Hague Center for Strategic Studies. “Tanks en pantservoertuigen, daar heeft Rusland er veel van.” Ook Nederland zou een levering van dergelijke wapens kunnen overwegen. “Misschien is er nog een voorraad over.”

Ook denkt hij aan geweren en scherfvesten. “Het moeten wapens zijn die zeker niet offensief gebruikt kunnen worden.” Een geweer, stelt hij, is geen offensief wapen. “Dat is een persoonlijk wapen. Daar doe je niet veel mee als je tegenover een Russische tank staat.”

Het kabinet wil niet zeggen naar welke wapens wordt gekeken. “Dat is niet relevant”, zei minister Liesje Schreinemacher voor Buitenlandse Handel, die maandag bij het Vragenuur inviel voor buitenlandminister Hoekstra. “Defensie moet eerst inzichtelijk maken of en wát we kunnen leveren, dan gaan we naar de toetsingscriteria voor wapenexport kijken.”

Een Amerikaanse militair controleert pallets met munitie, wapens en ander militair materiaal dat vanuit de Verenigde Staten naar Oekraïne wordt gestuurd. Beeld AFP/Mauricio Campino /US Air Force
Een Amerikaanse militair controleert pallets met munitie, wapens en ander militair materiaal dat vanuit de Verenigde Staten naar Oekraïne wordt gestuurd.Beeld AFP/Mauricio Campino /US Air Force

Duidelijk is wel, zegt Wijninga, dat een luchtverdedigingssysteem met raketten geen optie is. “We gaan geen Patriots cadeau doen.” Hij kent dat wapen goed; zelf gaf Wijninga leiding aan een batterij van een Patriotsysteem. Patriots sturen betekent ook dat er Nederlandse militairen mee moeten om de installatie te bedienen. Wijninga: “Dat gaan we niet doen. Het moeten wapens zijn die ook zonder personeel gebruikt kunnen worden.” Ook premier Mark Rutte zei vrijdag dat er geen Nederlandse militairen naar Oekraïne gaan. “Je zou alleen aan Patriotraketten kunnen denken in Navo-lidstaten in de buurt van Oekraïne, voor de bescherming van Navo-landen.”

Duobezoek aan Kiev

Wijninga vermoedt dat het kabinet volgende week meer duidelijkheid geeft over eventuele wapenlevering. Rutte en Hoekstra brengen op 1 en 2 februari een duobezoek aan Kiev, en zouden dan niet met lege handen willen aankomen. “Dat is hét moment om het kenbaar te maken.” Volgens bronnen rond het kabinet zou de beslissing ook eerder al kunnen vallen.

Een Kamermeerderheid steunt eventuele wapenlevering, maar ziet liever dat er met diplomatie gewerkt wordt aan de-escalatie. SP-Kamerlid Jasper van Dijk meent dat Nederland ‘een oorlog wordt ingerommeld’. “De Navo gooit olie op het vuur door wapenexport te overwegen. De Koude Oorlog is weer helemaal terug. Dit is een nodeloze wapenwedloop.”

Geen oorlog óf vrede

Volgens Van Koningsbrugge, aan de Rijksuniversiteit Groningen gespecialiseerd in de geschiedenis en politiek van Rusland, wordt nu te veel gesproken over ‘oorlog óf vrede’. “Rusland kan ook heel veel andere dingen doen in een schemergebied.” Dingen die geopolitieke verhoudingen verder op scherp kunnen zetten.

Als voorbeeld noemt hij dat Rusland een grote militaire basis kan vestigen in buurland Belarus, waar aan de grens met Oekraïne tussen 10 en 20 februari een grote Russische oefening gepland staat. Ook wijst hij op een Russisch wetsvoorstel dat ervoor pleit om de twee zelfverklaarde ‘volksrepublieken’ Loehansk en Donetsk in het oosten van Oekraïne, waar pro-Russische separatisten de scepter zwaaien, formeel te erkennen. Verder zinspeelt Rusland op het sturen van wapens naar Venezuela en Cuba. Dan ligt een nieuwe Cubacrisis op de loer.

Meer over