PlusAchtergrond

Wordt Sjevjerodonetsk het nieuwe Marioepol?

De strijd in de Donbas concentreert zich al een tijdje rond Sjevjerodonetsk. Het lot van deze stad lijkt een beetje op dat van Marioepol, inclusief omsingeling en enorm industrieel complex (dit keer een chemische fabriek).

Mark van Assen
Een verwoeste weg naar Sjevjerodonetsk. Sjevjerodonetsk ligt voortdurend onder Russisch artillerievuur, het Russische leger probeert al een tijdje de boel te omsingelen, in het centrum wordt zelfs man tegen man gevochten. Beeld ANP / EPA
Een verwoeste weg naar Sjevjerodonetsk. Sjevjerodonetsk ligt voortdurend onder Russisch artillerievuur, het Russische leger probeert al een tijdje de boel te omsingelen, in het centrum wordt zelfs man tegen man gevochten.Beeld ANP / EPA

Het lijkt een beetje alsof Sjevjerodonetsk pas deze laatste fase van de oorlog in beeld is. De berichten die sinds eind april uit de stad komen, zijn dramatisch. Sinds de Russen hun focus hebben verlegd naar het oosten van Oekraïne, met als doel de verovering van de hele Donbasregio, wordt er verbeten strijd geleverd in en om de provinciestad.

Sjevjerodonetsk ligt voortdurend onder Russisch artillerievuur, het Russische leger probeert al een tijdje de boel te omsingelen, in het centrum wordt zelfs man tegen man gevochten (“Bittere straatgevechten,” volgens gouverneur Serhi Hajdaj) en het kan per dag verschillen welk leger welk deel van de stad in handen heeft. Het laatste nieuws is dat de Russen tot het eind van afgelopen week 70 procent ingenomen hadden, maar dat de Oekraïners dit weekend weer 20 procent hebben terugveroverd. De strijd golft op en neer. De Russen hebben zelfs een groot deel van hun troepen uit andere delen van Oekraïne weggehaald om hier te komen vechten. Waarnemers verbazen zich hierover, omdat het de positie van de Russen elders verzwakt. Oekraïne denkt echter dat Rusland snel zijn slag wil slaan, voordat er meer Westerse wapens arriveren.

Belangrijke uitvalsweg

In feite wordt Sjevjerodonetsk echter al sinds het begin van de oorlog bestookt. Meteen al op de eerste dag van de Russische invasie landden er raketten in de stad. En dat was al een herhaling van de oorlog in 2014, toen separatisten heel even de macht in handen hadden. Daar zijn redenen voor. Sjevjerodonetsk heeft niet alleen een zekere strategische waarde, maar is ook symbolisch van belang. Ze is het administratieve centrum van de provincie Loehansk, een belangrijke uitvalsweg verbindt deze regio met het westen van Oekraïne en de stad kan voor de Russen ook gaan dienen als springplank naar de steden Kramatorsk en Slovjansk in de regio Donetsk, die ze ook graag willen hebben. Als dat lukt, hebben ze vrijwel de hele Donbas (Loehansk plus Donetsk) in handen.

Voor het symbolische belang moeten we terug naar 2004. Dat was de tijd van de Oranje Revolutie in Oekraïne. Russisch sprekende Oekraïners, die vooral in het oosten van het land wonen en dan met name in de Donbas, kwamen toen in Sjevjerodonetsk voor het eerst bijeen om openlijk over onafhankelijkheid te praten. Er werd daartoe zelfs een speciale politieke partij opgericht: het Gezamenlijke Oekraïense Congres van Afgevaardigden van alle Niveaus (dat in de praktijk vooral uit Russisch sprekenden bestond). Het leidde toen nog nergens toe, maar een bodem voor de latere conflicten was gelegd.

Kunstmest

Sjevjerodonetsk heeft geen lange geschiedenis. Honderd jaar geleden bestond de stad nog niet. Ergens in de jaren 30 besloten de Sovjets in het gebied een grote kunstmestfabriek neer te zetten. Die werd na de Tweede Wereldoorlog nog eens fors uitgebreid tot een complex vol chemische industrie, waardoor er meer en meer huizen moesten worden gebouwd voor de arbeiders die van heinde en verre werden aangevoerd (zoals in de Sovjet-Unie gebruikelijk was). In 1950 kreeg de stad haar naam, die Noord-Donetsk betekent, naar de min of meer gelijknamige rivier die in het gebied stroomt (de Siverski Donets).

Normaal gesproken telt Sjevjerodonetsk iets meer dan 100.000 inwoners. De meesten zijn inmiddels gevlucht, maar lang niet iedereen. De mensen die zijn achtergebleven moeten niet alleen de voortdurende beschietingen doorstaan, maar kampen ook met tekorten aan stroom en water. Gouverneur Serhi Hajdaj meldde vorige week dat zo’n achthonderd inwoners hun toevlucht hebben gezocht in het Azotcomplex. “Het gaat om mensen van hier die gevraagd zijn te vertrekken, maar dat niet hebben gedaan,” aldus Hajdaj. “Er zijn ook enkele kinderen bij, maar niet veel.”

Marioepol

Azot is een grote chemische fabriek, die eigendom is van de oligarch Dmytro Firtasj. Die verblijft al een tijdje in Oostenrijk, waar hij wacht op uitlevering aan de VS vanwege verdenking van corruptie. Hij is een van de mensen die schatrijk is geworden onder en dankzij het bewind van Vladimir Poetin. Het terrein heeft een netwerk van ondergrondse schuilkelders, net als het Azovstalcomplex in Marioepol. Daar verschansten zich tijdens het beleg van die stad enkele duizenden soldaten en burgers. Die hielden het ruim tweeënhalve maand vol. Vorige week kwam er een Russische raket neer op een stikstoftank, die vervolgens ontplofte. Op beelden is goed te zien hoe een vieze, geelbruine wolk zich over het gebied verspreidt. Mensen werd toen verzocht binnen te blijven.

Volgens de burgemeester van Sjevjerodonetsk, Olksandr Strjoek, zijn er tot nu zeker 1500 burgers gedood door de Russische beschietingen. De laatste week is het geweld zelfs zodanig toegenomen dat de overheid gestopt is met het tellen van lichamen. Gouverneur Hajdaj heeft gezegd dat de verdedigers blijven doorvechten ‘tot het einde’.

Een Oekraïense soldaat loopt langs een niet-ontplofte Russische raket in Sjevjerodonetsk.  Beeld ANP / EPA
Een Oekraïense soldaat loopt langs een niet-ontplofte Russische raket in Sjevjerodonetsk.Beeld ANP / EPA
Meer over