PlusExclusief

Westerse sancties kunnen niet te slap zijn, maar ook niet te sterk

EU-landen hebben de eerste strafmaatregelen in gang gezet tegen Rusland. Ze kunnen nog niet alles uit de kast halen: er moet wat overblijven voor later.

Christoph Schmidt
EU-buitenlandcoördinator Josep Borrell (links) en de Franse minister Jean-Yves Le Drian van buitenlandse zaken na hun persconferentie in Parijs.  Beeld EPA
EU-buitenlandcoördinator Josep Borrell (links) en de Franse minister Jean-Yves Le Drian van buitenlandse zaken na hun persconferentie in Parijs.Beeld EPA

Voor het Westen is het uur van de waarheid aangebroken. Sorteren de sancties tegen Rusland, die al weken zijn aangekondigd als ‘ongekend hard’, het beoogde effect? Of haalt Moskou de schouders op, zoals het al sinds 2014 doet? Sinds dat jaar geldt immers een pittig Europees sanctieregime, na de Russische annexatie van het Oekraïense schiereiland de Krim en het neer­halen van vlucht MH17 boven Oost-Oekraïne.

Nu willen de Westerse leiders laten zien dat er niet met hen te spotten valt. Tegelijk is het te vroeg om al hun troefkaarten uit te spelen.

De ministers van Buitenlandse Zaken van de EU, gisteren bijeen in Parijs, presenteerden een sanctiebesluit dat pittiger uitviel dan een halve dag eerder was verwacht.

Ruim 25 Russische individuen en instellingen die betrokken zijn bij de erkenning van de ‘volksrepublieken’ Donetsk en Loegansk, in het oosten van Oekraïne, komen op een zwarte lijst. Dat geldt ook voor banken ‘die het militaire apparaat financieren en bijdragen aan het destabiliseren van Oekraïne’, aldus EU-commissievoorzitter Ursula von der Leyen. Verder wordt de toegang afgeknepen die sommige Russische banken hebben tot financiële markten in de EU.

‘Dit zal Rusland pijn doen’

Bovendien – en dat is verrassender – zijn alle leden van het Russische parlement (de Doema) die hebben gestemd vóór de onafhankelijkheid van de twee Oekraïense regio’s op de EU-sanctielijst gezet. “Als Rusland de crisis blijft verergeren, staan we klaar om andere maatregelen te nemen”, waarschuwde Von der Leyen.

“Deze sancties zullen Rusland pijn doen, een hoop pijn”, zei EU-buitenlandcoördinator ­Josep Borrell, die het overleg in Parijs voorzat.

Het kostte de ministers een paar uur, want zoals altijd bij zulke strafmaatregelen is unanimiteit vereist. Sommige EU-landen, die warmere economische banden met Moskou hebben dan andere, moesten ook aan boord komen. Traditioneel zijn dat Hongarije, Italië en Oostenrijk.

Stokken achter de deur

Premier Rutte had eerder op de dag gradaties aangebracht in de zwaarte van de sancties bij diverse scenario’s. De Russische losweking van Donetsk en Loegansk van de rest van Oekraïne zou een eerste – in de woorden van Rutte ‘beperkt’– pakket aan sancties opleveren. Je moet immers de nodige stokken achter de deur hebben staan voor mogelijke verdere escalaties.

Maar maandagavond kwam de oekaze van de Russische president Poetin, waarin hij militairen opdraagt de twee zojuist erkende ‘volksrepublieken’ te betreden, voor ‘vredesmissies’. Daarmee zou de facto sprake zijn van de invasie die al zo lang in de lucht hing. De EU en de Verenigde Staten moesten snel schakelen. Ze dachten daarbij niet alleen na over wat ze wél gingen doen, maar vooral over wat nog niet.

Een van de hardste sancties die al wekenlang boven de markt hangt, is het afkoppelen van Rusland van het mondiale bancaire Swift­-systeem. Daartoe is gisteren niet besloten. “We houden nog wat munitie in onze gereedschapskist, om het Russische gedrag zo nodig verder te sanctioneren”, zei Borrell.

Zwarte lijst

Eerder op de dag, toen de EU-leiders zich nog aan het bezinnen waren, kwam de Duitse bondskanselier Olaf Scholz met de mededeling dat het vergunningenproces voor de nieuwe gaspijplijn Nord Stream 2, die van Rusland naar Duitsland loopt en later dit jaar in bedrijf zou worden genomen, in de ijskast gaat. Ook Londen kwam meteen met eigen sancties. Het Verenigd Koninkrijk doet vijf Russische banken in de ban. Ook drie Russische oligarchen staan nu op een zwarte lijst. Hun Britse banktegoeden zijn bevroren en ze komen het land niet meer in.

De vraag blijft of Rusland pijn zal lijden onder de sancties. “Onze Europese, Amerikaanse en Britse collega’s zullen niet stoppen en zullen niet tot rust komen voordat ze al hun mogelijkheden hebben uitgeput voor de zogenaamde bestraffing van Rusland”, zei de Russische minister Sergej Lavrov van Buitenlandse Zaken.

Premier Rutte deed Lavrovs opmerking af als ‘grootspraak’ en ‘stoere taal’. Volgens hem zullen de sancties wel degelijk hard aankomen. “Zij gaan dit voelen, dat kan ik u verzekeren.”

Meer over