PlusExclusief

Weg uit Nederland vanwege corona: antivaxers in Portugal. ‘Ze hebben onze bedrijven kapotgemaakt’

Jasper Groenewegen en Manda den Elzen tijdens de lunch in hun B&B in Portugal. Beeld Eline van Nes
Jasper Groenewegen en Manda den Elzen tijdens de lunch in hun B&B in Portugal.Beeld Eline van Nes

Sommige Nederlanders die kritiek hebben op het coronabeleid, zijn naar het buitenland verhuisd. Bijvoorbeeld naar het binnenland van Portugal, waar menig antivaxer vanuit de rest van de EU is neergestreken.

Jurriaan van Eerten

“Neem je de flesjes water mee?” Vanuit de studio die ze klaarmaakt roept Manda den Elzen naar haar man, die handdoeken uit de voorraadruimte pakt. Het is een klusje dat de Nederlanders intussen geroutineerd doen voordat de nieuwe gasten komen: stofzuiger erdoorheen, schone lakens, glazen en water op de nachtkastjes. En dan is het verblijf klaar, met uitzicht op de olijfboomgaard en de Portugese vallei. Intussen lopen beneden tientallen schapen over het veld, terwijl vliegen loom op de zomerbries voorbijzeilen.

Het is inderdaad bijna het tv-programma Ik vertrek, grappen Den Elzen en haar partner Jasper Groenewegen over hun nieuwe verblijf in het Portugese binnenland. Ze verkochten hun huizen in Nederland en trokken naar Zuid-Europa om op een stuk land van 18 hectare een gastenverblijf op te zetten en olijfolie te maken. Dat ging met de bekende problemen: zo bleven ze door een ontbrekende clausule in het contract maandenlang in onzekerheid of de koop wel doorging, terwijl hun huizen in Nederland al verkocht waren. De bureaucratie in Portugal bleek stroperiger dan verwacht, maar uiteindelijk lukte alles.

Geen opdrachten meer

Het verschil met een aflevering van het televisieprogramma zit hem in de reden voor vertrek. Kort gezegd wilden de 55-jarige Den Elzen en de 49-jarige Groenewegen weg vanwege de coronamaatregelen in Nederland. Ongevaccineerd en zeer kritisch op het overheidsbeleid, voelden zij zich er steeds minder thuis. Dus besloten ze hun langgekoesterde droom om ooit naar het zuiden van Europa te trekken voor een bed and breakfast vervroegd uit te voeren.

In Nederland hadden ze goedlopende bedrijven: Groenewegen als aannemer en Den Elzen als teamcoach. Toen in maart 2020 de coronacrisis losbarstte, kenden ze elkaar een jaar of zeven, acht – ongeveer even lang als dat ze ondernemer waren. Hun omzet had juist een hoogtepunt bereikt, maar van de ene op de andere dag verdwenen alle opdrachten. Den Elzen probeerde nog haar trainingen online te geven, maar na een eerste sessie met zestien mensen tegelijk was het haar duidelijk dat het daarmee niet ging lukken – via Zoom was te weinig zichtbaar van de interactie binnen een team: de manier van bewegen, de blikken onderling.

Elke dag sproeit Manda den Elzen even wat water om een klein plasje te maken. Zo kunnen de kippen een beetje afkoelen van de warme Portugese zon. Beeld Eline van Nes
Elke dag sproeit Manda den Elzen even wat water om een klein plasje te maken. Zo kunnen de kippen een beetje afkoelen van de warme Portugese zon.Beeld Eline van Nes

“Toen Wiebes (toenmalig minister van Economische Zaken) in het begin van de crisis de gevolgen van de maatregelen doodleuk een ondernemersrisico noemde, heb ik mijn schoen naar de televisie gegooid. Wiebes met zijn staatssalaris, terwijl al die mensen hun bedrijven kapot zagen gaan,” zegt Den Elzen, terwijl ze buiten schoongewassen lakens ophangt. De frustratie zit nog altijd diep: toen minister Kuipers van Volksgezondheid waarschuwde voor een nieuwe coronagolf in de zomer, kreeg ze gelijk het gevoel dat haar keel werd dichtgeknepen.

Groenewegen schudt zijn hoofd. “Ze hebben onze bedrijven echt helemaal kapotgemaakt. Het eerste jaar zijn we tienduizenden euro’s aan omzet misgelopen.” Voordat hij aannemer werd, werkte Groenewegen bij de overheid in de IT. Dat was ten tijde van de Mexicaanse griep in 2009, en hij zag toen al hoe de overheid plannen maakte om de uitbraak in te dammen. Op het moment dat vergelijkbare plannen werden aangekondigd bij de uitbraak van het coronavirus, had hij daarom al een idee hoe strikt de boel op slot zou kunnen gaan. Even dacht Groenewegen nog dat het zou meevallen, toen Rutte in het begin over groepsimmuniteit sprak. Maar daarna kwamen de lockdowns alsnog. Groenewegen ziet er een bewuste strategie achter, gericht op het controleren van mensen.

De twee wilden het coronavaccin nooit nemen. In hun vriendengroep zijn Groenewegen en Den Elzen niet de enigen die er zo over denken. Ze vertellen over een bevriend stel, dat met kinderen en al naar Roemenië reed omdat daar op dat moment veel verzet tegen het vaccin was. Hier onder de olijfbomen in de Portugese zon lijken alle coronamaatregelen net als gezichtsmaskers en een avondklok ver weg.

Gezagsgetrouwe Portugezen

Maar wat Den Elzen en Groenewegen in eerste instantie niet hadden voorzien, was dat juist Portugezen zeer getrouw de overheidsmaatregelen volgden tijdens de pandemie, en dat deze maatregelen ook nog eens zeer streng waren. In de eerste periode van de corona-uitbraak mochten Portugezen hun huis amper uit.

Met hun overtuiging dat de pandemie bewust gepland en voorbereid is, behoren de twee Nederlanders tot een groep die relatief zeer klein is in Portugal: de zogeheten negacionistas, ofwel ontkenners. Wie rondvraagt, merkt dat er wel meer buitenlandse negacionistas naar deze regio zijn gemigreerd vanwege de coronacrisis, al zijn er geen getallen beschikbaar.

Al sinds de hippietijd trekken mensen om sociaal-economische redenen vanuit het noorden van Europa naar de pittoreske groene valleitjes rondom Coimbra. Elk dorpje kent wel een hippiemarkt, waar gemigreerde andersdenkenden van alle leeftijden zelfgemaakte spullen verkopen: van limonade tot CBD-olie uit marihuanaplanten. Wie op zo’n marktje links en rechts een praatje maakt, komt weinig mensen tegen die gevaccineerd zijn. Het past in de levensstijl van natuurgeneesmiddelen en wantrouwen tegenover de overheid. Geen wonder dus dat coronasceptici zich op hun gemak voelen in deze delen van Portugal.

Samen hangen Jasper en Manda de was buiten op. Binnen een half uurtje is alles door de brandende Portugese zon al droog. Beeld Eline van Nes
Samen hangen Jasper en Manda de was buiten op. Binnen een half uurtje is alles door de brandende Portugese zon al droog.Beeld Eline van Nes

“Dat buitenlandse coronamigranten hiernaartoe komen, is bekend,” vertelt gasthoogleraar in de rechten Martinho Lucas Pires over de telefoon vanuit Lissabon. “Ze zijn er zeker. Maar de ironie is dat wij hier juist helemaal niet zo van negacionistas houden.” Pires wijst op de strikte wijze waarop Portugezen zich aan de overheidsmaatregelen hielden – wat er onder andere voor zorgde dat het land een van de hoogste vaccinatiegraden van de wereld kent. Pires: “Zoals jullie in Nederland protesten tegen de coronamaatregelen hadden, protesteerde men hier juist tegen negacionistas.”

De hoge vaccinatiegraad in Portugal is wereldwijd in het nieuws geweest. Pas bij het vaccineren van jonge kinderen ontstond iets bredere twijfel onder de Portugezen. Bij de laatste parlementsverkiezingen, afgelopen januari, was het coronabeleid amper een thema. De enige partij die zich profileerde als vaccintwijfelaar, ADN, behaalde geen enkele zetel.

Belastingvoordelen en cryptovaluta

Desondanks ziet Pires duidelijk waarom mensen vanuit Nederland en andere Noord-Europese landen naar Portugal komen. Naast het feit dat het relatief goedkoop is om in de binnenlanden een stuk land of woning te kopen, heeft Portugal na de economische crisis van 2008 maatregelen genomen om buitenlanders aan te trekken. Zoals een belastingvoordeel tijdens de eerste tien jaar van het verblijf.

Daarnaast is Portugal een paradijs voor mensen die in cryptovaluta hebben geïnvesteerd. Door een bindend advies van de belastingdienst jaren geleden, toen de bitcoin nog maar net bestond, wordt zowel op het bezit als op de verkoop van cryptovaluta nul belasting geheven. Momenteel onderzoekt de Portugese overheid of ze dit wil veranderen, maar vooralsnog is dat niet gebeurd. Mensen met een alternatieve levensstijl, die niet altijd evenveel meegaan met het overheidsbeleid rondom het coronavirus, zijn ook geregeld mensen die in cryptovaluta hebben geïnvesteerd vanwege hun wantrouwen tegen de overheid en het bancaire systeem.

“Het zijn een aantal factoren die samen de perfecte storm hebben veroorzaakt,” zegt Pires. “Het brengt geld en talent naar Portugal, waar we zeker de voordelen van zullen zien in de komende jaren.” Dat de Portugezen zelf niet zo happig zijn op coronaontkenners, ziet Pires niet direct als een probleem. “Er is een verschil in de manier waarop Portugezen elkaar behandelen en hoe ze zich tegenover buitenlanders opstellen. Portugezen zijn al gauw nederig, omdat we ons armer en minder voelen. Buitenlanders worden voorgelaten, er wordt minder kritisch naar hen gekeken.”

Daarnaast zou het Pires niet verbazen als nieuwkomers zich kapot schrikken van de bureaucratie, de traagheid waarmee veel officiële instanties werken. Daar staat tegenover dat het land geen grote problemen kent. “Voor wie geld heeft dan,” zegt Pires. “Dan heb je het hier heel goed. Het is veilig, de ziekenzorg functioneert goed, evenals het openbaar vervoer.”

Voor Groenewegen en Den Elzen was de reden voor hun vertrek toch vooral dat zij uit Nederland weg wilden. Ze zochten meer ruimte, waar zij in een bubbel kunnen leven ver van de coronamaatregelen. Vooral wilden ze klaar zijn voor nieuwe wereldproblemen die ze voorzien: hier hebben ze eigen water, ze verbouwen groente.

Eén ding was het stel in ieder geval duidelijk: in Nederland zouden ze boos oud worden, en daar hadden ze geen zin in. En zoals de Portugezen de buitenlanders iets meer ruimte geven voor andere ideeën, zo gaan de Nederlanders hier als nieuwkomers toch meer mee met de overheidsmaatregelen dan in Nederland. “In de Albert Heijn deed ik echt nooit mijn mondkapje op, ik vertikte het gewoon. Maar hier deed ik hem toch even voor toen het verplicht was in de winkel.”

Champagne

Buiten hun alternatieve denkwijze over het coronavirus, hebben de twee hun leven in Portugal opmerkelijk snel opgepakt. Met onder andere het geld uit de verkoop van hun huizen hebben ze in pakweg een jaar een functionerend bedrijf opgezet. Afgelopen jaar hebben ze 1.500 liter olijfolie geproduceerd en verkocht. Terwijl ze staan te vertellen over hun leven, komt een auto aangereden met gasten voor een van de studio’s. Het is een Oekraïens stel dat iets te vieren heeft, te zien aan de fles champagne die ze hebben meegebracht.

Het stel ziet zichzelf voorlopig niet teruggaan naar Nederland. En dat ze ook hier als extreem kunnen worden gezien, daarvan zijn ze zich uiteraard bewust. Aangezien hun inkomsten voornamelijk uit het toerisme komen, zijn ze voorzichtig geworden in hun uitspraken. “Je wilt de gasten niet afschrikken. Je hebt immers geen idee hoe zij erover denken, dus vermijd je het onderwerp liever,” zegt Den Elzen.

Meer over