PlusAchtergrond

‘We waren een ideaal doelwit’ – Russische elitesoldaat beschrijft slechte staat van het leger

Een Russische soldaat bij de herdenking van de overwinning op nazi-Duitsland.  Beeld AP
Een Russische soldaat bij de herdenking van de overwinning op nazi-Duitsland.Beeld AP

In een 141 pagina’s tellend oorlogsdagboek schrijft de Russische parachutist Pavel Filatjev (34) over de Russische aanval op Oekraïne. Hij schetst de deplorabele staat van het Russische leger en het gebrekkige moreel van de troepen. Filatjev is zijn land inmiddels ontvlucht. ‘De meeste Russische soldaten zijn niet tevreden over wat daar gaande is.’

Karen Van Eyken

Pavel Filatjev kent de gevolgen van wat hij heeft gedaan. De ex-parachutist weet dat hij een celstraf riskeert, dat hij een verrader zal worden genoemd en zal worden gemeden door zijn voormalige strijdmakkers. Zijn eigen moeder heeft er bij hem op aangedrongen Rusland te ontvluchten, nu het nog kan. Dat heeft hij uiteindelijk ook gedaan, nadat hij eerst van hotel naar hotel trok om de veiligheidsdiensten te snel af te zijn.

Twee weken geleden publiceerde de Rus zijn oorlogsdagboek van 141 pagina’s op de Russische sociaalnetwerksite Vkontakte. Dat document sloeg in als een bom. Het was een beschrijving van hoe zijn eenheid van de Krim naar het Oekraïense vasteland werd gestuurd en de zeehaven van Cherson veroverde. Hij vertelde ook hoe hij uiteindelijk gewond raakte en werd geëvacueerd met een ooginfectie.

Tegen die tijd was hij ervan overtuigd dat deze oorlog helemaal niet gerechtvaardigd is. “Ik ben niet bang om in een oorlog te vechten, maar wij, Russen, hebben nu niet het gevoel dat het goed is wat we doen,” zegt hij tegen de Britse krant The Guardian.

Voortdurend onder artillerievuur

Een journalist ontmoette Filatjev en zag foto's en documenten die bewijzen dat hij inderdaad in het Russische leger zat. Niet alle details van zijn verhaal kunnen worden gecheckt, maar Filatjev geeft een gedetailleerd verslag van zijn ervaringen. ‘In de buurt van Mykolajiv lagen we voortdurend onder artillerievuur. Op dat moment dacht ik al: waar hebben we deze oorlog in godsnaam voor nodig? Toen deed hij een belofte aan zichzelf: ‘God, als ik dit overleef, dan zal ik er alles aan doen om dit te stoppen.’ Filatjev weigert nog deel uit te maken van deze ‘waanzin’.

Hij bracht 45 dagen door met het schrijven van zijn memoires en verbrak daarmee het Russische stilzwijgen, waarbij zelfs het woord ‘oorlog’ niet publiekelijk mag worden uitgesproken. “Ik kan gewoon niet langer zwijgen, ook al weet ik dat ik waarschijnlijk niets zal veranderen, en misschien heb ik dwaas gehandeld omdat ik mezelf zo in de problemen breng,” zegt Filatjev.

Uittreksels van zijn oorlogsdagboek werden gepubliceerd door de alsmaar schaarser wordende onafhankelijke Russische pers. Filatjev gaf ook een interview aan de Russischtalige onafhankelijke televisiezender TV Rain.

Hoewel hij een van de weinigen is die zich uitspreekt, is hij naar eigen zeggen niet de enige ontstemde Russische soldaat. De meesten zijn ontevreden met wat er in Oekraïne gebeurt, meent Filatjev. Hij beschrijft hoe zijn slecht uitgeruste en uitgeputte eenheid Oekraïne binnenviel met amper deftige logistiek of concrete doelstellingen. Niemand begreep waarom deze oorlog überhaupt plaatsvond. “Het kostte me weken om te begrijpen dat er helemaal geen oorlog plaatsvond op Russisch grondgebied, maar dat we net Oekraïne hadden aangevallen.”

Elite van het leger

Op een gegeven moment beschrijft Filatjev hoe de parachutisten, de elite van het Russische leger, de zeehaven van Cherson veroverden en onmiddellijk ‘computers en alle waardevolle goederen die ze konden vinden’ begonnen te verzamelen. Daarna doorzochten ze de keukens op zoek naar voedsel.

“Als wilden aten we daar alles: haver, pap, jam, honing, koffie... We gaven nergens om, we waren al tot het uiterste gedreven. De meesten hadden al een maand in Oekraïne doorgebracht zonder enige vorm van comfort, een douche of normaal eten.”

“In wat voor een wilde staat kan je mensen brengen door er niet bij stil te staan ​​dat ze moeten slapen, eten en zich kunnen wassen,” merkt Filatjev op. “Alles om ons heen gaf ons een vies gevoel; als ellendelingen probeerden we gewoon te overleven.”

De Rus probeert ook uit te leggen waarom de soldaten voortdurend dingen als computers stelen. “Een soldaat weet dat zo’n computer meer waard is dan zijn soldij. Dus pakt hij die spullen mee. Ik probeer dit niet goed te praten, maar ik denk dat het belangrijk is om uit te leggen waarom soldaten zich zo gedragen in dit soort van extreme situaties.”

Schadevergoeding voor nabestaanden

Hij klaagt ook over de gedateerde uitrusting van het Russische leger. Het geweer dat hij voor de oorlog had gekregen, was verroest. ‘We waren een ideaal doelwit,’ schrijft hij. Zo trok zijn eenheid naar Cherson in verouderde en ongepantserde trucks die soms 20 minuten stilstonden. ‘Het was onduidelijk wat het plan was – zoals altijd wist niemand iets.’

Aan het front namen de frustraties in die mate toe dat soldaten zichzelf opzettelijk doodschoten om aan de ellende te ontsnappen en om 3 miljoen roebel (50.000 euro) schadevergoeding te incasseren voor de nabestaanden. En zo zijn er ook geruchten over verminkingen die worden toegebracht aan gevangengenomen soldaten en lijken.

Filatjev zegt dat hij de mishandelingen tijdens de oorlog niet persoonlijk heeft gezien. Maar hij beschrijft een cultuur van woede en wrok in het Russische leger, in tegenstelling tot de façade van algemene steun voor de oorlog die de propagandamachines in stand willen houden.

“De meeste Russische soldaten zijn niet tevreden over wat daar gaande is, ze zijn ontevreden over hun commandanten en hun regering, ze zijn ontevreden over Poetin en zijn politiek, ze zijn niet blij met de minister van Defensie, die nooit heeft gediend in het leger,” zegt hij. In zijn oorlogsdagboek beweert hij dat ‘er enorm veel doden zijn, van wie de familieleden geen vergoeding hebben gekregen’.

Contact verbroken

Sinds zijn dagboek is verschenen, heeft zijn complete eenheid het contact met hem verbroken. Maar hij gelooft dat zo’n 20 procent van zijn strijdmakkers hem steunt. En vele anderen hebben hem aan het front schoorvoetend verteld dat ze veel respect hebben voor het patriottisme van de Oekraïners die vechten voor wat ze waard zijn om hun eigen territorium te verdedigen.

De Rus hoopt dat alle oorlogsellende zal stoppen na grote volksprotesten. Maar dat scenario lijkt nu nog ver weg, geeft hij toe. “Ik ben doodsbang voor wat er daarna gebeurt,” zegt hij, terwijl hij ook weet dat Rusland zal willen doorvechten tot de overwinning ondanks de verschrikkelijke tol.

Inmiddels heeft Filatjev zijn eigen vaderland vaarwel moeten zeggen. “Waarom moet ik mijn land ontvluchten, enkel omdat ik de waarheid vertel? Ik ben overweldigd door emoties omdat ik mijn land heb moeten verlaten,” zo besluit hij triest.

Pavel Filatjev.  Beeld Yegor Slizyak
Pavel Filatjev.Beeld Yegor Slizyak