PlusReportage

Waternet helpt Suriname bij het voorkomen van nieuwe overstromingen

Suriname kampt met grote overstromingen, dorpen staan naar verwachting nog tot augustus onder water. Het Amsterdamse Waternet bezocht het gebied met als doel hulp bieden bij het opzetten van waterschappen. ‘Ze hebben alles, alles, alles verloren.’

David Hielkema
Door hoogwater staan in de regio Brokopondo hele dorpen onder water. Beeld Coco Duivenvoorde
Door hoogwater staan in de regio Brokopondo hele dorpen onder water.Beeld Coco Duivenvoorde

Opeens kwam het water. Geen waarschuwing vooraf. Eerst een beetje, zo tot haar voeten, daarna tot haar middel. De 23-jarige Liesbeth Steenberg verzamelde de belangrijkste spullen en evacueerde met haar gezin naar haar familie. Nu ziet ze van een afstandje hoe haar huis onder water staat, met veel meubilair er nog in. Zij heeft nog geluk, zegt ze, sommige buren moeten zwemmend door hun woning om hun boedeltje te verzamelen.

De nood is hoog in Suriname. In het gebied Brokopondo, zo’n 100 kilometer van Paramaribo, staan dorpen aan de Surinamerivier onder water nadat de spuikleppen van een krachtcentrale een maand geleden zonder aankondiging werden geopend. Het stuwmeer zou anders overlopen en gevreesd werd dat de dam daardoor zou bezwijken – met nóg catastrofaler gevolgen.

Aan de andere kant van het stuwmeer was het kwaad toen al geschied. Omdat de spuikleppen niet eerder werden geopend, staan dorpen al ruim twee maanden onder water. Circa twaalfduizend mensen, verspreid over 35 dorpen, ondervinden in het hele gebied last. Het water heeft inmiddels ook Paramaribo bereikt, waar ondergelopen scholen dicht moeten. De regen blijft de komende maand aanhouden, dus het water zal waarschijnlijk pas in augustus gaan dalen.

Helemaal opnieuw beginnen

“Het bezoek aan dit gebied stond eerst niet op het programma,” zegt bestuurder Sander Mager van Waterschap Amstel, Gooi en Vecht tijdens een spoedbijeenkomst voordat het vliegtuig terug naar Nederland vertrekt. “Maar als zich zo’n enorme ramp voltrekt terwijl wij hier zijn om te praten over water, moeten we hier aandacht aan geven.” Hij benadrukt: de delegatieleden komen niet als ramptoeristen, maar om met eigen ogen te zien wat er aan de hand is en te verkennen hoe ze kunnen helpen.

In de buurt van het stuwmeer wordt Mager over de humanitaire ramp bijgepraat door Ludwig Mendelzoon, districtscommissaris van Brokopondo. “Het water is de afgelopen week met dertig centimeter teruggedrongen, maar mensen hunkeren naar het normale leven. Ze hebben alles, alles, alles verloren. Voor de landbouw geldt hetzelfde: ze moeten helemaal opnieuw beginnen.”

Mendelzoon vertelt over de bijkomende schade. De plaatselijke drinkwaterbron is door de overstroming vervuild. Er ligt veel zwerfvuil in en dat brengt gezondheidsrisico’s met zich mee. Alleen al met je voeten in het stilstaande water staan, wat veel voorkomt, zorgt voor bultjes. De vervuiling raakt mens en dier.

In het water zitten ook luizen die de fundering van huizen aantasten. En, Mendelzoon wijst er even naar, het lokale voetbalveld is helemaal onder water gelopen, net als de school, die daarom gesloten is.

Waterconferentie

Het waterschap en de internationale organisatie Wereld Waternet reisden eind mei samen met burgemeester Femke Halsema naar Suriname. In de periode 2002-2010 werd al veel samengewerkt, maar toen Desi Bouterse aan de macht kwam, werd die samenwerking beëindigd. De waterconferentie met verschillende Surinaamse ministeries en de Surinaamse Waterleiding Maatschappij (SWM) is het startsignaal voor een hernieuwde samenwerking. Die bestaat onder meer uit de installatie en het beheer van nieuwe drinkwaterinstallaties en de ontwikkeling van een bestuursorgaan voor waterbeheer in Suriname.

Op klimaatgebied liggen ook mogelijkheden. Suriname zelf stoot weinig CO2 uit, maar ondervindt grote last van de wereldwijde klimaatverandering. Als de zeespiegel met één meter stijgt, wordt 73 procent van de bevolking rechtstreeks getroffen, ook in hoofdstad Paramaribo. Tegelijkertijd wordt het land bedreigd door veranderende neerslagpatronen en drogere en hetere periodes in de komende honderd jaar – en dat in een tropisch regenwoudklimaat dat toch wordt gekenmerkt door veel regen.

Waterschapsbestuurder Mager zegt dat een samenwerking ook voor Amsterdam veel oplevert. In Paramaribo komt het water soms met bakken uit de hemel vallen – iets waar ook Amsterdam steeds vaker mee te maken heeft. “Het biedt ons een nieuw perspectief op hoe je omgaat met klimaatverandering,” zegt Mager. “Het maakt ons bovendien een interessante werkgever: mensen kunnen veel leren bij ons en echt bijdragen aan een duurzame toekomst.”

Vissen vol met kwik

De Nederlandse delegatie gaat behalve naar de ondergelopen dorpen ook naar het stuwmeer zelf. Staatsolie Maatschappij Suriname, beheerder van de dam, liet het water hoog oplopen om later in het jaar meer energie te kunnen produceren. Het ging uit van droogte, maar de regen bleef maar komen. Een accurate berekening had minimaal 20 miljoen euro aan schade gescheeld in het gebied.

“Dit had voorkomen kunnen worden,” zegt ook districtscommissaris Mendelzoon. Intussen ziet Mager het water met duizenden liters uit de spuikleppen komen. Hij wijst naar de ‘afslag’ die het water neemt. Bij de aanleg van de dam in de jaren zestig, om energie op te wekken om bauxiet te verwerken, is ook een ‘kunstmatig eiland’ aangelegd om de vaart van het water eruit te halen als de spuikleppen opengaan. Mager: “Er is zelfs een risico dat het water met al zijn kracht een nieuwe weg gaat zoeken.”

Ze rijden naar boven, vanwaar het stuwmeer te zien is zover het oog reikt. Het heeft een oppervlakte van 135.000 hectare, ongeveer het formaat van de provincie Utrecht. Het water is ook nog eens vervuild door de goudwinning en het ontbreken van afvalwaterzuivering. Verschillende rapporten laten zien dat vissen vol zitten met kwik – toch wordt er nog volop gevist, de opbrengst wordt verkocht in Paramaribo.

“Wie zijn de mensen die nog kwik gebruiken? Waarom? Dit stuwmeer is voor iedereen belangrijk, we moeten het duurzaam beheren,” verzucht Mendelzoon. Hij baalt dat in Paramaribo niet naar hem wordt geluisterd. Hij voelt zich een burgervader zonder enig mandaat. “Wij hebben ook een gesprek aangevraagd met Staatsolie, maar in Paramaribo worden de besluiten genomen zonder dat wij erbij worden betrokken.”

Wake-upcall

Er is nu directe behoefte aan voedselpakketten en schoon drinkwater. Nederlandse organisaties zijn bezig om mobiele toiletten die kant op te krijgen, zodat het riool niet ook in de rivier eindigt. Waternet onderzoekt of het op korte termijn kan helpen met crisismanagement, maar nog belangrijker is de samenwerking op de lange termijn. Mager: “De wateroverlast is een wake-upcall dat het anders moet. Het watersysteem is niet toekomstbestendig en zorgt nu al voor snel groeiende problemen. In Suriname moet het waterbeheer in de toekomst echt anders. Het is positief om te ervaren dat de Surinamers de wens en de urgentie van samenwerking uitspreken.”

Voor de ontheemde Liesbeth Steenberg zal het niet direct iets uithalen. In het gebied wordt wel gesproken over schadevergoedingen, ook al houdt Staatsolie vol dat het niet verantwoordelijk is voor de dorpen die zijn ondergelopen. Steenberg zegt niets te weten van de claim – en ziet hoe de fundering van haar huis met de dag verder wordt aangetast, terwijl meubilair niet meer te redden valt. “Het is een kwestie van wachten. Ik kan niks anders doen.”

Huidige situatie in Suriname
Door de aanhoudende regen staan volledige dorpen, hoofdwegen en delen van de hoofdstad Paramaribo al maanden onder water. In de getroffen gebieden is het onderwijs voor kinderen ontregeld, er is grote behoefte aan voedselpakketten.

De Surinaamse ambassadeur in Den Haag heeft Nederland om hulp gevraagd. Brazilië, Venezuela en Japan hebben al hulp geboden in de vorm van helikopters en voedselpakketten, tenten, motorfietsen, dekens en medicijnen.

Suriname heeft een ‘kort regenseizoen’ van begin december tot begin februari en een ‘lang regenseizoen’ van eind april tot begin augustus. In de tussenperiode is het vaak droog. Dit jaar bleef de droogte uit. Verschillende experts zeggen dat de overstromingen voorkomen hadden kunnen worden als de sluizen eerder waren opengezet, zoals ook met regelmaat in het verleden is gebeurd.

Meer over