PlusAchtergrond

Wat te doen bij een overdosis? In de VS leren burgers levens van verslaafden te redden

De verslavingscrisis in de VS bereikt een nieuw dieptepunt met meer dan 100.000 overdosisdoden in een jaar. Gewone burgers leren nu hoe ze levens van drugsgebruikers kunnen redden.

Karlijn van Houwelingen
Drugsgebruikers op straat in Philadelphia. Sinds de pandemie loopt het aantal drugsdoden weer op in de Verenigde Staten.  Beeld Getty Images
Drugsgebruikers op straat in Philadelphia. Sinds de pandemie loopt het aantal drugsdoden weer op in de Verenigde Staten.Beeld Getty Images

Wie heeft wel eens een overdosis gezien? Verpleegkundige Cheryl Moore kijkt vragend een tl-verlicht zaaltje rond in een brandweerkazerne in Buffalo, ten noordwesten van New York. Voor haar zitten twee handenvol doodgewone inwoners, die vanaf vandaag een cruciale taak krijgen: levens redden. Moore gaat hen leren wat ze moeten doen als iemand door een overdosis drugs stopt met ademen, iets waaraan elk jaar meer Amerikanen overlijden.

Zelf weet Moore exact hoe zoiets eruit ziet – ze beschrijft het onophoudelijke knikkebollen dat erbij hoort, het onsamenhangende gebrabbel dat iemand op zo’n moment uitkraamt, het niet reageren, zelfs niet op een stevige pijnprikkel. Wie dat signaleert, moet de levensreddende neusspray die ze vanavond uitdeelt tevoorschijn halen. “Iemand ademt letterlijk niet. Ze zijn niet meer bij ons. Ze zijn dood,” waarschuwt ze. “En wij wekken hen weer tot leven.”

Het leek even wat beter te gaan met de verslavingscrisis in de VS. Meer en meer begon door te dringen dat de zware pijnstillers die veel dokters op aandringen van farmaceuten scheutig hebben voorgeschreven veel Amerikanen verslaafd maakten en richting zwarte markt dreven. Maar sinds de pandemie loopt het aantal drugsdoden weer op, en bereikte het zelfs een macaber record: vorig jaar stierven meer dan 100.000 mensen aan een overdosis, bleek onlangs. Het gaat om meer doden dan het aantal Amerikaanse slachtoffers van vuurwapengeweld en auto-ongelukken samen. Alsof elk jaar de hele stad Venlo wordt weggevaagd.

Clandestiene labs

Mensen zijn in de lockdowns geïsoleerd geraakt en afkickbehandeling kon niet altijd doorgaan. Maar de belangrijkste boosdoener, volgens experts, is de instroom van fentanyl, een superverslavend en levensgevaarlijk middel. In de medische wereld geldt het als krachtige pijnbestrijder, maar vanuit clandestiene labs wordt het in illegale vorm via China en Mexico het land in gesmokkeld. Het is vijftig keer krachtiger dan heroïne, volgens de drugsbestrijders van de DEA. Zij namen vorig jaar voldoende in beslag om elke Amerikaan een dodelijke dosis te geven.

Cheryl Moore hamert namens de lokale overheid in Buffalo de hele cursus lang op het gevaar. Veel slachtoffers kopen andere drugs, vertelt ze, en weten niet dat hun cocaïne of meth door handelaren gemengd is met het goedkope, sterkere fentanyl. “Met het equivalent van drie tot vijf korrels zout is iemand zoals ik, die nooit opiaten gebruikt, al dood.”

Antigif tegen opiaten

Haar wapen: het middel nalaxone, verkocht onder de merknaam Narcan. ‘Mijn wondermedicijn’, noemt ze het. Het is een soort antigif tegen opiaten als heroïne en fentanyl en zorgt dat de gebruiker weer gaat ademen. Moore deelt het vanavond uit – alle cursisten krijgen een paar doosjes voor in het dashboardkastje van de auto of de medicijnkast thuis. “Het hoort in iedere ehbo-koffer,” vindt Moore. Twee studentes zijn van plan voortaan een flesje neusspray in hun bh te stoppen bij het uitgaan.

Tekst loopt door onder foto

Het middel nalaxone, verkocht onder de merknaam Narcan, is een soort antigif tegen opiaten als heroïne en fentanyl en zorgt dat de gebruiker weer gaat ademen.  Beeld TNS
Het middel nalaxone, verkocht onder de merknaam Narcan, is een soort antigif tegen opiaten als heroïne en fentanyl en zorgt dat de gebruiker weer gaat ademen.Beeld TNS

Moore doet voor hoe het werkt: het doosje openmaken, de tuit in het neusgat plaatsen, het pompje indrukken en klaar. “Ze beginnen dan bij bewustzijn te komen, hoesten een beetje. Rol hen van je af,” adviseert ze – want meestal geeft zo iemand flink over. Ze heeft zelf deze week nog hamburgers over haar schoenen gekregen. Het gebeurt ook vaak dat mensen kwaad worden, want ze voelen zich beroerd en schamen zich. “Ze hebben zoiets van: blijf verdomme bij me weg. Wie ben jij in hemelsnaam? Gewoon negeren. Als ze dat doen, heb je het goed gedaan. Ze ademen.”

Oorlog tegen drugs

Lang voerde de VS een ‘oorlog tegen drugs’, maar langzaam beginnen Amerikaanse autoriteiten verslavingsproblematiek minder te zien als hard aan te pakken criminaliteit, en meer als gezondheidskwestie. De stad New York experimenteert met de eerste klinieken waar verslaafden onder toezicht mogen gebruiken om zo sterfgevallen te voorkomen. De klinieken zijn controversieel: vooral in conservatieve kringen wordt het gezien als het faciliteren en stimuleren van drugsgebruik. Ook drugstests die fentanyl detecteren en neusspray Narcan mogen in sommige staten daarom niet zomaar uitgedeeld worden.

Maar wie niet overleeft, kan ook niet in behandeling, benadrukt Moore. Ze weet waar ze over praat: haar zus Karen raakte aan de heroïne. De afkickverschijnselen waren zo hevig, dat ze er niet vanaf kon blijven. “Ze zei dan dingen als ‘mijn haar doet pijn’. Ik dacht: waar heb je het in hemelsnaam over? Maar ik had naar haar moeten luisteren.” Er kwam een dag dat ze een overdosis niet overleefde. Moore denkt nog steeds dat het vermijdbaar was geweest – Karen was al zo vaak gered, dat de hulpdiensten er geen heil meer in zagen om haar wéér op te lappen met de neusspray, vermoedt ze. “Ze gaven haar geen Narcan, ze had helemaal niet hoeven sterven,” zegt Moore. Nu heeft ze altijd Narcan op zak en gebruikt ze het bijna wekelijks. Ze geeft ook dagelijks cursussen, zodat zoveel mogelijk inwoners van Buffalo een overdosis herkennen. “Zolang ik in de buurt ben gebeurt dat niet nog eens. Niemand mag zo’n oordeel vellen, over wie leeft en wie sterft.”

Meer over