Plus

Wat gaan we merken van de renteverhoging?

Met de eerste renteverhoging in elf jaar zet de Europese Centrale Bank een eerste voorzichtige stap in de strijd tegen inflatie. Meer is nodig zeggen critici, maar dat is niet eenvoudig, nu de economie op een recessie afkoerst.

Peet Vogels
 ECB-president Christine Lagarde op 21 juli 2022. Beeld Michael Probst/AP
ECB-president Christine Lagarde op 21 juli 2022.Beeld Michael Probst/AP

Waarom verhoogt de Europese Centrale Bank de rente?

De 0,5 procentpunt renteverhoging is de tweede stap in de strijd tegen de hoge inflatie. Vorige maand kondigde ECB-president Christine Lagarde al aan te stoppen met het opkopen van staatsleningen van eurolanden. De lage rente en het opkoopprogramma waren instrumenten om de economische groei aan te jagen. Maar die groei zorgt nu voor torenhoge inflatie. Dus is het tijd om het beleid bij te stellen.

Hoe zorgt een hogere rente voor minder inflatie?

Een hogere rente maakt lenen duurder. Bedrijven zullen minder lenen om te investeren, consumenten minder lenen om te consumeren. Dat zorgt voor minder vraag en minder vraag leidt tot lagere prijzen, dus minder inflatie.

De inflatie is al een jaar hoog. Waarom komt de ECB nu pas in actie?

Dat is inderdaad rijkelijk laat. Maar dat is wijsheid achteraf. Lang werd gedacht dat de hoge inflatie maar tijdelijk zou zijn. Na corona veerde de economie in veel landen weer op. De vraag naar producten was veel groter dan het aanbod, met stijgende prijzen tot gevolg. De verwachting was dat het aanbod snel zou herstellen, maar dat gebeurde niet. En toen kwam de oorlog in Oekraïne er ook nog overheen, met stijgende energie- en voedselprijzen tot gevolg. Toen duidelijk werd dat de inflatie lang hoog zou blijven is de ECB maatregelen aan nemen.

Wat merk ik eigenlijk van de renteverhoging?

Reken er niet op dat de spaarrente flink gaat stijgen. De negatieve rente voor een ton of meer spaargeld verdwijnt wel bij de meeste banken. Maar voor een flinke verhoging van de spaarrente moet de rente veel verder stijgen. Lenen zal wel wat duurder worden, de hypotheekrente is bijvoorbeeld al een tijdje aan het stijgen op de verwachting dat de centrale banken de rentes verder verhogen.

Samengevat hebben we wel de lasten, maar niet de lusten van een hogere rente. Dat is met uitzondering van de pensioenen die dankzij de hoge rente voor het eerst in ruim tien jaar weer wat stijgen. Toch moeten we blij zijn met de hogere rente zegt ECB-president Christine Lagarde. Dankzij de hogere rente gaat de inflatie uiteindelijk omlaag en daar profiteren we allemaal van.

Is een rentestijging van 0,5 procentpunt voldoende om de inflatie omlaag te krijgen?

Nee, absoluut niet. Om de inflatie snel de kop in te drukken moet je de rente echt met procenten verhogen. Dan is de rente een knots die de economie half bewusteloos slaat. Maar ja, dan zit je met een bewusteloze economie, oftewel een dikke recessie. De ECB probeert met geleidelijke renteverhogingen de inflatie te bestrijden, zonder een recessie te veroorzaken.

Waarom dan maar een verhoging met 0,5 procent?

Zoals gezegd een grotere verhoging kan de economie al in een recessie duwen en dat wil de ECB niet. Door de rente te verhogen geeft de ECB het signaal dat het de strijd tegen inflatie serieus neemt. Voorkomen moet worden dat burgers en bedrijven overtuigd raken dat de inflatie lang hoog zal blijven. Als dat gebeurt gaan bedrijven de prijzen al vooraf verhogen, om niet later verrast te worden door hogere inkoopprijzen. Werknemers zullen hogere lonen eisen, om niet geconfronteerd te worden met koopkrachtverlies. Dan wordt de hoge inflatie een ‘selffulfilling prophecy’ zoals de Engelsen zeggen. Maar al te veel verhogen kan ook om een andere reden tot problemen leiden, namelijk een eurocrisis.

Hoe dat dan?

Italië is de olifant in de kamer. Het land heeft een torenhoge staatsschuld van 2700 miljard euro. Een hogere rente maakt het voor Italië duurder om te lenen en dat kan het land in grote problemen brengen. En als Italië failliet gaat zal de euro ook uit elkaar klappen is de vrees. Vandaar dat de ECB een nieuw instrument heeft ontwikkeld om te zorgen dat de rentes voor eurolanden niet te hoog oplopen. Een nieuwe eurocrisis is wel het laatste wat we nu kunnen gebruiken.