PlusExclusief

Waarom valt dit belangrijke Russische staatsbedrijf nog steeds buiten de sancties?

Eén belangrijk Russisch staatsbedrijf ontspringt vooralsnog telkens de dans als het gaat over sancties: het nucleaire agentschap Rosatom. Hoe komt dat?

Jarron Kamphorst
Rusland is een grote uraniumleverancier en bezit veel kennis over kernenergie. Beeld Getty Images/iStockphoto
Rusland is een grote uraniumleverancier en bezit veel kennis over kernenergie.Beeld Getty Images/iStockphoto

Ruim vier maanden oorlog in Oekraïne hebben zes Europese sanctierondes opgeleverd, plus veel getouwtrek over een olie- en gasboycot, en het verminderen van de afhankelijkheid van Russische energie. Toch staat een van de belangrijkste Russische energiebedrijven niet op de sanctielijst, en is ook amper onderwerp van de discussies daarover: het nucleaire staatsagentschap Rosatom.

Dat heeft te maken met de grote macht van het bedrijf. Rusland is na Niger de grootste uraniumleverancier aan de Europese Unie, goed voor zo’n 20 procent van de totale Europese import. Ook de Verenigde Staten leunen voor 16 procent van hun totale uraniumbehoefte op Moskou.

Rosatom heeft relatief veel macht in de toeleveringsketen van de grondstof, en Rusland heeft ook veel nucleaire infrastructuur en kennis in huis. Van de in totaal 439 kernreactoren ter wereld staan er 38 in Rusland, volgens het Center on Global Energy Policy van Columbia University. Rusland bezat in 2018 zo’n 46 procent van de wereldwijde capaciteit voor het verrijken van uranium.

Geen goedgekeurd alternatief

Geen nucleair bedrijf heeft zoveel buitenlandse orders als Rosatom. Verspreid over de hele wereld worden ruim veertig kerncentrales gebouwd op basis van Russische technologie, en nog eens vijftien met dank aan Russische kennis. In Europa staan die ‘Russische’ kerncentrales voornamelijk in Oost-Europa: Slowakije en Hongarije tellen er beide vier, Tsjechië zes, Bulgarije twee en ook Finland heeft twee reactoren van Russische makelij. Daarnaast staan in Slowakije, Hongarije en Finland kerncentrales in aanbouw die vertrouwen op Russische technologie.

De Oost-Europese lidstaten zijn de grootste tegenstanders van sancties tegen Rosatom. Zij zijn geheel afhankelijk van Moskou, er is geen goedgekeurd alternatief voor de Russische splijtstof. In Tsjechië en Slowakije zijn de Russische vrachtvliegtuigen met nucleaire brandstof blijven landen sinds Brussel in maart besloot het Europese luchtruim te sluiten als vergelding voor de invasie van Oekraïne.

Een ‘speciale dispensatieregeling’ daarvoor is hard nodig. Slowakije, Hongarije en Finland zijn voor meer dan de helft van hun elektriciteitsproductie afhankelijk van kernenergie, Bulgarije voor ruim veertig procent en Tsjechië voor een derde. Als de aanvoer van verrijkt uranium uit Rusland stil komt te liggen, dan hebben deze lidstaten echt een probleem.

Omzet naar recordhoogte

Ook omdat veel Europese lidstaten – Frankrijk voorop – nucleaire energie als het belangrijkste alternatief zien voor fossiele brandstof, zullen sancties vermoedelijk voorlopig wel uitblijven. Dat komt het Kremlin niet slecht uit, want Rosatom spekt de Moskouse kassa goed. Zo was het bedrijf in 2020 goed voor een totale omzet van omgerekend ruim 16 miljard dollar.

Daarmee behoort Rosatom tot de belangrijkste staatsbedrijven van Rusland. Ter vergelijking: het grootste staatsbedrijf, gasgigant Gazprom, noteerde datzelfde jaar zo’n 87 miljard dollar.

Naar verwachting zal de omzet van Rosatom in 2030 tot maar liefst 4 biljoen roebel stijgen, tegen de huidige wisselkoers ruim 76 miljard dollar. Die nieuwe inkomsten denkt het bedrijf voornamelijk uit buitenlandse orders te halen, zei CEO Aleksej Lichatsjov in 2019 tegen persbureau Reuters. In 2030 moet volgens hem 70 procent van de totale omzet uit het buitenland komen, tegen grofweg 40 procent nu.

Zolang sancties tegen de Russische nucleaire gigant in Brussel en Washington taboe is, is er geen enkele reden om aan te nemen dat die doelstelling niet wordt bereikt.

Meer over