PlusAchtergrond

Waarom knapt Rwanda het vuile werk van de Britten op?

Het Verenigd Koninkrijk heeft een deal gesloten met Rwanda om asielzoekers per vliegtuig over te brengen naar het Afrikaanse land. De Britse premier Boris Johnson rekent vooral op een afschrikkingseffect.

Sanne Schelfaut en Igor Bulcke
In Londen werd donderdag geprotesteerd voor Downing Street 10 tegen het plan van Johnson. Beeld Getty Images
In Londen werd donderdag geprotesteerd voor Downing Street 10 tegen het plan van Johnson.Beeld Getty Images

Volgens de deal kunnen asielzoekers die in de toekomst het Kanaal oversteken naar Rwanda worden gebracht om daar hun asielprocedure af te wachten. Het land in Oost-Afrika krijgt hiervoor zo’n 144 miljoen euro van de Britten. Premier Johnson denkt dat ‘Rwanda’ een probaat afschrikmiddel is, zodat veel vluchtelingen het risico niet langer nemen om de illegale oversteek naar het Verenigd Koninkrijk te maken.

Zowel bij de oppositie als de coalitie klinken er kritische stemmen. Migratiedeskundigen en vluchtelingenorganisaties zijn verontwaardigd. Volgens de directeur van het Internationaal Instituut voor Sociale Geschiedenis en migratie-expert Leo Lucassen gaat het hier vooral om een symbolische maatregel. “De regering wil vluchtelingen duidelijk maken dat ze weg moeten blijven.”

Verantwoordelijkheid afkopen

De kans bestaat dat de deal sneuvelt in het Britse parlement. Lucassen: “De kritiek is terecht, want dit treedt het vluchtelingenverdrag met voeten. Zeker omdat de regering mensen naar een land wil sturen waar ze het niet zo nauw nemen met de mensenrechten.”

Tineke Ceelen, directeur van Stichting Vluchtelingen, spreekt van ‘een schande’. “Het is de zoveelste deal waarmee Europese landen hun eigen verantwoordelijkheid afkopen. Ze gaan elke keer een stapje verder om vluchtelingen tegen te houden. Het is niet anders dan de pushbacks die gebeuren aan de Griekse en Poolse grenzen.”

Lucassen benadrukt dat Boris Johnson niet de eerste en enige leider is die strenge maatregelen neemt. “Israël en Denemarken waren hem al voor. Maar uiteindelijk is het beleid van de Europese Unie niet heel erg anders. Denk aan de Turkijedeal en afspraken met landen als Mali om migranten al bij de Sahara tegen te houden. Er zijn verschillen, maar alles is er uiteindelijk op gericht om geen verantwoordelijkheid te nemen voor de opvang van vluchtelingen hier.”

Het is nog de vraag of de deal asielzoekers voldoende afschrikt om het Kanaal over te steken. “Het zijn heel vaak de smokkelaars zelf die de vluchtroutes en uiteindelijk de bestemmingen bepalen. Of het echt effect heeft, zal de toekomst leren,” zegt Lucassen.

“Ik vrees het ergste,” vertelt Ceelen. “Het verleden leert ons dat zo’n deal niet zal helpen. Ze hebben al verschillende afschuwelijke praktijken geprobeerd om mensen terug te sturen, denk maar aan honden loslaten of bootjes terugduwen.”

‘Singapore van Afrika’

Visit Rwanda’ prijkt sinds 2018 op de shirts van de Britse voetbalclub Arsenal. Met de kennis van nu krijgen die woorden een dubbele lading, maar het sponsorcontract dat de Rwandese overheid sloot met de topclub (later ook nog met Paris Saint-Germain) zegt iets over hoe het kleine Afrikaanse land zich wil afficheren in het buitenland. Rwanda wordt door buitenlandse investeerders en diplomaten geprezen als ‘het Singapore van Afrika’. De economie groeit, met uitzondering van de coronatijd, onstuimig. Het bruto binnenlands product verdriedubbelde in 25 jaar tijd.

Waarom sluit president Kagame dan toch een omstreden deal met de regering van Boris Johnson? “De belangrijkste reden dat Rwanda voor een startbedrag van zo’n 144 miljoen euro het vuile werk van Johnson opknapt, heeft vooral te maken met het vele ontwikkelingsgeld dat het land nog steeds krijgt,” zegt Peter Verlinden, journalist en Rwandakenner. “De belangrijkste donorlanden zijn het Verenigd Koninkrijk en de Verenigde Staten. Kagame is er alles aan gelegen om in het gevlij te komen van juist die landen. Hij heeft het ontwikkelingsgeld hard nodig en zal niet snel nee zeggen tegen zijn grootste geldschieters.”

Veel armoede

Volgens Verlinden is het economische succesverhaal waarmee Kagame zichzelf op de borst slaat, zeer relatief. “In de diepe binnenlanden is er veel armoede, de ongelijkheid is enorm. En er is veel angst voor het regime van Kagame. Als je protesteert, is de kans groot dat je in de cel belandt. Ik denk dan ook niet dat veel asielzoekers hier een nieuw leven willen opbouwen.”

Verlinden benadrukt dat eerdere vluchtelingendeals van Rwanda geen succes waren. “Zo werden de paar honderd asielzoekers die vanuit Israël in Rwanda werden gedumpt, al vrij vlot richting de grens met Oeganda gedirigeerd. Ook Kagame wilde van ze af, de samenwerking met Israël was geen lang leven beschoren. Het geeft niet veel vertrouwen voor de mensen die straks vanuit het VK op het vliegveld van hoofdstad Kigali landen.”

Meer over