PlusExclusief

Waarom is het kleine Taiwan van wereldbelang?

China wil Taiwan inlijven en voert nu de druk op met grote militaire oefeningen. Maar wat is het belang van dit kleine eiland voor de Chinese kust?

Gijs Moes
Chinese toeristen bij een uitkijkpunt op het tot Communistisch China behorende eiland Pintang vanwaar Taiwan is te zien. Beeld Hector RETAMAL/AFP
Chinese toeristen bij een uitkijkpunt op het tot Communistisch China behorende eiland Pintang vanwaar Taiwan is te zien.Beeld Hector RETAMAL/AFP

De hele wereld kijkt naar Taiwan, een eiland niet groter dan Nederland, met bijna 24 miljoen inwoners. Dat is niet veel in Oost-Azië: de buurlanden Vietnam en de Filippijnen tellen elk ongeveer honderd miljoen mensen en de meeste Chinese provincies hebben meer inwoners dan Taiwan. Toch is het eiland van groot belang, in de eerste plaats voor China, dat het onder het gezag van de regering in Peking wil brengen.

Hereniging heeft voor de volksrepubliek een grote symbolische waarde. Met grote militaire oefeningen rond Taiwan vertoont het land op dit moment zijn macht. Maar ook voor de Verenigde Staten en zelfs voor Nederland is Taiwan belangrijk, vooral vanwege de economische en geopolitieke belangen.

Historisch en cultureel

Peking stelt zich op het standpunt dat Taiwan Chinees is en altijd Chinees zal blijven. De grote meerderheid van de bevolking spreekt Mandarijn en de meeste bewoners van het eiland zijn van Chinese afkomst. Maar er zijn ook andere, oorspronkelijke bevolkingsgroepen, die er al woonden voor de eerste Chinezen er voet aan wal zetten. Zij hebben hun eigen talen en culturen. In de Taiwanese samenleving krijgen die de ruimte.

De Taiwanese geschiedenis is niet puur Chinees. Portugezen gaven het eiland de naam Formosa, wat mooi of knap betekent, Spanjaarden zetten er voet aan wal en de Nederlandse VOC voerde er in de zeventiende eeuw enkele tientallen jaren het bewind. Nadat de Nederlanders waren verdreven, stond het eiland ruim twee eeuwen onder Chinees bestuur en daarna was het Japans, tot het einde van de Tweede Wereldoorlog.

De huidige situatie is een direct gevolg van de burgeroorlog tussen communisten en nationalisten in China die op de Tweede Wereldoorlog volgde. Toen de communisten die wonnen, in 1949, trokken de nationalisten zich terug op het eiland. Zij hielden vol dat zij de rechtmatige regering van het hele land vormden, vandaar de officiële naam van Taiwan: de Republiek China.

De afgelopen decennia heeft het land zich tot een volwaardige democratie ontwikkeld en veranderde het karakter. “Taiwan heeft een eigen identiteit ontwikkeld,” zegt Gerrit van der Wees, een voormalige Nederlandse diplomaat die nu Taiwanese geschiedenis doceert aan twee Amerikaanse universiteiten. “Vooral de jongere generaties zien zichzelf echt als Taiwanees, hereniging met China is voor hen een taboe.”

Economisch en technologisch

Taiwan is een klein land dat economisch boven zijn macht meespeelt op het wereldtoneel, net als Nederland. Naast transport, met grote havens, is technologie een speerpunt, vooral op het gebied van halfgeleiders en computerchips. Van de hoogwaardige chips, zoals die gebruikt worden in computers, mobiele telefoons en auto’s, wordt veruit het grootste deel in Taiwan geproduceerd.

Alleen al het bedrijf TSMC, in 1987 opgericht door Morris Chang, produceert meer dan de helft van alle hoogwaardige computerchips ter wereld. En er zijn meer grote Taiwanese chipmakers, die overigens bijna allemaal werken met machines van het Nederlandse bedrijf ASML.

Sommige analisten vrezen dat China zijn grijpgrage handen uitstrekt naar de Taiwanese chip-industrie en juist daarom een invasie overweegt. Maar de economische banden tussen het eiland en het vasteland zijn zo nauw, dat China ook zichzelf in de vingers snijdt met een militaire operatie. De volksrepubliek is Taiwans belangrijkste handelspartner.

Chinese macht over Taiwan zou ook gevolgen hebben voor de economie in de regio, zegt Van der Wees. “Dan kunnen ze ook de handel van Japan met Zuidoost-Azië de nek omdraaien.”

Geopolitiek en militair

Een onzinkbaar Amerikaans vliegdekschip voor de Chinese kust, zo is Taiwan wel omschreven. De militaire banden tussen het eiland en de Verenigde Staten zijn nauw, ook al erkennen de VS Taiwan niet diplomatiek. De Chinese regering accepteert niet dat andere landen Taiwan erkennen als onafhankelijke natie, slechts veertien landen doen dit toch. Een Chinese veto voorkomt dat Taiwan lid kan zijn van de Verenigde Naties.

Als Taiwan internationaal zo zwak staat, kan China het dan gemakkelijk inpikken? Nee, beseffen ook de machthebbers in Peking. De VS, met hun bondgenoten Japan en Australië, zullen een invasie niet accepteren. De grote vraag is echter wat zij doen als die invasie toch begint. Zijn de Amerikaanse belangen groot genoeg om een oorlog met China te beginnen om Taiwan?

Al onder president Barack Obama is de ‘pivot to Asia’ ingezet: het buitenlands beleid moet niet langer draaien om Europa, maar om Azië en de economieën rond de Stille Oceaan. Wie die draai serieus neemt, kan Taiwan niet zomaar opgeven. Daarbij speelt ook ideologie mee, zegt Van der Wees. “China is bezig zijn eigen politieke systeem te exporteren naar Zuidoost-Azië en andere landen. Het is een strijd tussen democratie en autocratie, niet alleen in Oost-Azië, maar over de hele wereld.”