PlusAchtergrond

Vrouwen in VS verwijderen menstruatieapps: data mogelijk ingezet als bewijs voor abortus

Amerikaanse vrouwen verwijderen hun menstruatieapps uit vrees dat data over hun cyclus tot vervolging voor abortus kunnen leiden.

Karlijn van Houwelingen
Abortusrechtactivisten demonstreren in Odessa, Texas. Beeld Eli Hartman/AP
Abortusrechtactivisten demonstreren in Odessa, Texas.Beeld Eli Hartman/AP

Pam Dossett uit Kentucky is moeder van vier jonge vrouwen en heeft haar dochters een duidelijke opdracht gegeven: verwijder meteen de menstruatieapp van je telefoon. De jongste is 18, de oudste is 23. “Jonge meiden downloaden apps en onbewust versturen ze informatie die later tegen hen gebruikt kan worden,” zegt Dossett, een lerares uit Hopkinsville, een stadje ten noorden van Nashville.

Een zelfde advies verspreidde zich de afgelopen weken rap op sociale media. Nu het Amerikaanse hooggerechtshof het voor staten mogelijk maakt om abortus te verbieden, vrezen vrouwen dat informatie over hun menstruatiecyclus via techbedrijven en datahandelaars bij aanklagers kan belanden. De informatie zou kunnen helpen om te bewijzen dat een zwangerschap is afgebroken. “Wat voorheen onschuldige gegevens waren, is nu potentieel strafrechtelijk bewijs,” stelt de Electronic Frontier Foundation (EFF), een organisatie die opkomt voor digitale rechten.

43 miljoen gebruikers

Menstruatie-apps zijn populair. Bijna een derde van de Amerikaanse vrouwen gebruikt ze weleens, bleek in 2019 uit een enquête van de Kaiser Family Foundation. Flo, een app met 47 procent marktaandeel in de VS, heeft 43 miljoen actieve gebruikers. Zij registreren onder meer wanneer hun menstruatie begint, eindigt, en welke symptomen erbij horen. De app voorspelt wanneer ze vruchtbaar zijn en op welke dag de volgende bloeding zou moeten beginnen (de meeste apps zijn volgens onderzoek overigens niet erg nauwkeurig).

Toen consumentenorganisatie Consumer Reports in 2020 vijf populaire apps bestudeerde, bleek dat ze alle vijf in meer of mindere mate gegevens van gebruikers deelden met andere partijen, voor marketingdoeleinden bijvoorbeeld. Flo deelde intieme kennis met Facebook, onthulde The Wall Street Journal in 2019, bijvoorbeeld of de gebruiker zwanger wilde worden. Facebook benutte die informatie om gerichte advertenties te laten zien.

Amerikaanse gebruikers zoeken sinds de abortusuitspraak van het Hooggerechtshof alternatieven. Moeder Pam Dossett in Kentucky heeft haar dochters een ouderwetse kalender geadviseerd. “Ik hield mijn cyclus vroeger ook bij met potlood en papier.”

Privacybewuste optie

Veel vrouwen lijken over te stappen naar Stardust, een app die zichzelf neerzet als privacybewuste optie (maar dat volgens critici niet waarmaakt). Vorig weekend nam het aantal downloads volgens nieuwssite TechCrunch met 6000 procent toe. De app Clue werd 2200 procent meer gedownload nadat het hoofdkantoor in Berlijn had gesteld dat de data veilig zijn omdat het bedrijf onder Europese privacyregels valt.

Maar de realiteit is dat veel meer onlinediensten gegevens verzamelen waaruit derden kunnen afleiden dat een vrouw zwanger is, of juist niet meer. “Menstruatie-apps zijn een zorg, maar niet de voornaamste,” zegt Cooper Quintin, veiligheidsexpert van EFF.

Hij wijst erop dat de zoekgeschiedenissen, e-mails, sms-berichten en posts op sociale media vooralsnog een groter risico vormen. Latice Fischer uit Mississippi werd aangehouden op verdenking van doodslag nadat ze in 2017 medische hulp zocht na een doodgeboorte. Dat ze gegoogled had hoe ze aan abortuspillen kon komen werd als bewijs tegen haar gebruikt. Justitie schrapte uiteindelijk de aanklacht.

“De laatste keer dat abortus illegaal was in de VS hadden we geen enorm digitaal surveillanceapparaat,” zegt Quintin. Hij hoopt dat de veranderende situatie in Amerika ook daarbuiten aan het denken zet. “Zelfs als je het eens bent met hoe zulke technologie wordt ingezet op dit moment – om pedofielen of terroristen te pakken, zegt men dan – moet je in overweging nemen dat je liberale democratie niet zo stabiel is als je altijd dacht.”

Advies: extra beveiliging

EFF adviseert in staten met een verbod aparte, extra beveiligde e-mailadressen, telefoons en browsers voor abortus-gerelateerde zaken. Wie naar een ‘gevoelige locatie’ gaat, kan een telefoon beter thuislaten, en schakelt op z’n minst het verzamelen van locatiegegevens uit.

Het is ook zaak advertentietracking uit te zetten, om de hoeveelheid persoonlijke data die te koop is te beperken. Ook overheden kunnen datasets kopen, zonder dat een rechter daar toestemming voor hoeft te geven. In de VS deden de vreemdelingendienst en de grenswacht dat al. Google heeft inmiddels laten weten binnenkort de locatiegegevens van abortusklinieken kort na een bezoek te verwijderen.

Gevaarlijk spel

Emma Pabst (25) uit de omgeving van Austin, Texas, verwijderde haar menstruatieapp al toen Texas vorig jaar via een juridische omweg de meeste abortussen alvast verbood. Ze gebruikt nu een vel papier met een schema dat ze van haar gynaecoloog kreeg om haar cyclus handmatig te monitoren.

Inmiddels heeft ze zich voorgenomen, vertelt ze, om eventuele zwangerschapstesten voortaan contant te betalen. “Als je met een kaart betaalt, wordt er vastgelegd dat je een test koopt op een bepaalde datum, en dat is te combineren met bijvoorbeeld locatiedata. Dat lijkt me gevaarlijk spel als abortus gecriminaliseerd wordt.”

Meer over