PlusNieuws

‘Vredestroepen’ weg uit Kazachstan, maar oppositie blijft bezorgd

De buitenlandse ‘vredestroepen’ onder leiding van Rusland hebben donderdag een begin gemaakt met hun vertrek uit Kazachstan. De oppositie is niet gerust over de toekomst.

Joost Bosman
Soldaten van de Collectieve Veiligheidsorganisatie (CSTO) wonen een ceremonie bij voor de beëindiging van de missie in Almaty.  Beeld AFP
Soldaten van de Collectieve Veiligheidsorganisatie (CSTO) wonen een ceremonie bij voor de beëindiging van de missie in Almaty.Beeld AFP

De Collectieve Veiligheidsorganisatie (CSTO) stuurde vorige week 2500 militairen om te helpen de orde in Kazachstan te herstellen. De CSTO is een tegenhanger van de Navo, waarin zes oud-Sovjetrepublieken militair samenwerken onder leiding van Rusland.

In het westen van het Centraal-Aziatische land braken begin januari demonstraties uit vanwege de verdubbeling van de lpg-prijs. De onrust verspreidde zich over het land en leidde tot hevige onlusten, met name in de voormalige hoofdstad Almaty. Mensen staken overheidsgebouwen in brand, waaronder het stadhuis van Almaty. Bij de schietpartijen kwamen tientallen, zo niet honderden mensen om.

Terroristen

De Kazachse president Kasym-Zjomart Tokajev sprak van 20.000 ‘internationale terroristen’ die de stad hadden aangevallen en riep de CSTO op in te grijpen. Die stuurde manschappen, maar nu is het genoeg, aldus Tokajev. “De missie van de CSTO was zeer succesvol. De aanwezigheid van het vredeshandhavingscontingent van de CSTO in Kazachstan, ook in Almaty, speelde een zeer belangrijke rol bij het stabiliseren van de situatie in ons land.”

De Kazachse oppositie en mensenrechtenactivisten zijn minder positief. Volgens Dana Zhanay, directeur van mensenrechtenorganisatie Qaharman (‘verdediger’) heeft Tokajev gesproken over ‘internationale terreur’ om een beroep te kunnen doen op de CSTO, die alleen in actie komt bij ‘externe agressie’ tegen een van de lidstaten. “Het was een sprookje dat we werden aangevallen door de Taliban. Niemand geloofde dat,” zegt Zhanay telefonisch uit Almaty. “Het was een spelletje van de autoriteiten: met behulp van de CSTO konden ze het protest de kop indrukken en vrijheden verder inperken.”

Mukhtar Ablyazov, de leider van de oppositiepartij Democratische keuze van Kazachstan, is ervan overtuigd dat de autoriteiten de relschoppers en plunderaars zelf hebben ingezet om de situatie uit de hand te laten lopen, om vervolgens de noodtoestand te kunnen uitroepen. “De bendes waren van ‘Dolle Arman’, een crimineel, die vaker dit soort aanvallen uitvoert in opdracht van de macht.” Ablyazov vraagt zich af of de CSTO-troepen werkelijk vertrekken. “We zien het in Oost-Oekraïne. Daar zijn zogenaamd ook geen Russische troepen.”

Volgens Ablyazov wil Poetin het herstel van de Sovjet-Unie, die vorig jaar precies dertig jaar geleden uit elkaar viel. “Daarom wil Rusland heel Kazachstan bezetten en heeft zij dat inmiddels al gedaan via Tokajev,” zegt Ablyazov vanuit Parijs. “Hij is niet meer dan een meubelstuk van Poetin.”

Dat blijkt, zo zegt Ablyazov, onder meer uit het feit dat Poetin na bijna drie jaar nog steeds de voornaam van Tokajev niet juist kan uitspreken. “Terwijl ze elkaar meermaals hebben ontmoet. Het is belachelijk, maar het zegt alles over de onderlinge verhoudingen. Poetin neemt hem niet serieus.”

Meer onvrede

Het zal er de komende maanden alleen maar slechter op worden in Kazachstan, verwacht de oppositieleider. “De woede en demonstraties zullen toenemen. Dat leidt tot spanningen die de economie zullen schaden, waardoor de salarissen nog verder omlaag gaan en de onvrede verder toeneemt.”

Mocht de Russische aanwezigheid blijven voortbestaan, zoals Ablyazov verwacht, dan zal dat tot extra onrust leiden. “De Kazachen zullen terugvechten, waardoor de spanning oploopt en de economie verder achteruitgaat.”

Wat kan de oppositie doen? Ablyazov zegt dat er nu niet meer inzit dan een ‘surrogaatregering’, omdat alle oppositieleiders naar het buitenland zijn verdreven. “We zullen onze aanhangers in Kazachstan opleiden tot ondergronds verzet tegen Tokajev en daarmee Poetin. Als de Kazachen beseffen dat Rusland het land bezet, wordt de weerstand tegen het regime alleen maar sterker.”