PlusExclusief

Voor Russische luxejachten en hun eigenaren is Turkije een veilige haven

Turkije is bemiddelaar tussen Oekraïne en Rusland en hecht daarbij sterk aan zijn neutrale positie. Die biedt kansen voor Russische oligarchen die elders weggejaagd worden.

Ingrid Woudwijk
De Solaris van Roman Abramovitsj in Mugla, Turkije. Beeld ANP / EPA
De Solaris van Roman Abramovitsj in Mugla, Turkije.Beeld ANP / EPA

Terwijl de Solaris, een superjacht van de bekende Russische oligarch Roman Abramovitsj, heel langzaam de haven van de Turkse badplaats Bodrum binnenloopt, vaart voor de boeg een piepkleine speedboot met twee Oekraïense vlaggen. Het zijn leden van een Oekraïens zeilteam en ze schreeuwen: “Ga weg Russisch schip! Ga weg!”

“We wilden iets nuttigs doen voor ons land,” vertelt Paulo Donstov, de 28-jarige coach van de jonge zeilers over de spontane protestactie, afgelopen week. Terwijl ze hun training aan het afronden waren, hoorden ze over het arriverende schip. “We wilden het aanmeren moeilijker maken en daarmee aandacht vragen van de mensen in Bodrum en Turkije voor de oorlog in Oekraïne.”

Donstov zat zelf ook in het rubberen bootje, samen met tien anderen. Op video’s is te zien hoe ze heen en weer varen met geelblauwe vlaggen met ‘No war’ erop. Een groot contrast met de ultraluxe Solaris, waarvan de waarde op zo’n 600 miljoen dollar wordt geschat. Het 140 meter lange schip staat voor zeilcoach Donstov en zijn pupillen symbool voor de Russische oligarchen die banden hebben met het Kremlin en daarmee ook met de oorlog. Over Abramovitsj zegt hij: “We willen ervoor zorgen dat hij zich nergens ter wereld comfortabel voelt.”

Turkije noemt strafmaatregelen zinloos

Maar Turkije is nou juist een plek waar deze rijke Russen zich wél welkom voelen, en de Solaris is dan ook niet het enige oligarchenjacht dat is aangemeerd in een Turkse haven. De Eclipse, een ander jacht van miljardair Abramovitsj uitgerust met zwembad, twee helikopterplatforms en een antiraketsysteem, ligt in de haven van Marmaris. In Istanboel werd vorige week het megaschip van voormalig Russisch president Dmitri Medvedev gespot.

Waar elders in Europese landen de jacht op schepen van rijke Russen wordt ingezet, hoeven deze oligarchen in Turkije niet voor inbeslagname te vrezen. Turkije heeft geen sancties tegen hen ingesteld en is dat voorlopig ook niet van plan; Turkse officials noemen sancties zinloos. Daarnaast zouden strafmaatregelen jegens Rusland de bemiddelingspositie van Ankara beschadigen – het land is deze en afgelopen weken gastheer van onderhandelingen tussen de strijdende partijen.

Los daarvan heeft Turkije simpelweg economisch wat te winnen bij deze opstelling. Nu westerse landen Russische banktegoeden en goederen bevriezen, zoeken de oligarchen een veilig heenkomen voor hun spullen. Dat vertaalt zich in aanmerende jachten, maar Turkije zou ook een bestemmingsplek voor Russisch geld kunnen worden. “Turkije is een van de opties, samen met de Verenigde Arabische Emiraten en Israël,” beaamt Oya Özarslan, bestuurslid van Transparancy International en voorzitter van Turkse afdeling van de anticorruptieorganisatie.

Turkije lijkt daar geen problemen mee te hebben, integendeel: de Turkse minister van Buitenlandse Zaken Mevlüt Çavusoglu zei dit weekend dat Russische oligarchen welkom zijn in Turkije. Op de vraag of zij ook zaken in Turkije kunnen doen antwoordde de minister: “Als het legaal is zal ik het overwegen. Als het tegen de internationale wet is, dan is het een ander verhaal.”

‘Hypocriet om alleen naar Turkije te kijken’

Özarslan is er niet helemaal gerust op dat alles volledig volgens de regels zal gaan. Niet alle Russen die naar Turkije komen zullen dat met zwart geld doen, zegt ze, maar er zijn wel degelijk zaken die vragen oproepen. Zo zou Abramovitsj – tot voor kort eigenaar van de Britse voetbalclub Chelsea – volgens Turkse media zijn oog hebben laten vallen op een Turkse club. “Worden zulke transacties toegestaan? Kan dit legaal? Er is geen duidelijk verbod, maar Turkse banken zijn onderdeel van het Swift-systeem en kunnen dus geen transacties doen met banken op de sanctielijst.”

Er zijn zeker mogelijkheden te verzinnen voor oligarchen om hun geld in Turkije veilig te stellen, zegt Özarslan. Ze kunnen bijvoorbeeld Turkse bedrijven gebruiken om aandelen te kopen – er is in Turkije weinig transparantie wat betreft bedrijfseigendommen en aandelenhandel. Ook heeft het land al een reputatie op het vlak van het omzeilen van internationale sancties: Özarslan refereert aan een groot corruptieschandaal uit 2013, waarbij een Turkse bank betrokken was bij het omzeilen van sancties tegen Iran.

Turkije zit in een economische crisis, waardoor er misschien opportunisten zijn die zich door geld laten verleiden rijke Russen een handje te helpen, denkt Özarslan. Ze vindt het echter hypocriet om alleen naar Turkije te kijken: “De EU was jarenlang een veilige haven voor corrupt Russisch geld. Nu hebben ze eindelijk een paar deuren gesloten, maar er is in Europa lang geprofiteerd van dit geld.”

Meer over