PlusAchtergrond

Van pro-Deoadvocaat tot opperrechter: Ketanji Brown Jackson wordt de eerste zwarte vrouw in de Supreme Court

Het Amerikaanse hooggerechtshof krijgt een bijzondere nieuwe rechter. Ketanji Brown Jackson stond eerder arme verdachten bij en kan nu de eerste zwarte vrouw in het machtige hof worden.

Karlijn van Houwelingen
Jackson zou ook de eerste zwarte vrouw zijn die zitting neemt in het machtige hof dat veel invloed kan hebben op de levens van Amerikanen.  Beeld AP
Jackson zou ook de eerste zwarte vrouw zijn die zitting neemt in het machtige hof dat veel invloed kan hebben op de levens van Amerikanen.Beeld AP

Gedecideerd pareerde rechter Jackson deze week pogingen haar benoeming tot een van de belangrijkste rechters van het land in de wielen te rijden. Ja, ze heeft in het verleden als advocaat verdachten uit de speciale terroristengevangenis Guantanamo Bay bijgestaan, maar dat zegt niets over haar persoonlijke overtuigingen, schetste ze in uitvoerige, soms scherpe sollicitatiegesprekken met de senatoren die moeten stemmen over haar benoeming voor het leven. De Republikeinse partij had haar werk neergezet als ‘opkomen voor terroristen’. “Federale pro-Deoadvocaten kunnen hun cliënten niet uitkiezen,” legde Jackson nog maar eens uit in de Senaat.

Achter haar zaten haar ouders, Johnny en Ellery Brown uit Florida. Zij werden in hun jonge jaren nog geweigerd op scholen met witte kinderen. Ze groeiden op onder wetten die in het Amerikaanse zuiden rassenscheiding en onderdrukking van zwarte burgers afdwongen. Hun dochter wordt nu naar alle waarschijnlijkheid een van de invloedrijkste mensen van de VS. De Senaat stemt binnenkort over haar aanstelling en gaat naar verwachting in meerderheid akkoord.

Ketanji Brown Jackson (51) – ‘KBJ’ gedoopt – is een bijzondere toevoeging aan het negenkoppige hooggerechtshof. Geen van haar voorgangers heeft ervaring als pro-Deo­ad­vo­caat, zoals zij. Voordat ze rechter werd werkte ze enkele jaren met verdachten die zelf geen advocaat konden betalen. Het is een van de redenen dat president Biden haar uitkoos. Jackson stond in die rol arme mensen bij, en kent dus de wereld van de gewone man, is het idee.

Rassensegregatie

Jackson zou ook de eerste zwarte vrouw zijn die zitting neemt in het machtige hof dat veel invloed kan hebben op de levens van Amerikanen. Dankzij uitspraken van het hooggerechtshof werd bijvoorbeeld rassensegregatie op school verboden en kunnen Amerikanen trouwen met een partner van hetzelfde geslacht. Biden beloofde expliciet om een zwarte vrouw te kiezen voor de vacature nu een zittende rechter met pensioen gaat. Hij vindt het belangrijk dat het hof een betere afspiegeling vormt van de Amerikaanse maatschappij.

Jackson zal de ideologische balans in het hof niet veranderen (zie kader) dus de hoorzittingen over haar aanstelling leverden geen politiek vuurwerk op. Maar de Republikeinse oppositie onderwierp haar wel degelijk aan spervuur van vragen, bezwaren en grieven over de behandeling van hun eigen kandidaat-rechters in het verleden. Republikeinen klaagden over omgekeerde discriminatie en gebruikten Jacksons werk als advocaat om haar neer te zetten als iemand die misdadigers de hand boven het hoofd houdt. Partijleider Mitch McConnell meende dat ze ‘speciale empathie heeft voor criminelen’.

Senator Josh Hawley wreef haar aan dat ze als rechter te toegeeflijk zou zijn geweest bij het veroordelen van zedendelinquenten. Haar vonnissen waren vergelijkbaar met die van andere rechters, blijkt uit rechtbankarchieven. Rechter Jackson priemde met haar wijsvinger op tafel toen ze in reactie benadrukte dat ze ‘als moeder en als rechter’ wilde zeggen dat ‘niets verder van de waarheid verwijderd’ kon zijn.

Familie van politiemensen

Ze hield zich – zoals het een kandidaat voor het hof betaamt – ver van controverse en politiek, maar wees erop dat ze in Miami juist opgroeide in een familie van politiemensen. Haar ouders waren allebei leraar, haar broer werd agent in Baltimore en een oom was politiechef in Miami. Ze kent ook de kant van mensen die met verkeerde kant van het rechtssysteem in aanraking komen. Een andere oom werd in 1989 tot levenslang veroordeeld vanwege drugssmokkel. Hij kreeg later gratie.

Ketanji Brown Jackson draagt een Afrikaanse voornaam, vertelde ze, omdat haar ouders trots op hun afkomst én hoop voor de toekomst wilden uitdrukken. Jackson gold al op de middelbare school als hardwerkende, gefocuste student en studeerde af in de rechten aan topuniversiteit Harvard. Daar ontmoette ze ook haar man, een chirurg wiens familie al generaties lang naar Harvard ging. Het stel heeft twee tienerdochters.

Jackson richtte zich tot hen in haar optreden in de Senaat. “Meiden, ik weet dat het niet makkelijk is geweest, toen ik jongleerde met mijn carrière en het moederschap. En ik geef volledig toe dat ik niet altijd de juiste balans heb gevonden. Maar ik hoop dat jullie hebben gezien dat het kan, met hard werken, vastberadenheid en liefde. Ik kijk er zo naar uit om te zien wat jullie allemaal gaan doen met jullie geweldige leven in dit ongelooflijke land.”

Fijne dreadlocks

Dat een vrouw met fijne dreadlocks zo’n belangrijke positie krijgt geldt als opmerkelijk, want zwarte burgers hebben in de VS lang te maken gehad met discriminatie op basis van hun haar. Ook de afgelopen jaren doken nog verhalen op van zwarte kinderen die op school weggestuurd vanwege hun dreads, of sollicitanten die een baan niet kregen vanwege hun natuurlijke afrohaar.

Jackson kreeg zelf op Harvard eens te maken met mede-studenten die een vlag van de oude slavenstaten uit een raam hingen. Het belangrijkste is om zulke ‘haters’ te negeren, zo deelde ze later eens in een toespraak voor een groep zwarte rechtenstudenten op de Universiteit van Chicago. Zij reageert liever door te laten zien wat ze in huis heeft, beschreef ze – iets dat ze meekreeg van pa en ma Brown.

“Als zwart meisje met een donkere huid dat vaak de enige gekleurde persoon in mijn klas, club of sociale omgeving was, wisten mijn ouders dat het belangrijk was dat ik een gevoel van eigenwaarde ontwikkelde dat op geen enkele manier afhankelijk was van wat anderen van mijn capaciteiten vonden.”

Samenstelling

De benoeming van Ketanji Brown Jackson als eerste zwarte vrouw aan de Supreme Court mag historisch zijn, de ideologische balans van het hoogste rechterlijke orgaan van de Verenigde Staten verandert erdoor niet. Ook met de kandidaat van de Democratische president Joe Biden blijft het negenkoppige hooggerechtshof drie rechters tellen die gezien worden als liberaal en zes als conservatief.

Als de Senaat haar nominatie goedkeurt, neemt Jackson het stokje namelijk over van de 83-jarige Stephen Breyer, een liberale rechter die in 1994 onder de Democratische president Bill Clinton was benoemd en nu met pensioen gaat.

De conservatieven zijn ruim in de meerderheid sinds de aanstelling van Amy Coney Barrett onder ex-president Donald Trump in 2020. Zij volgde het progressieve icoon Ruth Bader Ginsburg na haar overlijden op.

Formeel identificeren rechters zich niet als liberaal of conservatief. Het toetsen van wetten aan de grondwet is de belangrijkste taak van het Hooggerechtshof. Voor partijpolitiek is daarin, in principe, geen plaats.

Stemgedrag van rechters laat echter zien dat ze wel degelijk een agenda, of voorkeur voor bepaalde zaken hebben. Linkse Amerikanen vrezen dat wetten die het huwelijksgelijkheid voor lhbtq’s of abortus beschermen wel eens kunnen sneuvelen, nu de conservatieven het hooggerechtshof domineren.

Omdat rechters van het hooggerechtshof voor het leven benoemd worden, is de benoeming van de rechters ook voor Amerikaanse presidenten een manier om nog geruime tijd invloed te laten gelden, ook na het presidentschap en zelfs na het overlijden van een president.

Zo werd de superconservatieve Clarence Thomas in 1991 aangesteld onder Bush senior. De 73-jarige Thomas geldt als de meest conservatieve rechter in de Supreme Court. De door Barack Obama aangestelde Sonia Sotomayor (63) wordt op basis van haar stemgedrag gezien als de meest liberale.

Tom Kieft