PlusReportage

Twee weken lang in angst voor oorlogsgeweld: ‘Waarom zou ik niet huilen?’

Al twee weken leven de inwoners van steden als Kiev, Charkov en Marioepol 24 uur per dag met de voortdurende angst voor bommen en granaten. Zij die niets te zeggen hebben over de oorlog, lijden er het meest onder. Zoals altijd.

Cyril Rosman
Een verwoest appartementengebouw in Charkov. Beeld AFP
Een verwoest appartementengebouw in Charkov.Beeld AFP

Er liggen lijken op straat. Er is geen elektriciteit en geen verwarming. Er is geen stromend water en zelden mobiel bereik. Mensen plunderen winkels voor eten. Een oorlog heeft vele lelijke gezichten, maar die van de stad Marioepol is gruwelijk pokdalig. Al dagenlang.

“Waarom zou ik niet huilen? Ik wil mijn huis terug. En mijn baan,” vertelt Goma Janna bij het licht van een olielamp in een volle, ondergrondse schuilkelder aan persbureau AP. “Ik ben zo droevig om al deze mensen, deze stad.”

Marioepol (430.000 inwoners, strategisch belangrijk gelegen) wordt al meer dan een week beschoten door Russische troepen die de stad omsingeld hebben. Al dagenlang wordt er geprobeerd ‘humanitaire corridors’ te maken waardoor burgers kunnen vertrekken. Steeds wordt er toch weer gevochten waardoor de bewoners nog langer als ratten in de val zitten.

Met de dag grimmiger

Vertegenwoordigers van het Rode Kruis zeggen dat bewoners sneeuw smelten of regenwater opvangen om te drinken; hun informatie krijgen ze door in stilstaande auto’s naar de radio te luisteren. Lichamen liggen op straat onder een zeil, verzwaard met stenen tegen het wegwaaien. Het lelijke oorlogsgezicht van Marioepol wordt met de dag grimmiger.

Een lichaam onder een plastic zeil in Marioepol. Beeld AP
Een lichaam onder een plastic zeil in Marioepol.Beeld AP

Vertrekken lukte de afgelopen dagen nog wel uit Charkov, met 1,5 miljoen inwoners de tweede stad van Oekraïne. Ook die stad wordt al dagen zwaar bestookt en belegerd. Een week geleden vertelde inwoonster Galyan nog vanuit haar verduisterde appartement via Zoom hoe de constant overvliegende straaljagers op haar zenuwen werkten. Ieder moment kon de bom vallen die wél hun appartement trof. Inmiddels zijn Galyan en haar man vertrokken. “Het was een moeilijke reis, maar ze zijn nu op een veilige plek,” laat hun dochter weten.

En Dmytro Shabanov, de hoogleraar aan de universiteit van Charkov, die vorige week avond aan avond in de schuilkelder zat met zijn gezin en zijn 80-jarige moeder? Zijn universiteitsgebouw ligt in puin, schrijft hij. Zijn vrouw en kinderen zijn vertrokken naar Lviv, in het westen. En hij? “Ik ben nog hier, met mama.” Maar misschien is dat vandaag al weer anders. Of morgen.

Chocoladewafels

Ook Andre Polonski is nog in Charkov. Vorige week bracht hij gratis eten en andere voorraden langs bij de mensen die er niet zelf op uit konden. En dat doet hij, ondanks de beschietingen, nog steeds. Het geld daarvoor zamelt hij in via vrienden op Texel en een christelijke gemeenschap in Texas. Ook kwam er dinsdag een lading grote, roze dozen binnen van de lokale Polus-fabriek, fabrikant van chocoladewafels. “Nog een wonder!” juicht Polonski op zijn Instagrampagina. Op diezelfde dag, Internationale Vrouwendag, tikten hij en zijn team verse bloemen op de kop en bezorgden die door de besneeuwde straten van de stad bij oudere, alleenwonende vrouwen. “Spasibo, bedankt,” huilden de vaak Russischtalige inwoners. Tranen van liefde, verdriet en vermoeidheid.

Rond Charkov werden de afgelopen dagen ook pogingen gedaan tot een wapenstilstand. Daardoor kon er meer eten naar de stad komen, schrijven inwoners op sociale media. Maar, zo beseffen diezelfde inwoners ook: wat komt er straks? Wat wacht hen die zijn gebleven? Hebben de Russen zich herbewapend de afgelopen dagen en moet het ergste nog komen? Worden de overgebleven bewoners straks als doelwit gezien?

Inwoners van Kiev schuilen in een ondergronds metrostation. Beeld AFP
Inwoners van Kiev schuilen in een ondergronds metrostation.Beeld AFP

Dezelfde vragen hebben de inwoners van hoofdstad Kiev. Die stad wordt aan de ene kant leger en leger door de duizenden mensen die naar het westen vluchten, maar wordt aan de andere kant weer gevuld door bewoners van omliggende dorpen die tijdens krakkemikkige wapenstilstanden hun huizen verlieten en hun toevlucht zoeken in de hoofdstad.

‘Solidariteit wordt sterker’

Maria uit Kiev vertelt, vanwege haar veiligheid onder een schuilnaam en via een contactpersoon. “De vijand verzamelt veel van zijn troepen en uitrusting in de buurt van Kiev. Hij probeert nu al constant Kiev te veroveren met al zijn macht. Daarom sluit ik niet uit dat er een grote aanval op Kiev zal plaatsvinden.”

Ze vertelt ook dat ‘de logistiek in de stad nog overeind staat’: supermarkten, apotheken en ziekenhuizen zijn open. Woensdagochtend zat ze in een schuilkelder, maar ’s middags laat ze via een tekstbericht weten: “De solidariteit hier wordt elke dag sterker. Vrijwilligers brengen voedsel naar behoeftigen, vrouwen bereiden voedsel voor de verdediging, mannen vechten tegen de vijand. Onze ziel en ons hart blijven onbreekbaar. We willen vrij leven, we zullen er moedig voor vechten. We zullen onszelf verdedigen. En we zullen winnen.”

Meer over