Plus

Turkije wil Syriërs het liefst snel terugsturen: ‘Vluchtelingen worden gebruikt in strijd om de kiezer’

In Turkije wordt de roep om Syrische vluchtelingen terug te sturen naar Syrië groter. In aanloop naar verkiezingen volgend jaar, spreekt vooral Erdogans oppositie de onderbuik van het volk aan. Syrische vluchtelingen voelen zich steeds minder op hun gemak.

Mitra Nazar
Syrische vluchtelingen in het Turkse opvangkamp Nizip 2 in 2017. Beeld Diego Cupolo/NurPhoto
Syrische vluchtelingen in het Turkse opvangkamp Nizip 2 in 2017.Beeld Diego Cupolo/NurPhoto

Elke week rijdt Hilal op de motor naar Syrië. Vanuit zijn woonplaats Kilis, zo’n vijf kilometer van de grens, naar het plaatsje Azaz vlak over de grens. In Noord-Syrië werkt hij voor een internationale hulporganisatie. Ze bouwen woningen voor duizenden ontheemden die daar nog altijd in tenten wonen. “Zo kan ik iets doen voor de mensen in mijn land,” zegt hij.

Zelf vluchtte Hilal negen jaar geleden naar Turkije. Hij studeerde in Aleppo en demonstreerde tegen Assad toen de oorlog begon. Toen het te gevaarlijk werd, vertrok hij met zijn familie naar Turkije. In Kilis ontmoette hij zijn vrouw, ze kregen twee kinderen.

Hilal is één van de 3,6 miljoen Syriërs die Turkije nu hun thuis noemen. Maar Syriërs voelen zich niet meer veilig in Turkije nu elke dag wel een politicus roept dat het tijd is dat ze teruggaan. “Natuurlijk wil ik terug naar mijn land,” zegt Hilal geëmotioneerd. “Maar waar moet ik naartoe? Of Assadgebied of rebellengebied, nergens is het veilig.” De plekken in Noord-Syrië waar hij elke week naartoe gaat staan onder controle van het Turkse leger. Hij noemt het er ‘vijftig procent veilig’. Niet genoeg voor zijn kinderen.

Klein Aleppo

Er is geen land dat meer Syrische vluchtelingen opvangt dan Turkije. In de beginjaren van de oorlog ontving Turkije de ontheemden met open armen. Tien jaar later is het in Syrië nog steeds onrustig, is Assad nog altijd aan de macht, en willen weinig Syriërs terug. Maar intussen is in Turkije de sfeer volledig omgeslagen. Het antivluchtelingensentiment groeit in rap tempo, mede aangewakkerd door economische onrust in de Turkse samenleving door extreme inflatie.

Op de bazaar in Gaziantep noemen Turken de stad ‘klein Aleppo’, in sommige wijken wonen meer Syriërs dan Turken. De stad groeide met dertig procent vanwege de Syrische vluchtelingen die er neerstreken. In de wijk Akyol loopt een vader met twee zoontjes en drie schapen. De schapen probeert hij te verkopen, het offerfeest komt eraan.

Het is een tafereel dat je in Turkije nog wel op het platteland ziet, maar allang niet meer midden in de stad. “Ze zeggen dat onze cultuur hetzelfde is, maar zij leven anders,” zegt Sedat Korut, die thee drinkt met een vriend. Het is niet de voornaamste reden waarom de werkloze vrachtwagenchauffeur wil dat de Syriërs teruggaan. Hij is ervan overtuigd dat de Syriërs het beter hebben dan Turken. “Ik krijg geen cent van de regering, en ik zie de Syriërs hier huizen kopen.”

Hete adem

Syrische vluchtelingen kunnen geen asiel aanvragen, wat hun verblijf in Turkije altijd tijdelijk en onzeker maakt. In plaats daarvan hebben ze de status ‘tijdelijke bescherming’. Onder de migratiedeal die Ankara en Brussel in 2016 sloten, krijgt Turkije hulpgeld uit Europa voor de vluchtelingen. Dat Europese geld wordt gestoken in financiële bijstand en onderwijsprojecten voor Syriërs.

Veel is het niet, maar nu Turken er hard op achteruit gaan, zorgt het voor scheve gezichten.

Erdogans seculiere oppositie speelt in op de groeiende onvrede. De nieuwe antimigratiepartij Zafer Partisi (Partij van de Overwinning) maakte veel stemming met de korte film De Stille Invasie. Het is een flash forward naar het jaar 2043, als de stad is overgenomen door Syriërs en de Turkse bevolking wordt verdreven. De film werd vier miljoen keer bekeken.

Intussen voelt president Erdogan de hete adem in de nek. Hij blaast nu nieuw leven in zijn plan om Syrische vluchtelingen te laten terugkeren naar de ‘veilige zone’ in Noord-Syrië.

Puur populisme

“Men kan Syriërs niet terugsturen naar een instabiel land zonder vluchtelingenverdragen te schenden,” zegt migratie-expert Kemal Vural Tarlan vanuit zijn kantoor in Gaziantep. Volgens hem is het dan ook puur populisme: “Vluchtelingen worden gebruikt in de strijd om de kiezer.”

Het werkelijke probleem is het beleid, benadrukt hij. “Tien jaar lang is er niks gedaan, is er niet nagedacht over een structurele oplossing of integratie. De EU is daar medeschuldig aan. Men heeft de ogen gesloten en gehoopt dat de Syriërs vanzelf terug zouden gaan.”

In de Syrische gemeenschap leiden de ontwikkelingen tot grote vrees. Steeds vaker worden Syriërs het land uit gezet als ze in aanraking komen met de politie of hun papierwerk niet op orde hebben, zeggen mensenrechtenorganisaties. Ook Hilal hoort die verhalen. “We zijn allemaal bang. Dat we onze verblijfsvergunning kwijtraken, en op de bus naar Syrië worden gezet.”

Meer over