Dit najaar zijn al duizenden Haïtianen naar de VS afgereisd, in de hoop asiel aan te vragen.  Sommigen werden hardhandig tegengehouden door agenten te paard.

PlusAchtergrond

Trumpiaans hek splijt grensdorp Del Rio: ‘Als ze op mijn land komen schiet ik’

Dit najaar zijn al duizenden Haïtianen naar de VS afgereisd, in de hoop asiel aan te vragen. Sommigen werden hardhandig tegengehouden door agenten te paard.Beeld AFP

Duizenden migranten reizen vanuit Zuid-Amerika noordwaarts, naar de VS. In Texas bouwt de gouverneur een hek om ze tegen te houden en leggen zenuwachtige bewoners wapens klaar.

Karlijn van Houwelingen

Het ruikt nog naar vers hout in de blokhut van Cathy en Joe Leiza (70). Hun nieuwe huis staat aan de oever van de Rio Grande, de rivier die het Amerikaanse Texas scheidt van de Mexicaanse staat Coahuila. Ze waren het sneeuwschuiven in Wisconsin beu, dus kochten ze hier een betaalbaar lapje grond aan het water om in de zon van hun gouden jaren te genieten. Beetje vissen, bootje in de rivier. Het mag eigenlijk niet, zonder paspoortcontrole, maar soms steken ze over om een biertje te drinken met de Mexicaanse overburen.

Toen ze een paar weken geleden terugkwamen van een bezoek aan Wisconsin, keken ze vreemd op. Militairen hadden een grenshek gebouwd in hun straat. De buren waren al ingesloten tussen het gaas met prikkeldraad en de rivier. “Alsof ik een gevangenis inreed,” zegt Cathy. Voor hun oprit worden nu ook palen geslagen – nog even en ze wonen achter de grensafscheiding, in niemandsland. “Of zijn we nu in Mexico?”

De bouw van de Grote Geweldige Grensmuur die Donald Trump beloofde is gestaakt onder zijn opvolger Joe Biden. Maar de gouverneur van Texas, Gregg Abbott, profileert zich als reserve-Trump en wil de ‘muur’ afbouwen. Hij heeft er 54 miljoen dollar voor ingezameld, waarvan 53 miljoen afkomstig van een miljardair uit Wyoming. In de praktijk is de muur een hek. De eerste meters staan voor de deur van de familie Leiza in Del Rio.

Dat grensstadje werd de afgelopen weken het brandpunt van een politieke strijd over immigratie. Dit najaar meldden zich aan de grens duizenden Haïtianen, in de hoop asiel aan te vragen. Maar liefst 15.000 mensen bivakkeerden eind september onder een brug in Del Rio in afwachting van immigratieprocedures. Velen waren al jaren weg uit Haïti en woonden in Zuid-Amerika, waar het leven zwaarder is geworden door vijandigheid en economische tegenwind.

Gewelddadig vaderland

“Elke Haïtiaan droomt van de VS. Ze hebben nu het idee dat Biden ‘flexibeler’ zal zijn dan zijn voorganger,” zegt Wilmary Maxime, een Haïtiaans-Amerikaanse pastoor die landgenoten in Texas is komen helpen. Het idee gaat van mond tot mond. De realiteit is dat de regering-Biden duizenden Haïtianen per ommegaande deporteerde naar het gewelddadige vaderland waar ze al jaren niet geweest zijn. Sommigen werden hardhandig tegengehouden door agenten te paard.

Van de rechter moet de regering-Biden asielzoekers weer in Mexico laten wachten op hun procedure, iets wat Trump invoerde. Veel migranten worden ook nog altijd direct uitgezet, zonder een kans om asiel aan te vragen, vanwege coronamaatregelen uit het Trumptijdperk. Biden hield ze in stand. Maar een deel van de nieuwkomers mocht een besluit over een verblijfsvergunning in de VS afwachten. In Colombia hebben zich nog 20.000 Haïtianen verzameld die ook naar de Amerikaanse zuidgrens willen.

Del Rio werd de afgelopen weken het brandpunt van een politieke strijd over immigratie.  Beeld AFP
Del Rio werd de afgelopen weken het brandpunt van een politieke strijd over immigratie.Beeld AFP

In Texas wakkert dit anti-immigratieretoriek en angst aan. Gouverneur Abott stuurde behalve hekwerkspecialisten ook militairen naar Del Rio en liet een ‘stalen barrière’ van politieauto’s opstellen aan het water. “Wij zaten klaar met onze wapens,” zegt Maria Elena Sanchez, die aan de rand van de stad woont met haar in Mexico geboren man en tienerkinderen. Ze vreesde inbraken, van wanhopige en hongerige mensen. “Ik heb vrienden die op ranches wonen en zeiden: als ze op mijn land komen schiet ik.”

Del Rio is een dommelende plattelandsgemeenschap van 35.000 mensen. Ze zijn nauwer verbonden met het Mexicaanse Acuña, op loopafstand, dan met Washington, dat op twee dagen rijden ligt. Van de bewoners heeft 85 procent Spaanstalige wortels, vaak met familie aan de andere kant van de grens.

Maar dat veel families zelf een migratieverleden hebben betekent niet dat Del Rio de groepen migranten met open armen ontvangt. Dorian Guadarrama (44), een in het Mexicaanse buurstadje geboren restauranthoudster, vindt dat ‘iedereen recht heeft een beter leven te zoeken’. Maar ze vreest ook ziektes en criminaliteit, zegt ze. “We hebben de middelen niet, we zijn een kleine gemeenschap.”

Wapens in huis

Nog dagelijks komen groepjes migranten vrij uit vreemdelingendetentie. Zo’n veertig vrijwilligers van lokale kerken helpen deze mensen. In de opvang kunnen ze terecht voor een maaltijd, een stopcontact en sanitair, voordat ze verder reizen naar familie, vaak dezelfde dag nog. Sinds het aantreden van Biden liep het aantal aankomende migranten en vluchtelingen gestaag op, ziet Tiffany Burrow, directeur van de opvang. In januari, toen de nieuwe regering begon, ontving ze zo’n 100 mensen per week, zegt ze. In maart zag ze al ruim 2000 mensen in de hele maand, in augustus stond de teller op ruim 3600.

Ze vreest dat het moment komt dat de nood hoger wordt dan de hulp die zij kan bieden. De Haïtiaanse asielzoekers werden vorige maand al naar andere delen van Texas gevlogen omdat de grenswacht in Del Rio zo’n grote groep mensen niet kon verwerken. “Dit is niet houdbaar. Je kunt geen 15.000 mensen opvangen als de eigen gemeenschap maar 35.000 mensen telt.”

Sheriff Joe Frank Martinez van Del Rio maakt zich zorgen om de reactie van inwoners, liet hij eerder dit jaar al weten. De meeste bewoners van de grensbuurt hebben zoals veel Texanen op het platteland wapens in huis. Op een bewonersavond vroeg een van de buren eerder dit jaar aan de sheriff of ze ‘dodelijk geweld’ mocht gebruiken om grensoverstekers die op haar land komen weg te jagen. In het voorjaar vuurde een bewoner van Del Rio al op een groepje migranten – scholen gingen even hermetisch op slot uit angst voor meer geweld.

Ze hebben heus wel mededogen met arme mensen die een beter leven komen zoeken, benadrukken sommige grensbewoners – Cathy Leiza beschrijft hoe ze water en crackers haalde voor het huilende Guatemalteekse meisje en haar moeder die ze eens op haar oprit tegenkwam. Maar ze weten dat Mexicaanse drugskartels de doorwaadbare plekken in de rivier óók kennen. Ze zien weleens smokkelaars met rugzakken. Je herkent ze zo, zegt buurman Ross. Ze gedragen zich agressief, heel anders dan migranten op zoek naar kansen en een veilig heenkomen – die zijn bescheiden. Iedereen in Del Rio weet dat je bij overstekers met camouflagekleding en tatoeages in het gezicht uit de buurt moet blijven.

Bruine enveloppen

Als het moet, zegt Ross, heeft hij er geen enkele moeite mee ‘iemands kerst te annuleren’. “Ik heb niets tegen gewone mensen die hier oversteken, in hun positie zou ik hetzelfde doen. Maar als je mij bedreigt, dan heb ik er geen moeite mee je dood te schieten op zo’n manier dat de kranten erover schrijven.”

De spanning is voelbaar voor een groepje nieuwelingen als ze bij een benzinestation op de bus wachten, bruine enveloppen met hun asieldocumenten in de hand. Een handjevol vrouwen komt uit Venezuela. Er waren wel duizend redenen om te vertrekken, zeggen ze. Armoede, dictatuur, onveiligheid. “Mijn zoon werd gekidnapt door de colectivos (gewapende bendes die president Maduro steunen, red.),” zegt Olinda. Een andere Venezolaanse vertelt dat ze twee maanden over land gereisd heeft en onderweg is verkracht in een berucht stuk jungle tussen Colombia en Panama.

Sinds het aantreden van Biden liep het aantal aankomende migranten en vluchtelingen gestaag op. Beeld REUTERS
Sinds het aantreden van Biden liep het aantal aankomende migranten en vluchtelingen gestaag op.Beeld REUTERS

Net voordat ze op de bus stapt, komt Frank Lopez met zijn telefoon in de lucht op haar af. Hij zendt live uit op Facebook. Daar noemt hij zich ‘grenspatriot’. ‘Invasieupdate’, staat boven zijn video. Hij komt met draaiende camera vragen waar de vrouwen naartoe gaan en of ze wel gevaccineerd zijn. “Ik ben het er niet mee eens dat Del Rio als deurmat naar het hart van Amerika wordt gebruikt,” zegt Texaan Lopez. “Het geld dat uitgegeven wordt om deze situatie het hoofd te bieden kan niet naar onze infrastructuur, of onze kinderen. Het verbaast me hoe beheerst Texas reageert.”

Naakt rondlopen

Gouverneur Abbott kiest voor een Trumpiaanse ‘muur’. Een omwonende die zelf bij de douane werkt en vanwege zijn werk anoniem wil blijven noemt het bouwwerk ‘een grap’. “Dit gaat niks doen, zo dom.” Er zijn doorgangen voor verkeer en halverwege ontbreekt een stuk omdat een landeigenaar geen toestemming gegeven heeft voor aanleg. Het eerste gat is verderop al in het gaas geknipt. Volgens de Texaanse autoriteiten gaat het om een ‘tijdelijk’ hek.

“Voor mijn veiligheid is het in ieder geval niet, want ik zit aan de verkeerde kant,” zegt Linda Bryant, een kledingontwerper van 70 die net als de Leizas achter de afscheiding is beland. Haar buurman Ross heeft het gevoel dat hij het land uitgeduwd is en heeft besloten te verhuizen. Hij kon hier altijd met een gerust hart naakt rondlopen, of met een biertje te veel op gaan varen. Nu zijn alle bomen gekapt, houdt het hele land de grens bij Del Rio in de gaten en staan pantservoertuigen met gewapende militairen ernaast in de straat. “Het was een paradijs, maar ik denk dat ik een ander moet gaan zoeken.”

Meer over