PlusAchtergrond

Topoverleg in Brussel: wie is als eerste bereid toe te geven?

De Britse premier Boris Johnson en EU-voorzitter Ursula von der Leyen ontmoeten elkaar deze week voor de laatste pijnpunten van de brexit. De vraag: wie is als eerste bereid toe te geven?

Premier Boris Johnson. Beeld AP
Premier Boris Johnson.Beeld AP

Dat tijdens de brexitonderhandelingen op het laatste moment tussenkomst van de allerhoogste bazen nodig is, is in zekere zin logisch. Al vele keren zagen we hoofdonderhandelaars Michel Barnier, die sinds 2016 de Europese belangen behartigt, en de Brit David Frost hoofdschuddend vergaderruimtes in- en weer uitlopen.

De laatste drie breekpunten zijn al maanden dezelfde: visserij, bestuur en eerlijke concurrentie. Europa wil bij Britse haring en kabeljauw kunnen; het Verenigd Koninkrijk wil dat bedrijven vrij baan krijgen op de Europese markt. Het wachten is op de eerste concessie.

Hoe zinvol is het om dezelfde heren nog eens precies dezelfde posities in te laten nemen? Na drie kwartier bellen hebben Von der Leyen en Johnson hun delegatieleiders daarom maandag om een overzicht van de laatste pijnpunten gevraagd. Het is de vraag of we Barnier en Frost daarna nog terugzien. Ergens in de komende dagen meldt Johnson zich in Brussel. Dat hij die kant op gaat, betekent overigens nog niets. Vanochtend benadrukte hij dat Von der Leyen en hij qua standpunten nog ‘ver uit elkaar liggen’.

Pressiemiddel

Wat betreft het tijdstip van de ontmoeting tussen Johnson en Von der Leyen zijn enkele momenten mogelijk. Anonieme diplomaten hebben de site Politico ingefluisterd dat zij heeft bedongen dat het overleg niet mag overlappen met de bijeenkomst van de Europese Raad, die donderdag in Brussel is. Dat zou een slag voor Johnson zijn, die naar verluidt van plan was met twee benen in het spotlight te stappen dat bij zo’n top hoort. Daar lopen politieke leiders als Emmanuel Macron en Angela Merkel rond, gezelschap waar hij zich veel prettiger bij voelt.

Woensdag wordt hoe dan ook beladen. Maandag besloot het Lagerhuis namelijk dat dan opnieuw wordt gestemd over de UK Internal Market Bill. Met die binnenlandse wet wil de regering-Johnson bepalingen uit het Withdrawal Agreement met de EU van begin dit jaar opzij schuiven, specifiek de clausule over de grens tussen Ierland en Noord-Ierland. Volgens The Financial Times is de premier bereid de gewraakte amendementen nog te schrappen. Dat voedt des te meer het sentiment dat Johnson de wet vooral als pressiemiddel gebruikt.

Tegelijkertijd wordt in dezelfde krant gewaarschuwd dat de premier bereid is het overleg te laten klappen. Hij weet zich daarin gesteund door zijn kabinet en puristen uit zijn partij. Een compromis zal hem vooral bij die laatste groep zeer impopulair maken. De risico’s accepteren die bij geen deal komen kijken, maakt hem de gebeten hond bij de rest van de Britse samenleving. Het onafhankelijke Office for Budget Responsibility rekende maandag voor dat de Britse economie zonder deal volgend jaar met 2 procent kan krimpen. Dat zijn 400 miljard ponden en 300.000 banen. Een duivels dilemma, kortom. De gemengde signalen in de Britse pers wekken de indruk dat Johnson nog niet heeft besloten wat hij erger vindt.

Handelspartners

Von der Leyen zal stiekem liever niet zien dat de Britse uittreding een succes wordt. Het zou andere lidstaten maar op ideeën kunnen brengen. Maar ook de EU zal economische gevolgen ondervinden van no deal. Het Verenigd Koninkrijk is Europa’s derde handelspartner, na de VS en China. Een kwart van al het voedsel dat Britten consumeren, komt uit de Europese Unie. Duitse en Italiaanse auto’s kunnen na 1 januari zo maar 10 procent duurder worden. Groot verschil: het blok verdeelt de pijn over 27 paar schouders.

Meer over