Plus

Topontmoeting na topontmoeting: Rutte als leider ‘die écht zijn rol pakt’

Premier Mark Rutte legt een salvo aan bezoekjes af aan Europese regeringsleiders. Op jacht naar een baan, klinkt het dan. Anderen zien hoe hij na twaalf dienstjaren zijn collega’s op één lijn probeert te krijgen.

Tobias den Hartog
Premier Mark Rutte en minister Wopke Hoekstra van Buitenlandse Zaken bij aankomst in Kiev, begin februari van dit jaar.  Beeld ANP
Premier Mark Rutte en minister Wopke Hoekstra van Buitenlandse Zaken bij aankomst in Kiev, begin februari van dit jaar.Beeld ANP

Bezoek aan Litouwen, Kiev, Polen. Handen schudden met Joe Biden, aanschuiven bij de Turkse president Erdogan. De premier die zich lang gegijzeld zag door politieke crises in eigen land – corona, de lange formatie – trekt er de afgelopen weken weer behoorlijk op uit. Woensdag schuift hij aan bij de premier van Spanje.

Enerzijds is die reislust logisch, tegen de achtergrond van de Russische inval. Maar Brusselse ingewijden zien een regeringsleider ‘die écht zijn rol pakt’. De EU-lidstaten willen één front vormen tegenover Vladimir Poetin. In woord en in sancties. En als een van de langstzittende premiers is het aan Rutte om ‘iedereen op een lijn te brengen’, klinkt het in Brussel.

Serieuze premier

Zo wil de Spaanse regering liefst sneller van het Russische gas af. In een tempo, beseft Rutte, dat andere lidstaten niet kunnen bijbenen. “Laat hem dus maar flink heen en weer vliegen,” zegt een Brusselse betrokkene. “Wij denken vaak: Nederland is een klein land, een kleine speler. Maar we zijn ook de vijfde of zesde economie in de EU. En we hebben de langstzittende serieuze premier, want de Hongaar Orban wordt toch anders bekeken.”

Dus steekt Rutte landen een hart onder de riem (Polen, gezien de vluchtelingenstroom), benadrukt hij rugdekking te geven (Litouwen, langs de Russische grens), of probeert hij de toon tegenover Rusland te beïnvloeden (in gesprek met Turkije, dat een lijn met Poetin heeft).

Vocaler

In zekere zin benut de Nederlandse premier het vacuüm dat met de brexit en het afscheid van de Duitse kanselier Angela Merkel is ontstaan, zien zelfs oppositiepartijen. “Rutte is vocaler geworden,” aldus een linkse politicus. “Duitsland pakt zijn rol minder, er is geen Verenigd Koninkrijk meer om ons achter te verschuilen. Dus laat hij zich horen.”

Een goed voorbeeld was hoe Rutte al snel na Poetins inval voor de camera’s in Brussel zei ‘geen enkele sanctie’ tegen Rusland uit te sluiten. Andere regeringsleiders schoten hem aan: hoe serieus ben je? In gesprekken zei de premier zelfs de sluiting van de Nederlandse havens te willen bespreken mits, en dat was cruciaal, dat ook voor andere Europese havens zou gelden. “Daarmee zette hij de toon van het gesprek. Bereid om veel te doen, pijn te nemen, maar met alle EU-lidstaten tezamen.”

Europese baan?

D66-Kamerlid Sjoerd Sjoerdsma zag ook hoe Nederland druk zette op Duitsland om wapens aan Oekraïne te gaan leveren. “Daarin wachtten we niet meer af. En toen gingen zij met ons mee in plaats van andersom.”

Zoals dat al twaalf jaar gaat, steekt ook gefluister onder Kamerleden en Europarlementariërs de kop op: is Rutte uit op een baan in Europa? De plek van Navo-baas Jens Stoltenberg komt bijvoorbeeld vacant. Rutte wuift een vertrek uit Nederland categorisch weg. Hij blijft. Anderen zien juist ook strategie in zijn ‘nieuwe opstelling’.

‘Voortrekkersrol’

De Europese leiders zijn verdeeld in grofweg drie kampen: sociaaldemocraten (met de Duitse kanselier Scholz), de christendemocraten (met EU-commissiebaas Von der Leyen) en de liberalen (met de Franse president Macron en dus Rutte). “Het is denkbaar dat Macron de lijn met Poetin wil openhouden en Ruttes rol is nu de EU bij elkaar te houden. Macron kan zijn rol moeilijker pakken, als hij om de haverklap met tegenstanders van Poetin uithaalt naar Rusland,” zegt een ingewijde.

Daar komt nog bij dat Europa de premier vaker als ‘Mr. No’ zag. Het terughoudende Nederland als het ging om steun aan zuidelijke landen, het coronafonds, en ook overigens als het gaat om lidmaatschap van Oekraïne van de EU. Maar, zeggen Tweede Kamerleden, zie het regeerakkoord. Rutte heeft ruimte. In het verbond van VVD, CDA, D66 en ChristenUnie staat dat Nederland ‘een voortrekkersrol’ moet spelen binnen de EU. “Die ruimte pakt hij,” aldus een Kamerlid uit de oppositie.

Sjoerdsma ziet dat ook. “We wilden een proactieve houding. Dat ons land richting zou geven. Gedwongen door de omstandigheden, vooruit, maar dat gebeurt nu wel.”

Meer over