PlusExclusief

Top biedt kansje op ontspanning tussen China en VS

De Amerikaanse president Biden en de Chinese leider Xi spreken elkaar maandag. Komen de grootmachten nader tot elkaar?

Gijs Moes
Biden en Xi in 2013. Beeld AP
Biden en Xi in 2013.Beeld AP

Een virtuele ontmoeting van de Amerikaanse president en zijn Chinese collega moet de spanning tussen de twee grootmachten uit de lucht halen. Peking en Washington proberen de verwachtingen voor de top van maandag te temperen, maar er zijn indicaties dat het gesprek tot positieve uitkomsten kan leiden. Op de klimaattop in Schotland was er al sprake van Amerikaans-Chinese toenadering.

Het is al decennia een traditie: iedere nieuwe Amerikaanse president heeft tijdens zijn eerste jaar in functie een ontmoeting met de hoogste Chinese leider. President Joe Biden wijkt daar niet van af, maar het heeft even geduurd. Hij belde twee keer met de Chinese leider Xi Jinping, in maart en september. Maar een echte top moest nog volgen, pas eind vorige week werd duidelijk dat dit vanavond zover is

Een persoonlijke ontmoeting, waar Biden een sterke voorkeur voor heeft, zit er niet in. Het is Xi die dwarsligt, hij is nu al bijna twee jaar zijn land niet uit geweest en heeft in die periode ook weinig gasten ontvangen. Analisten zien hierin niet alleen voorzichtigheid vanwege het coronavirus, maar ook een loopgravenmentaliteit in Peking onder Xi, die vorige week door de Communistische Partij op een nog hoger voetstuk is geplaatst.

Anti-Chinese stemming

Biden moet ondertussen in eigen land rekening houden met een sterk anti-Chinese stemming, ook in het Congres. De president heeft de harde opstelling tegenover Peking, ingezet door zijn voorganger Donald Trump, nog nauwelijks aangepast. De twee landen hebben over en weer handelstarieven ingesteld en ze botsen geregeld als het gaat om mensenrechten. Vooral de situatie in Xinjiang, waar de Oeigoeren worden onderdrukt, is een heikel punt.

De Amerikanen zijn ook niet te spreken over de toenemende Chinese controle over Hongkong en ze hebben onlangs nog steun uitgesproken voor Taiwan, mocht het rond dat eiland tot een conflict met China komen. Ook de Chinese militaire opbouw, met name van de marine, stuit in Washington op weerstand.

Akkoord in Glasgow

Toch zijn er ook tekenen die op ontspanning wijzen: op de klimaattop in Schotland kwamen de gezanten van China en de VS tot een akkoord.

Eind september kwam bovendien de financiële topvrouw van het Chinese hightechconcern Huawei, Meng Wanzhou, vrij uit haar huisarrest in Vancouver. Daar zat ze vast op verzoek van de Amerikaanse justitie.

Reken echter niet op concrete afspraken, zo waarschuwde de woordvoerder van het Witte Huis Jen Psaki zaterdag. Het is wel mogelijk dat er gesprekken op gang komen, onder meer over een versoepeling van het visumbeleid, over de handelsrelatie en over kernwapens. China is bezig met verdere ontwikkeling daarvan, tot grote zorg van de VS. Peking beklemtoont ondertussen dat de Amerikanen nog altijd veel meer atoombommen hebben.

Biden kampt wel met een informatieachterstand in de aanloop naar de top. Tegenover persbureau Bloomberg klagen ingewijden dat de CIA en andere inlichtingendiensten weinig contacten hebben in China. Daardoor is het voor de Amerikanen moeilijk om een duidelijk beeld te krijgen van wat er leeft in dat land, met name in de hoogste kringen. Xi weet ondertussen, alleen al dankzij de media en andere openbare bronnen, haarfijn wat er in Washington speelt.

Meer over