PlusExclusief

Timmermans: ‘Minder Russisch gas en meer doen voor mensen met hoge energiere­ke­ning’

Europa moet in versneld tempo veel minder afhankelijk worden van Russisch gas. Voor burgers die als gevolg van de toegenomen internationale spanning kampen met een hoge energierekening moet iets worden gedaan. De Europese Commissie komt dinsdag met concrete voorstellen hierover, zegt Eurocommissaris Frans Timmermans.

Hans Nijenhuis
Eurocommissaris Frans Timmermans spreekt Russisch, werkte in de jaren negentig als diplomaat in Moskou en werd tijdens zijn militaire dienst getraind om Russische soldaten te ondervragen.  Beeld NurPhoto via Getty Images
Eurocommissaris Frans Timmermans spreekt Russisch, werkte in de jaren negentig als diplomaat in Moskou en werd tijdens zijn militaire dienst getraind om Russische soldaten te ondervragen.Beeld NurPhoto via Getty Images

Het dagelijks bestuur van de EU stuurt onder andere aan op versneld bouwen van windparken op zee, meer zonnepanelen op daken en meer productie van biogas. Voor fossiele brandstoffen wil Brussel het aantal leveranciers veel meer spreiden dan nu het geval is.

“Het is absoluut noodzakelijk om onze defensie te versterken. Maar als degene die zich agressief gedraagt je lam kan leggen door de gaskraan dicht te draaien, dan schiet je nog niks op,” zegt Timmermans. “Die twee dingen zijn dus heel sterk met elkaar verbonden.”

Timmermans zegt dat er ook een voorstel komt over wat er kan worden gedaan voor burgers die met torenhoge energierekeningen kampen. “Dat zijn we nu aan het uitwerken. Maar ik vind wel dat we een gezamenlijke verantwoordelijkheid hebben om mensen door deze moeilijke periode heen te helpen. En ik hoop dat we daar ook op Europees niveau afspraken over kunnen maken. Dat is ons gelukt tijdens de coronapandemie, dus waarom zou ons dat hier niet lukken? Dat moet ons lukken!”

“Het is buitengewoon zorgelijk.” Net als velen bewondert Timmermans de ‘onvoorstelbare moed’ van de Oekraïense bevolking. “De vrees is gerechtvaardigd dat Poetin methodes gaat toepassen die hij eerder ook in Syrië en Tsjetsjenië heeft toegepast, omdat hij kennelijk niet kan bereiken wat hij wil bereiken met een wat meer humane methode.” In die eerdere oorlogen werden steden zonder scrupules beschoten en gebombardeerd.

Hoe ziet u het vervolg?

“Uiteindelijk wordt dit Poetins Waterloo. Maar het kan wel nog lang duren, met veel ellende. Wat Poetin zou moeten weten, is dat hij de Oekraïners er zo nooit onder krijgt. Hij kan wel overwinningen halen, maar ook als ze militair worden overheerst zullen ze dit nooit accepteren. Zelfs Oekraïners die alleen Russisch spreken vergeven de Russen deze invasie niet. Zo creëert Poetin een scheiding tussen twee landen die juist altijd verwant waren. Zoveel families zijn verbonden over de grens heen! Hij is bezig precies het tegenovergestelde te bereiken van waar hij van droomt.”

null Beeld via REUTERS
Beeld via REUTERS

Verwacht u effecten in Rusland zelf?

“Het is niet zo dat nu hele volksstammen opstaan om zich te verzetten. De Russen zijn slachtoffer van twintig jaar propaganda en steeds radicalere leugens. Dat heeft ze apathisch gemaakt. Murw gebeukt. Alleen nog bezig met hun eigen kleine kring en met het eten voor morgen. Vooral niet de macht in de weg zitten, voor je het weet zit je in de gevangenis. Het is een schrikbewind geworden. De vrees voor het Westen heeft hij er ook in weten te stampen. Iedereen ouder dan 45 heeft maar één informatiebron en dat is de tv. Het is een oude waarheid van Joseph Goebbels: als je maar lang genoeg liegt, gaan de mensen het toch geloven, terwijl ze weten dat ze voorgelogen worden.”

Jonge mensen krijgen hun informatie toch via sociale media?

“Ja, die zien een heel ander beeld, en dat gaat wel doorwerken op langere termijn. Die ouwe mannen in het Kremlin zijn bezig de jongere generatie te verspelen. Maar dat is niet het dominante beeld in Rusland.”

En dichter bij Poetin?

“Er heeft in de Russische geschiedenis bij mijn weten nog nooit een soepele, geplande machtswisseling plaatsgevonden. Ook niet die van Jeltsin naar Poetin in 1999. Die ging ook gepaard met een oorlog in Tsjetsjenië na nog steeds onopgehelderde ontploffingen in flatgebouwen in Moskou. Dus dit wordt ook geen soepele machtsoverdracht. Poetin is natuurlijk gepokt en gemazeld in het beschermen van zijn eigen positie. Maar hij heeft de afgelopen tweeëneenhalf jaar zo in isolement gezeten dat het kringetje onderling heel klein is geworden. Er zijn ook andere krachten en machten, die hebben hier ook niet voor getekend. Ik weet bijna zeker dat dat de veiligheidsdiensten hier heel ongelukkig mee zijn. Dit leidt tot veel onrust in de Russische machtsstructuren.”

Heeft u zelf nog rechtstreeks contact met mensen daar?

“Ja, maar die vragen mij ook om daar heel discreet mee om te gaan.”

Je hoort vaak dat wij in Europa naïef zijn geweest.

“Daar zat natuurlijk wel een gedachte achter: als je Rusland verbindt met onze markteconomie en vrijheid, dan creëer je ook daar een middenklasse en een basis voor politieke hervormingen. Die gedachte is alleen veel te lang volgehouden.”

Amerika heeft toch vaak gewaarschuwd voor onze verslaving aan Russische grondstoffen?

“Ja, deels terecht, maar die waarschuwing was natuurlijk ook economisch gemotiveerd: de Amerikanen vonden dat wij hún grondstoffen moesten afnemen. Als ze dat nodig hebben, kopen Amerikanen ook gewoon van de Russen hoor.”

Wat moeten wij als Nederland en de EU nu doen?

“De sancties doen Poetin veel pijn en dat moeten we lang volhouden. Want het zal een kwestie van lange adem worden. Ze zullen ons óók pijn doen, en het is goed dat Rutte daar eerlijk over is. Daarnaast moeten we de sanctiemogelijkheden die we nog hebben - zoals ook de grootste bank in Rusland afsluiten van Swift - nadrukkelijk op tafel houden. En we moeten razendsnel de energietransitie tot stand brengen. Razendsnel! Die transitie bestaat uit twee dingen: 1: véél sneller op duurzame energie overgaan. Dat is onze eigen energie, die maken we zelf. En 2: bronnen spreiden, door slimme contracten aan te gaan met andere leveranciers voor de fossiele brandstoffen die we nog nodig hebben.”

Timmermans bevestigt dat de Europese Commissie dinsdag met een plan komt, op tijd voor de Europese raad van staatshoofden en regeringsleiders op 10-11 maart. “We moeten er nog over besluiten. Maar in algemene zin moet je denken aan het versneld bouwen van windmolenparken op zee. Dat levert heel veel extra elektriciteit op. En we hebben nog zoveel daken in Europa waar zonnepanelen op kunnen, ook dat moet versneld. Verder moeten we fors investeren in biogas. We zullen ook nog brandstoffen nodig hebben die lijken op fossiele brandstoffen zonder het te zijn.”

Dat duurt toch jaren?

“Daarom is belangrijk dat we nu, op korte termijn, onze voorraden snel bijvullen, en daarbij zoveel mogelijk gebruik maken van de andere leveranciers. Maar dat we voorlopig ook nog energie uit Rusland zullen krijgen - tenzij zij of wij de kraan dichtdraaien - dat is ook duidelijk.”

Wat zegt u tegen huishoudens die nu worden geconfronteerd met torenhoge energierekeningen?

“Ook daarvoor zullen we met een voorstel komen. Dat zijn we nu aan het uitwerken, dus daar kan ik weinig over zeggen. Maar ik vind wel dat we een gezamenlijke verantwoordelijkheid hebben om mensen door deze moeilijke periode heen te helpen. En ik hoop dat we daar ook op Europees niveau afspraken over kunnen maken. Dat is ons gelukt tijdens de coronapandemie, dus waarom zou ons dat hier niet lukken? Dat moet ons lukken!”

U heeft het over de energietransitie, is het niet belangrijker om snel nieuw wapentuig aan te schaffen?

“Het een kan niet zonder het ander. Het is absoluut noodzakelijk om onze defensie te versterken. Maar als degene die zich agressief gedraagt je lam kan leggen door de gaskraan dicht te draaien, dan schiet je nog niks op.”

Meer over