PlusAchtergrond

Stikstof houdt Nederland in zijn greep, maar hoe zit dat in andere landen?

Stikstof houdt ons land nu al een paar jaar in zijn greep. Hoe zit dat in andere landen? En waarin verschillen zij van Nederland?

Chris van Mersbergen
Boeren in Vlaanderen mogen volgens nieuwe regelgeving alleen nog uitbreiden als ze kunnen aantonen dat ze daarmee geen schade toebrengen aan de natuur. Net als in Nederland leidt dat tot hevige emoties bij de getroffen ondernemers. Beeld BELGA
Boeren in Vlaanderen mogen volgens nieuwe regelgeving alleen nog uitbreiden als ze kunnen aantonen dat ze daarmee geen schade toebrengen aan de natuur. Net als in Nederland leidt dat tot hevige emoties bij de getroffen ondernemers.Beeld BELGA

“In Frankrijk is er nauwelijks debat over stikstof,” stelt correspondent Frank Renout als hij uitlegt hoe de Fransen omgaan met dat onzichtbare gas dat in Nederland voor zoveel problemen zorgt. Het is jaloersmakend. Hoe komt het, dat hier het hele land op zijn kop staat door stikstof en ze een paar honderd kilometer verderop nergens last van hebben?

Het eenvoudige antwoord, dat we inmiddels ook allemaal wel kennen: we zijn nogal dichtbevolkt. Qua mensen staan we in de Europese Unie tweede na Malta, en qua vee is Nederland zelfs het allerdichtstbevolkte land. Die combinatie brengt ons in de problemen, want zowat alle economische activiteit, de veeteelt voorop, zorgt voor stikstofuitstoot.

De gemiddelde emissie per hectare is in Nederland dan ook vier keer hoger dan het EU-gemiddelde, terwijl Frankrijk net onder dat gemiddelde zit. En dat heeft gevolgen: de staat van de Nederlandse Natura2000-gebieden is slechter dan in de meeste andere Europese landen, stelde de commissie-Remkes in 2020 vast.

Overwaaien

De stikstof die de natuur aantast, komt voor ongeveer een derde overwaaien uit het buitenland. Niet gering, en bij natuurgebieden langs de grens komt soms driekwart van het neerdalende stikstof van buiten Nederland. Maar goed om op te merken: wij blazen naar schatting vier keer zoveel stikstof naar andere landen dan andersom. Omdat de wind vaak uit het zuidwesten waait, hebben Duitsland en Scandinavië daar volgens wetenschappers het meest last van.

Het zijn dus onder meer de Europees beschermde Natura2000-gebieden die onder druk staan door de overvloedige stikstofuitstoot. Omdat Nederland heeft beloofd goed voor die gebieden te zorgen, is het kabinet nu wel gedwongen om in actie te komen. Het kleine Nederland telt liefst 162 Natura2000-gebieden. Zijn dat er niet veel te veel, vragen critici zich soms af. Dat lijkt mee te vallen: het kleinere België telt er ruim driehonderd, het negen keer grotere Duitsland meer dan vijfduizend.

Juist dit zijn de twee EU- landen die na Nederland de hoogste stikstofuitstoot per hectare hebben. In België deed de rechter vorig jaar een uitspraak die vergelijkbaar is met het beroemde PAS-vonnis dat het Nederlandse stikstofbeleid in 2019 op zijn kop zette. Boeren in Vlaanderen mogen volgens nieuwe regelgeving alleen nog uitbreiden als ze kunnen aantonen dat ze daarmee geen schade toebrengen aan de natuur. Net als in Nederland leidt dat tot hevige emoties bij de getroffen ondernemers.

In Duitsland zijn de normen wel vele malen ruimer dan in Nederland. Onder meer omdat er gewoon meer ruimte is. Maar ook in Duitsland zijn er natuurgebieden die niet aan de Europese kwaliteitsnormen voldoen. De vraag is dus of de ruime Duitse normen bij een gang naar de rechter stand zouden houden. Een ding is zeker: zo’n slagveld als in hutje-mutje-Nederland zal het bij onze oosterburen niet zomaar worden.

Duitsland: Er is meer ruimte, dus minder verzet

Officieel geldt stikstof sinds de jaren 70 als milieuvervuilend in Duitsland. Het Umweltbundesamt hanteert twee maatstaven om de uitstoot van de schadelijke gassen nitraat, ammoniak en stikstofdioxide te beoordelen: de grenswaarde en het emissieplafond. Op basis daarvan kan de regering in Berlijn ingrijpen.

Naast de verkeerssector en de afvalwaterzuivering ziet Duitsland de landbouw als sector waar de meeste vervuilende stoffen samenkomen en zo mens en dier bedreigen. Veel Duitsers beseffen dan ook dat de veestapel kleiner moet om de stikstofuitstoot te verlagen. Vergeleken met Nederland is het verzet veel kleiner, omdat intensieve landbouw meer ruimte heeft. Hierdoor liggen natuurgebieden verder weg en wordt het milieu minder belast.

Maar het boerenlandschap verandert snel. Afgelopen jaren verdwenen vooral varkenshouders door gedwongen sluiting of doordat het werk niet meer rendabel was. Aangescherpte mestwetgeving moet de stikstofuitstoot verder reduceren.

Guy Hoeks

Frankrijk: Weinig debat ondanks veroordeling EU-hof

In Frankrijk is er nauwelijks debat over stikstof. Dat komt doordat de Fransen het gemiddeld ‘beter’ doen dan landen als Nederland. De uitstoot van stikstofoxiden is de afgelopen twintig jaar meer dan gehalveerd. Maar dat betekent niet dat Frankrijk het 100 procent goed doet. De uitstoot van ammoniak (een verbinding van stikstof en waterstof) daalt nauwelijks. Dat is te wijten aan de grote veestapel, vooral van varkenshouders in Bretagne.

Frankrijk is ook niet de beste van de klas qua stikstofuitstoot. In 2019 werd Frankrijk veroordeeld door het Europese Hof. Parijs houdt zich niet aan de Europese richtlijnen voor de uitstoot in de lucht van stikstofdioxide (NO2) veroorzaakt door transport en industrie, zei het Hof. De uitstoot is te groot in twaalf grootstedelijke gebieden, zoals Parijs, Marseille en Lyon. In Parijs moet de uitstoot van NO2 met 60 procent omlaag om de Parijzenaars ‘gezond’ te laten ademen. “De regels voor luchtvervuiling worden nog steeds overtreden,” beaamt het ministerie van Duurzame Ontwikkeling. “Het aantal overschrijdingen wordt wel minder en betreft minder regio’s, maar we moeten ons nog harder inspannen.”

Frank Renout

Verenigd Koninkrijk: Dood van Ella, kind met astma, als keerpunt

De borden met ‘Ultra Low Emission Zone’ in Londen vormen voor Britse voorvechters van een schoner klimaat blijvende aandenkens aan hun strijd tegen de uitstoot van stikstofdioxide (NO2). Tegen het radicale plan om automobilisten met ‘vieze’ auto’s fors te laten betalen voor het gebruik van de wegen in het centrum van de hoofdstad bestaat opvallend weinig weerstand. Ruim 72 procent van de bevolking steunt het project. De dood van de 9-jarige Ella Kissi-Debrah in 2013 maakte de invoering ervan tastbaar voor burgers. Het meisje kampte met astma, wat op dagen dat het verkeer het drukst was, leidde tot ziekenhuisopnames en, uiteindelijk, haar overlijden. Een Britse rechter bevestigde later, ondersteund door wetenschappelijke rapporten, dat de uitstoot van NO2 een cruciale factor speelde bij haar dood. De cijfers liegen er niet om. Jaarlijks komen minimaal vierduizend Londenaren om door luchtvervuiling waaronder NO2. Stikstofuitstoot in de landbouw is geen actief thema, al wil dat niet zeggen dat het Verenigd Koninkrijk het ‘goed’ doet. Voor varkens- en pluimveehouders bestaan strikte richtlijnen. Extra regels worden niet snel verwacht.

Geert Langendorff