PlusAchtergrond

‘Solidair’ Berlijn worstelt met huisvesting van Oekraïense vluchtelingen

Duitsland probeert met man en macht onderdak te bieden aan de stroom vluchtelingen uit Oekraïne. In stadsdeel Reinickendorf moeten ‘oude’ vluchtelingen plaatsmaken voor de nieuwkomers. Toch gaat er veel goed dankzij de ervaringen van de vluchtelingencrisis uit 2015.

Guy Hoeks
Zo’n duizend mensen uit Oekraïne bereiken Berlijn dagelijks, meestal per trein.  Beeld Bernd von Jutrczenka/dpa
Zo’n duizend mensen uit Oekraïne bereiken Berlijn dagelijks, meestal per trein.Beeld Bernd von Jutrczenka/dpa

Valentina (23) uit Bila Tserkva, nabij Kiev, begint opgewekt aan haar verhaal, maar gaandeweg breekt haar stem. “Ik heb alles moeten achterlaten, inclusief mijn vriendje.” Op het Berlijnse station Hauptbahnhof wordt ze vergezeld door drie oudere Oekraïense vrouwen, die met kinderen eveneens noodgedwongen afscheid moesten nemen van hun mannen vanwege de oorlog in eigen land. “Gelukkig zijn hier veel Oekraïners, waardoor we steun bij elkaar vinden.”

Zo’n duizend mensen uit Oekraïne bereiken Berlijn dagelijks, meestal per trein. De in totaal ruim 175.000 Oekraïners worden hier met open armen ontvangen, hoewel de cijfers waarschijnlijk nog hoger liggen, doordat Oekraïens staatsburgers visumvrij kunnen rondreizen in het Schengengebied en Duitsland daarbinnen een favoriete bestemming is.

Uitgeput

Meer dan drie miljoen mensen hebben Oekraïne inmiddels al verlaten. Op perron 13 van het Berlijnse treinstation, waar de meeste vluchtelingen met zware koffers en in plastic gewikkelde tassen aankomen, ziet vrijwilliger Christian één gemene deler. “Mensen zijn uitgeput en weten uit wanhoop niet waar ze heen moeten. Wij moeten zorgen dat ze snel naar tijdelijke opvangplekken in Berlijn worden gebracht of naar andere steden.”

Naast hem staat een bord met de geel-blauwe Oekraïense vlag en een pijl naar links, die leidt naar een grote witte tent voor het treinstation, waar eten, simkaarten en bustickets naar de opvanglocaties in de stad worden uitgedeeld.

Het Berlijnse systeem piept en kraakt. De vluchtelingenstromen zijn zo groot dat het linkse stadsbestuur besloot de voormalige luchthaven Tegel beschikbaar te stellen voor opvang. Het in 2020 opgedoekte vliegveld, dat ook al dienst doet als vaccinatiecentrum, heeft de eerste 250 vluchtelingen reeds opgevangen.

Terwijl de verlaten vliegtoren in de verte boven een viaduct uitsteekt, versperren dranghekken met prikkeldraad de weg. Het gebied rondom Tegel is hermetisch afgesloten van pottenkijkers, die overduidelijk niet welkom zijn. “Uw komst is niet gewenst,” zegt een man in een rood hesje kortaf.

Welkom voelen

In het Berlijnse stadsdeel Reinickendorf, 2 kilometer verderop, heeft de bewaker van een andere tijdelijke opvanglocatie dezelfde boodschap. In deze ‘Tempohome’ verblijft Max met zijn zoon Andrij sinds een week. Op Google Maps laat hij zien waar ze vandaan komen: Zaporizja, de stad waar de Russen zo’n twee weken geleden beslag legden op de grootste kerncentrale van Europa.

Naast haar ouders vertelt Anna Konstantynova, een it-student uit Odessa, dat ze zich erg welkom voelt in Duitsland. “Omwonenden brengen spulletjes, praten veel met ons en we krijgen drie keer per dag te eten.” De containers op de opvanglocatie waarin het gezin slaapt, omschrijft ze als kleine, comfortabele bungalows met twee slaapkamers, een badkamer en een keuken, genoeg ruimte voor drie personen. Via een Telegramkanaal met 126 leden deelt ze haar ervaringen als Oekraïense vluchteling in Berlijn met anderen.

Toch is niet iedereen blij met de behandeling van Oekraïners. ‘De vluchtelingen, die hier al jaren leven, moesten binnen 24 uur hun spullen pakken om ruimte te maken voor de Oekraïense nieuwkomers,’ twitterde de Berlijnse activist Tareq Alaows.

Volgens de geboren Syriër, die zelf in 2015 naar Duitsland kwam, blijft het verantwoordelijke ​Landesamt für Flüchtlingsangelegenheiten in gebreke. De overheidsinstantie reageert op het platform dat de locatie in Reinickendorf ‘dringend nodig’ is voor nieuwe vluchtelingen. ‘Een noodgreep, die helaas uit de huidige situatie is ontstaan. De toestand in Berlijn is dramatisch.’

Volgens de Berlijnse senator Katja Kipping heeft de Duitse regering de komst van de tienduizenden Oekraïense vluchtelingen ‘totaal onderschat’. “Er zijn weliswaar geen lange rijen zoals in 2015. Maar dat komt vooral doordat wij de situatie hebben moeten oplossen,” zei Kipping woensdag tegen dagblad Tagesspiegel.

Daarnaast kampt Duitsland zowel op de korte als lange termijn met een zeer nijpend woningtekort. Er moeten snel een half miljoen woningen bijkomen voor vluchtelingen, beraamt onderzoeksbureau Empirica, waarvan de helft nog gebouwd moet worden. Duitse gemeentes dringen aan bij Berlijn op meer ondersteuning en financiële middelen.

Merkel

Toch heeft Duitsland geleerd van de vorige vluchtelingencrisis uit 2015. Nadat toenmalige bondskanselier Angela Merkel de grenzen opengooide met haar historische uitspraak ‘Wir schaffen das’, kwamen ruim 1,1 miljoen Syriërs het land binnen. Volgens vrijwilliger Christian telt Duitsland daardoor nu meer opvanglocaties, kan het vlotter beslissingen nemen en komt ook sneller geld vrij.

“De solidariteit en barmhartigheid is net zo groot als toen,” meent hij. Ook ex-vluchtelingen uit Syrië dragen nu hun steentje bij, zoals Naji. “Drie jaar geleden verhuisde ik naar Berlijn en wil ik nu zelf mensen helpen.”

Ondertussen heeft Valentina op het treinstation van Berlijn begrepen dat ze naar Dortmund moet gaan. “Maar het liefst wil ik snel terug naar mijn vaderland, daar mijn werk als fitnessinstructeur oppakken en uiteindelijk trouwen met mijn lief.”

Meer over