PlusExclusief

Silo’s in Odessa liggen vol, maar Rusland blokkeert de graanhavens

Havenstad Odessa is van levensbelang voor Oekraïne en geldt als hoofdprijs voor de Russen. Charles Michel, voorzitter van de Europese Raad, riep maandag op tot een ‘wereldwijd antwoord’ op de Russische blokkade, maar veel opties zijn er niet.

Eric Brassem
De voorzitter van de Europese Raad Charles Michel (links) spreekt in Odessa met de Oekraïense premier Denys Sjmyhal. Beeld AFP
De voorzitter van de Europese Raad Charles Michel (links) spreekt in Odessa met de Oekraïense premier Denys Sjmyhal.Beeld AFP

De silo’s in Odessa liggen vol met graan, maar schepen kunnen de Oekraïense havenstad niet in of uit, meldde de voorzitter van de Europese Raad, Charles Michel, maandag.

Bij zijn verrassingsbezoek aan de havenstad aan de Zwarte Zee moest Michel, samen met de Oekraïense premier Denys Sjmyhal, de kelder in om te schuilen voor Russische raketaanvallen. Zeven raketten raakten onder meer een winkelcentrum en een pakhuis, waarbij volgens het Oekraïense leger één dode viel en vijf personen gewond raakten.

Zulke aanvallen vinden met grote regelmaat plaats. In maart, toen het Russische leger vanuit de Krim oprukte, bestond de vrees dat een grote veroveringsaanval op de stad spoedig zou volgen. Odessa is Oekraïnes belangrijkste haven, normaliter goed voor 98 procent van ’s lands graanexport.

Odessa met zijn in meerderheid Russischtalige bevolking staat hoog op de Russische verlanglijst. De stad wordt gezien als de parel van de regio die aan het eind van de achttiende eeuw, tijdens het bewind van tsarina Catharina de Grote, aan het Russische rijk werd toegevoegd. Maar het Russische leger liep vast bij Mykolajiv. Daardoor is een grootscheepse aanval vooralsnog uitgebleven.

Zeemijnen

Rusland heeft de haven daarna wel geblokkeerd. “Er drijven zeemijnen, die soms in het nieuws komen omdat ze los zijn geraakt en in de Bosporus terechtkomen,” zegt politicoloog Friso Dubbelboer.

Rusland ontkent overigens daar verantwoordelijkheid voor te zijn en zegt dat het Oekraïense mijnen zijn. “Daarnaast varen er nog enkele tientallen Russische schepen die behoren tot de Zwarte Zeevloot. Al in het begin van de oorlog heeft Rusland een aantal vrachtschepen tot zinken gebracht,” zegt Dubbelboer.

De risico’s en bijbehorende hoge verzekeringspremies maken varen op Odessa commercieel onaantrekkelijk.

Oekraïne heeft onvoldoende militaire middelen om zich aan de Russische zeeblokkade te ontworstelen, ook al beschikt het over raketten, die het Russische vlaggenschip de Moskva tot zinken hebben gebracht, en drones die gevechtsschepen hebben uitgeschakeld. Maar een marine heeft Oekraïne niet. Dubbelboer: “Rusland heeft de Oekraïense vloot met de annexatie van de Krim in 2014 in beslag genomen.”

Wereldwijd antwoord

De effectieve blokkade kost niet alleen Oekraïne miljarden aan inkomsten, maar zorgt ook wereldwijd voor stijgende prijzen van graan en zonnebloemolie, waarvan Oekraïne een belangrijk producent is.

Charles Michel riep maandag op tot een ‘wereldwijd antwoord’ op de blokkade. Veel meer dan oproepen in VN-verband om Moskou te vermurwen zit echter er niet in. Toch is het niet uitgesloten dat Rusland voor opheffen van de blokkade gevoelig is, als straks broodoproeren uitbreken in landen in Afrika en het Middellandse Zeegebied, waarmee Moskou bemoeienis heeft.

Het ligt volgens Dubbelboer niet voor de hand dat bijvoorbeeld de Navo handelsschepen gaat beschermen, al was het maar omdat Turkije het recht heeft gevechtsschepen doorgang te weigeren.

Dure alternatieven

Buurlanden helpen Oekraïne wel met het omzeilen van de blokkade. Vorige week is een eerste schip met Oekraïens graan vertrokken uit het Roemeense Constanta en Polen en Litouwen hebben hun Oostzeehavens opengesteld voor Oekraïense landbouwproducten.

Dat zijn wel kostbare alternatieven. De goederen moeten een grote omweg maken, liefst per spoor, en intussen bombardeert Rusland de Oekraïense spoorlijnen.

Meer over