PlusNieuws

Rutte ontmoet Erdogan: verwacht geen omhelzing, relatie blijft moeizaam

Premier Mark Rutte en de Turkse president Recep Tayyip Erdogan Beeld ANP (Montage AD)
Premier Mark Rutte en de Turkse president Recep Tayyip ErdoganBeeld ANP (Montage AD)

De moeizame relatie tussen Nederland en Turkije is niet voorbij, tóch gaat premier Rutte op bezoek bij de Turkse president Erdogan. ‘Erdogan probeert de rol van bemiddelaar in de oorlog te pakken.’

Hanneke Keultjes

In de stroom van zoveel persberichten die deze weken bezoekjes aan regeringsleiders aankondigen, stond plots een opvallende: Premier Mark Rutte reist dinsdag naar Ankara voor een bezoek aan de Turkse president Recep Tayyip Erdogan. Nederland lag lange tijd overhoop met Turkije – en vice versa. Is dit een teken dat de getroebleerde relatie definitief is gelijmd?

Verwacht niet dat de twee regeringsleiders elkaar om de hals vallen, tempert Nienke van Heukelingen, die aan instituut Clingendael de relatie tussen de EU en Turkije onderzoekt, de verwachtingen. “De relatie tussen Nederland en Turkije is al jaren moeizaam. Dat is niet ineens weg.”

In 2017 haalde een boze Erdogan nog hard uit, memoreert Van Heukelingen, nadat het kabinet twee Turkse kopstukken die in ons land wilde campagnevoeren de toegang tot ons land had ontzegd. “Hij noemde Nederland toen ‘nazi-overblijfsel’ en ‘fascisten’.” De diplomatieke rel werd uiteindelijk in 2018 bezworen. Gezellig werd het niet. Twee jaar geleden deed de Turkse president – tot onvrede van Rutte – nog aangifte tegen PVV-leider Geert Wilders die hem zou hebben beledigd.

Uitzetten ambassadeurs

Erdogan dreigde vorig jaar nog tien ambassadeurs, onder wie de Nederlandse, uit te zetten. De groep ambassadeurs riep de Turkse regering op om mensenrechtenverdediger Osman Kavala, die al jaren vastzit zonder veroordeling, vrij te laten. Erdogan was woedend dat de ambassadeurs het gewaagd hadden zich met Turkse interne aangelegenheden te bemoeien.

“Uiteindelijk werd de soep niet zo heet gegeten,” zegt Van Heukelingen. “Maar het was wel een nieuwe knauw in de relatie tussen de EU en Turkije.” Niet voor niets dateert het laatste bezoek van Rutte aan Erdogan uit 2012. Toch stelt Rutte dat de ‘persoonlijke verhoudingen eigenlijk altijd goed zijn gebleven’, zegt ook ‘een paar hele lange gesprekken’ met de Turkse president te hebben gevoerd, in de marge van de Navo-top van vorig jaar.

Sleutelrol

Maar de oorlog in Oekraïne maakt alles anders. Erdogan onderhoudt goede banden met zowel de Russische president Poetin als de Oekraïense president Zelenski. Hij speelt daarmee een sleutelrol: kan enerzijds drones leveren aan Oekraïne, maar ook een Turkse badplaats aanbieden als locatie voor onderhandelingen tussen Rusland en Oekraïne.

“Daarmee is Turkije waarschijnlijk het enige Navo-land dat iets voor elkaar kan krijgen. Dat maakt Erdogan belangrijk – ook voor Nederland,” ziet Van Heukelingen. “Voor pogingen tot de-escalatie heeft Turkije de beste papieren. Erdogan probeert die rol ook te pakken, maar hij kan zover gaan als Poetin hem toestaat.”

De Duitse bondskanselier Scholz ging Rutte in Ankara voor. Duitsland is een van de weinige landen die intensieve gesprekken voert met Turkije, zei Rutte vrijdag op zijn wekelijkse persconferentie. Maar ‘dat contact met Turkije kan niet alleen door Duitsland plaatsvinden’, vindt de premier. “Dus ik zie het ook als mijn taak, als een speler in Europa die probeert over alle dossiers mee te denken, om met Turkije een goede relatie te hebben.”

Internationaal

De Turkse president zoekt internationaal een rol voor zichzelf. Hij zocht toenadering tot Armenië en ook de Griekse premier Mitsotakis en de Israëlische president Herzog kwamen recent langs in Ankara. In eigen land kampt Erdogan met problemen: de economie draait belabberd en gaat gebukt onder hyperinflatie. Volgend jaar zijn er verkiezingen, maar in de peilingen staat Erdogan er niet goed voor.

Dat Rutte Erdogan nu bezoekt in Ankara, kan de Turkse president zien als legitimatie. “Rutte erkent hem eigenlijk als bemiddelaar in de oorlog. Dat kan worden uitgelegd als: Erdogan is belangrijk.”

Rutte benadrukte ook het belang van Turkije bij het verdedigen van de oostflank van het Navo-grondgebied. Juist die rol is ingewikkeld, ziet Van Heukelingen. “Qua ligging is Turkije onmisbaar, maar Turkse militaire inmenging is lastig door de goede verstandhouding die Erdogan heeft met Poetin.”