Achtergrond

Russische officier klapt uit de school op staatstelevisie: ‘Onze jongens sneuvelen’

Terwijl Rusland zich op lijkt te maken voor een nieuw offensief op Kiev, schuift er iets op de Russische staatstelevisie. De bevrijding van de Donbas blijkt geen feestje meer, de realiteit van een gruwelijke oorlog daalt langzaam in bij de Russische televisiekijker.

Joost Bosman

De onvoorbereide kijker zal ervan hebben opgekeken: een presentator die een legerofficier de mond snoert, omdat hij praat over gesneuvelde Russische militairen in Oekraïne. “Dit zijn jongens met veel gevechtservaring in Afghanistan, Tsjetsjenië en de Donbas. Onze jongen sneuvelen in de speciale operatie in Loehansk en Donetsk,” zei de militair. De pro-Kremlintalkshowhost weet niet wat hij hoort en onderbreekt de militair op ruwe wijze: “Nee, nee, nee! Stop! Hou op! Ik wil dit niet horen,” zegt hij geagiteerd.

Maar de officier laat zich niet kennen. “Laten we gedenktekens voor hen oprichten en een minuut stilte in acht nemen. Voor onze jongens die vechten voor Rusland en voor de Donbas.” Dan is de host het zat: “Ik zal u zeggen wat onze jongens daar doen: ze vernietigen die vuile fascisten!” (Lees: de Oekraïense regering.) De officier stemt daarmee in, maar als hij nog iets wil toevoegen, snauwt de presentator: “Laat me uitspreken!” De officier zwijgt bedeesd. “Dit is een triomf van de Russische wapens, het Russische leger en de wedergeboorte van Rusland!” tiert de talkshowhost.

Maar de schade is al aangericht. Twijfel is gezaaid bij een kijkerspubliek dat alleen maar wordt geacht mee te klappen. Op de staatstelevisie heeft een militair de situatie in Oekraïne vergeleken met de oorlog in Afghanistan (1979-1989) waarvoor in totaal 600.000 Russische soldaten werden gemobiliseerd. Een nationaal trauma ook, dat een kleine 15.000 soldaten niet meer konden navertellen.

Voorlezen

De dagen dat de persberichten van het Russische ministerie van Defensie van A tot Z worden voorgelezen, lijken voorbij. Zelfs de invloedrijke journalist en uitgesproken Poetinvriend Vladimir Solovjov – het kostte hem zijn Italiaanse villa vanwege Europese sancties – zingt volgens ingewijden een toontje lager. In zijn kijkcijferhit Avonden met Vladimir Solovjov begonnen gasten te twijfelen.

Oekraïense militairen lopen langs het lichaam van een Russische soldaat na gevechten in het dorp Zolote in Loehansk.  Beeld AFP
Oekraïense militairen lopen langs het lichaam van een Russische soldaat na gevechten in het dorp Zolote in Loehansk.Beeld AFP

“Gaan we naar een nieuw Afghanistan, maar dan nog erger?” vroeg academicus en politicus Semyon Bagdasarov. Filmmaker Karen Shakhnazarov vroeg zich af of Rusland door deze oorlog niet het gevaar liep ‘zich te isoleren en zijn naaste bondgenoten bang te maken.’ Solovjov deed zijn best de kritiek in te dammen maar het heilige vuur ontbrak, volgens kenners.

Het leek weer een slag voor Oekraïne, dat volgens The Moscow Times algemeen wordt beschouwd als de winnaar van de ‘informatieoorlog’ sinds Rusland vorige maand binnenviel. Ook bij de staatstelevisie kent men de berichten over zware Russische verliezen en de video’s van gevangengenomen Russische soldaten die vertellen dat ze zijn voorgelogen over hun missie in Oekraïne.

Dekmantel

Toch is het verhaal dat het Kremlin de Russische bevolking voorhoudt – dat het Oekraïne bevrijdt van neonazi’s en beschermt tegen dreiging van de Navo – binnen de eigen landsgrenzen dominant. In Rusland is het sinds een week verboden om nepnieuws te verspreiden over de ‘speciale operatie’, zoals Rusland de oorlog in Oekraïne nog altijd noemt. Journalisten (buitenlandse incluis), maar ook gewone burgers die het een oorlog durven te noemen, kunnen tot vijftien jaar gevangenisstraf krijgen.

Het Russische narratief klinkt door in staatsmedia van bondgenoten als China en Venezuela, die bijvoorbeeld de – onbewezen – beschuldigingen herhalen dat Amerika op Oekraïens grondgebied werkte aan biologische wapens. Onzin, volgens de VS, en bovendien zorgwekkend. Volgens westerse inlichtingen zou het een dekmantel kunnen zijn van Rusland om zelf biologische wapens tegen Oekraïne in te zetten, zoals eerder in Syrië gebeurde.

Intussen lijkt een nieuw offensief op de hoofdstad ophanden. Amerikaanse satellietbeelden lieten vrijdag zien dat de Russische troepen zich hebben verspreid rondom Kiev. Volgens het Britse ministerie van Defensie komt vermoedelijk ‘binnen de komende dagen’ een nieuwe aanval op de hoofdstad. Ook gaan aanvallen op andere steden door en is kustplaats Odessa volgens de burgemeester omsingeld.

Rusland ontkent dat het burgerdoelen en woonwijken bestookt. En waar dat soms toch gebeurt, gaat het om Oekraïense militairen die hun eigen burgers als levend schild in gijzeling houden, verklaarde de Russische minister Sergej Lavrov van Buitenlandse zaken donderdag.

Meer over