PlusAchtergrond

Referendum afscheiding VK dichterbij: Sinn Féin lijkt Noord-Ierse verkiezingen te gaan winnen

Het nationalistisch Sinn Féin lijkt donderdag bij de verkiezingen in Noord-Ierland voor het eerst de grootste partij te worden. Het brengt een referendum over een afscheiding van het Verenigd Koninkrijk dichterbij.

Geert Langendorff
Als Sinn Féin op donderdag voor het eerst in de geschiedenis de verkiezingen wint, komt een referendum over een afscheiding van het Verenigd Koninkrijk dichterbij. Beeld Getty Images
Als Sinn Féin op donderdag voor het eerst in de geschiedenis de verkiezingen wint, komt een referendum over een afscheiding van het Verenigd Koninkrijk dichterbij.Beeld Getty Images

Sinn Féin predikt een vredige boodschap aan de vooravond van de verkiezingen in Noord-Ierland, maar de wortels van de nationalisten verloochenen zich niet. Als de kiezers de partij op donderdag voor het eerst in de geschiedenis aan de winst helpen, komt de missie om Noord-Ierland en Ierland te verenigen vanzelf bovenaan de politieke agenda te staan.

Aan de deuren praten leden van Sinn Féin over de zorgcrisis en de worsteling van burgers om hun rekeningen te betalen. De navenant gestegen energieprijzen en de inflatie maken het leven van Noord-Ieren tot een worsteling. Over geloof of een mogelijke eenwording met buurland Ierland gaat het nauwelijks. Zelfs de gevolgen van de brexit komen tijdens deze gesprekken nauwelijks aan bod.

Sinn Féin mag zich nu presenteren als een partij voor alle Noord-Ieren, de verwevenheid met het gewelddadige verleden blijft eenvoudig zichtbaar. Campagneleider John Finucane heeft boven het bureau in zijn kantoor een portret van zijn vader Pat hangen. De katholieke advocaat werd eind jaren tachtig door gemaskerde mannen vermoord. Britse veiligheidstroepen en Noord-Ierse paramilitairen zaten achter de executie.

Goedevrijdagakkoord

In de aanloop naar deze verkiezingen spelen religieuze en politieke loopgraven een minder grote rol. Protestanten en katholieken groeiden in de afgelopen tien jaar al dichter naar elkaar toe, maar jongeren hebben een minstens zo grote invloed op de verschuivingen. De vastgeroeste doctrines verwateren. De toezegging van Sinn Féin om sociale woningen voor hen te bouwen, weegt zwaarder dan historisch ingesleten principes.

De peilingen bevestigen deze lossere manier van denken. Volgens LucidTalk kan Sinn Féin rekenen op 26 procent van de stemmen. De protestantse DUP, die de unie met het Verenigd Koninkrijk tot elke prijs in stand wil houden, volgt met 20 procent. Als deze prognose uitkomt, levert Sinn Féin voor het eerst de ‘first minister’. De post van vicepremier gaat in dit geval, in lijn met het Goedevrijdagakkoord, het vredesakkoord uit 1998, automatisch naar de DUP.

“Stem op ons of je wordt mogelijk opgezadeld met een premier van Sinn Féin,” waarschuwde leider Jeffrey Donaldson, inspelend op de vrees van ‘unionisten’ dat de nationalisten zich willen losmaken van het Verenigd Koninkrijk. De DUP lijkt de tijdgeest niet juist aan te voelen. De protestanten concentreren zich volledig op het brexitakkoord en het Northern Ireland Protocol, waardoor een harde grens op het Ierse vasteland werd voorkomen.

De DUP wil deze regeling schrappen. In hun ogen draagt de keuze om Noord-Ierland met één been in de Europese Unie te houden bij aan een onwerkbare situatie. Noord-Ierland, dat controles op goederen afkomstig van het uit de EU getreden Groot-Brittannië moet uitvoeren, heeft volgens de partij de banden met de Britse unie vertroebeld. Op straat leeft dit thema minder sterk dan gehoopt.

Eenwording minder belangrijk

Premier Boris Johnson wil de Britsgezinde partijen tegemoetkomen door ministers de macht te geven delen van het protocol naar wens uit te gummen. Dit plan stuit de EU tegen de borst, maar moet hem intern krediet geven. Analisten voorspellen dat Johnson, verwikkeld in diverse schandalen, donderdag tijdens de lokale verkiezingen in Engeland rekening moet houden met enorme verliezen. Een anti-EU-geluid moet de schade beperken.

Voor Sinn Féin, dat inzet op praktische zaken, ligt de weg naar de macht niettemin geplaveid met hobbels. De DUP laat doorschemeren een samenwerking uit te sluiten, waardoor het parlement niet zou kunnen worden ingezworen. De vrees voor een eenwording op de korte termijn lijkt ook voorbarig. Sinn Féin wil wachten met het eisen van een referendum tot na de verkiezingen in Ierland in 2025.

Het wegschuiven van dit dogma lijkt een slimme zet. Momenteel steunt slechts een derde van de bevolking een eenwording met Ierland. Financiële zorgen wegen zwaarder. Eenmaal aan de macht komt het doel om zich af te scheiden van het VK vanzelf weer bovendrijven. En, zo laten protestantse hardliners weten, nadert ook een terugkeer van de Troubles, de bloedige sektarische strijd van weleer. In Noord-Ierland woog een stem niet eerder zo zwaar.

Meer over