PlusProfiel

‘Punk, James Dean en Robin Hood’: dit is de Duitse klimaatminister die kolencentrales harder laat draaien

De Duitse minister Robert Habeck geeft uitleg over de gasreserves. Beeld ANP/EPA
De Duitse minister Robert Habeck geeft uitleg over de gasreserves.Beeld ANP/EPA

De Duitse minister Robert Habeck (Economie en Klimaat) laat de kolencentrales noodgedwongen harder draaien. Een pijnlijke keuze, en toch is hij populair. Wie is deze groene politicus en voormalig schrijver?

Sam de Graaff

Robert Habeck, namens de Duitse Groenen minister van Economie en Klimaat, hield vorige week een 23 minuten durende toespraak op de Duitse Dag van de Industrie. Hij somde op welke uitdagingen Duitsland te wachten staan: inflatie, mogelijk een recessie, klimaatverandering. Plus, natuurlijk, de oorlog in Oekraïne en de daarmee samenhangende gascrisis. Aanvankelijk rustig, bedachtzaam formulerend. Later begeesterd.

“We hebben het hier over een politieke situatie, een economische situatie, die nog zwaarder kan worden dan de coronapandemie,” zei Habeck. “Volgens mij is niet voor iedereen duidelijk wat hier op het spel staat.”

Dus herhaalde Habeck, zoals wel vaker afgelopen maanden, dat Duitsland minder afhankelijk moet worden van Russisch gas. Vorige week werd ‘alarmfase 2’ afgekondigd: gas geldt inmiddels als een schaars goed. Kolencentrales gaan harder draaien en gasvoorraden worden gevuld, maar nog altijd bestaat de mogelijkheid dat fabrieken komende winter worden stilgelegd.

Geloofwaardig

Geen fijne boodschap. Niet voor de verzamelde industriëlen in het publiek én niet voor Habecks achterban. Hun eigen minister kiest voor kolen? Pijnlijk.

Toch kwam er geen storm van kritiek, integendeel zelfs. Veel Duitsers zijn meer dan tevreden over Habeck. Hij geldt als de meest gewaardeerde politicus van het land, voor minister van Buitenlandse Zaken Annalena Baerbock, eveneens van de Groenen.

Volgens Hanco Jürgens, medewerker van het Duitsland Instituut Amsterdam, is Habecks transparantie een belangrijke verklaring voor zijn populariteit. “Duitsland staat voor grote veranderingen, dat kan pijn doen.” Het expliciet benoemen van die zorgen, zegt Jürgens, wordt door de kiezers gewaardeerd.

Luuk Molthof, wetenschappelijk medewerker bij Instituut Clingendael, ziet dat ook. “Dat hij zijn dilemma’s openlijk bespreekt, maakt hem geloofwaardig. Natuurlijk zouden de Groenen kolencentrales liever sluiten, maar het kan nu niet anders.”

Liever pragmatisch dan dogmatisch, kortom. En dat bij de Groenen, een partij die jarenlang werd verweten een Verbotspartei te zijn: tégen barbecuen, tégen autorijden, tégen alles wat het leven mooi maakt.

Armpje drukken met Poetin

Daarbij komt, zegt Molthof, dat Habeck zijn keuzes steevast verbindt aan het lot van de Oekraïners. “Het energiebeleid plaatst hij heel nadrukkelijk binnen de context van de oorlog, elke keer weer. Hij heeft het over een armpje drukken met Poetin, een economische aanval op Duitsland en het Westen. En over de Oekraïense slachtoffers natuurlijk.”

Habeck kan daarbij terugvallen op zijn talent als redenaar. Zijn stijl wordt vergeleken met die van de Canadese premier Trudeau en de Franse president Macron. Het Duitse Handelsblatt omschreef Habeck in 2012 als een mix tussen ‘punk, James Dean en Robin Hood’. Maar de lijn tussen zelfverzekerdheid en arrogantie is dun. De Neue Zürcher Zeitung schreef eens: ‘Iedereen houdt van Robert Habeck, ook Robert Habeck zelf.’

Toch was een loopbaan in de politiek geen zekerheidje. Habeck (52), afkomstig uit de grensregio bij Denemarken (hij spreekt vloeiend Deens), promoveerde in de literatuurwetenschappen en ging aan de slag als schrijver en vertaler. Dat deed hij samen zijn vrouw, literatuurwetenschapper Andrea Paluch. Samen hebben ze vier zoons.

“Habeck geeft zelf aan dat zijn achtergrond als schrijver helpt bij zijn toespraken,” zegt Jürgens van het Duitsland Instituut Amsterdam. “Hij kiest altijd voor een duidelijke boodschap, en komt vaak met voorbeelden uit zijn eigen leefomgeving.”

Baas op een ‘superministerie’

Hoewel zijn leven als schrijver Habeck goed beviel, besloot hij de politiek in te gaan. Er ontbrak iets, zei hij later. Hij werd minister van Milieu in de deelstaat Sleeswijk-Holstein en maakte de overstap naar het landelijke partijkantoor. Sinds 2019 is Habeck covoorzitter van de partij, samen met de eerdergenoemde Baerbock.

In april vorig jaar werd de knoop doorgehakt: Baerbock zou namens de Groenen een gooi doen naar het kanselierschap. De beslissing was achter de schermen genomen. Van openlijk geruzie was geen sprake, Habeck introduceerde Baerbock zelfs als kandidaat. Pas achteraf zei hij hoe zwaar die keuze hem viel: “Ik wilde niets meer dan dit land dienen als kanselier,” zei hij. “Het was de zwaarste dag uit mijn politieke carrière.”

Ondanks een allesbehalve vlekkeloos verlopen campagne wonnen de Groenen aanzienlijk. Samen met de sociaaldemocratische SPD en de liberale FDP vormden ze de nieuwe regering, onder leiding van bondskanselier Olaf Scholz (SPD). Als minister van het nieuwe ‘superministerie’ van Economische Zaken en Klimaat zou Habeck de energietransitie vorm gaan geven.

De Russische inval in Oekraïne gooide alles overhoop. Opeens moest Habeck de Duitse industrie van het Russische gas af krijgen – liever gisteren dan vandaag.

Spanningen in coalitie

Vooralsnog gaat het Habeck goed af. Anderzijds: het is zomer, er wordt minder gas verbruikt. Jürgens: “De vraag is natuurlijk of Habeck nog steeds zo populair zal zijn als het komende winter echt koud wordt. Als de energieprijs nog hoger wordt, of fabrieken moeten sluiten.”

En dan zijn er nog mogelijke spanningen binnen de coalitie. De populariteitscijfers van bondskanselier Scholz halen het vooralsnog niet bij die van Habeck en Baerbock, de SPD doet het in de peilingen minder dan de Groenen. “Dat kan intern zeker tot spanningen leiden,” zegt Molthof. “Tegelijkertijd willen de Groenen uitstralen dat ze een betrouwbare coalitiepartner zijn. Een middenpartij. Ik vermoed dat ze het nog wel even intern houden.”

Luister onze wekelijkse podcast Amsterdam wereldstad:

Meer over