PlusAnalyse

Prikstop AstraZeneca is onnodig, toch laat Europa zich erin meesleuren

Het besluit van EU-landen om tijdelijk met AstraZenecavaccinaties te stoppen, heeft geen wetenschappelijke basis. En die bijwerkingen dan? ‘De effecten van covid zijn erger.’

Een direct verband tussen de vaccins en de klachten is niet vastgesteld, aldus het EMA. Beeld AFP
Een direct verband tussen de vaccins en de klachten is niet vastgesteld, aldus het EMA.Beeld AFP

Maart 2020: alle EU-landen trekken hun eigen plan bij de coronabestrijding. Chaos compleet, Europese Commissie kijkt machteloos toe.

Maart 2021: alle EU-landen trekken hun eigen plan bij de vaccinatiecampagnes. Chaos compleet, Europese Commissie kijkt machteloos toe.

De geschiedenis herhaalt zich nooit, maar rijmen doet ze vaak wel, zei Mark Twain ooit.

Zweden en Letland sloten zich dinsdag aan bij de aanzwellende groep Europese landen die tijdelijk stoppen met het toedienen van vaccins van AstraZeneca. Nederland besloot daar zondagavond toe, voor een periode van twee weken.

Ongecoördineerd

Waar de Europese Commissie een jaar geleden moest toezien hoe landen zonder overleg grenzen sloten, heeft ze ook nu geen vat op de ongecoördineerde besluitvorming.

Aanleiding voor de stops zijn meldingen over bijwerkingen, met name bloedstollingen in combinatie met een gebrek aan bloedplaatjes. Onderzoek loopt nog, onder meer door het Europees Geneesmiddelenbureau (EMA). Vóór het weekeinde meldde het EMA dertig gevallen, op zo’n vijf miljoen vaccinaties in de EU.

Een direct verband tussen de vaccins en de klachten is niet vastgesteld. Zo lang dat zo blijft, is het EMA er ‘sterk van overtuigd’ dat de voordelen van de AstraZenecavaccins opwegen tegen de mogelijke risico’s, aldus EMA-directeur Emer Cooke.

Subtiele kritiek

Cooke wilde geen directe kritiek uiten op de landen die de EMA-adviezen in de wind slaan, al zat haar mening daarover wel subtiel verstopt in haar reactie: “Het is het recht van die landen om dat te doen. Het is onze verantwoordelijkheid om ons te richten op de wetenschap die met deze risico’s te maken heeft.” Morgen komt een team met EMA-experts met nadere mededelingen over het onderzoek.

Denemarken besloot vorige week als eerste Europese land tot de stop. Een sneeuwbaleffect volgde, waarin uiteindelijk ook Italië, Duitsland en Frankrijk werden meegesleurd. Het had er alle schijn van dat landen elkaar gek aan het maken waren. Zo nam Frankrijk het besluit ‘omdat we anders drie dagen stress hadden na de Duitse beslissing’, zei een Franse minister tegen nieuwswebsite Politico.

“Het is een grensoverschrijdende besmetting,” aldus Amós García van de Spaanse vaccinologie-associatie tegen de Spaanse omroep TVE – niet over covid, maar over de prikstops. Spanje was inmiddels ook gezwicht.

België is een van de EU-landen die de rug recht houden. “De effecten van covid zijn vele malen erger,” aldus gezondheidsminister Frank Vandenbroucke. “We weten dat AstraZeneca daartegen beschermt. Als we moeten stoppen bij elk mogelijk probleem, is de vaccinatiecampagne zichzelf de sloot in aan het rijden.” De minister zegt wel dat België een eventueel gewijzigd EMA-advies morgen zal opvolgen.

De Vlaamse viroloog Marc Van Ranst hekelt de prikstops in andere landen. “De bijwerkingen van stoppen met AstraZenecavaccinaties zijn Covid-19-hospitalisaties, langetermijnorgaanschade door Covid-19 en sterfte door Covid-19.” Zowel Van Ranst als Cooke vreest bovendien dat stoppen met AstraZeneca het wantrouwen onder de bevolking tegen inentingen alleen maar doet toenemen. Cooke zegt daarover ‘bezorgd’ te zijn.

Woensdag probeert de Europese Commissie op een ander covidvlak het initiatief terug te pakken. Ze presenteert de voorstellen voor een Europees vaccinatiecertificaat, dat het reizen tijdens de zomervakanties makkelijker zou moeten maken. Maar ook hiervoor geldt dat elk EU-land afzonderlijk zal mogen bepalen wat de houders van zo’n document wel en niet mogen.

De situatie is nu anders dan in december

De laatste keer dat het aantal positieve testuitslagen sterker steeg dan nu greep het kabinet direct in. Dat was half december, toen het land op slot ging. Nu zijn er juist versoepelingen. Wat is anders dan in december?

Het aantal positieve testuitslagen steeg afgelopen week met 24 procent. Dat is hoog, maar minder hoog dan de 36 procent op 15 december. Ook de totale aantallen zijn nu lager: 40.000 in de afgelopen week, tegen 58.000 half december.

De voornaamste reden voor de lockdown was de situatie in de ziekenhuizen. Daar nam het aantal opnames toe met 20 procent, op de ic’s met 24 procent. Daarvan is nu bij lange na geen sprake: het aantal blijft schommelen rond 2000 patiënten. Wel is de verwachting dat het aantal gaat toenemen, omdat ziekenhuisopnames achterlopen op besmettingscijfers.

Een ander verschil is het percentage positieve uitslagen; dat is sterk gedaald. De reden is dat kinderen tot 12 jaar nu ook naar de teststraat gaan, waar zij vaker negatief testen dan andere groepen. Dat drukt het percentage positieve uitslagen.

Onzichtbare variant

In Bretagne is een variant van het ­coronavirus opgedoken die onzichtbaar blijft in testen. Dat bleek afgelopen weekend bij een groep van 79 patiënten die na een uitbraak begin deze maand waren opgenomen in een ziekenhuis in Lannion. Bij een tiental was de PCR-test negatief uitgevallen, hoewel ze duidelijk de symptomen van Covid-19 hadden. De Bretonse gezondheidsdienst maakte maandag bekend dat in ieder geval acht van hen besmet waren met een variant van het virus waar de PCR-test geen grip op heeft.

De variant kwam pas aan het licht bij een analyse van longslijm van de patiënten. De onderzoekers zagen dat het virus negen nieuwe mutaties bezat. Sommige hebben iets te maken met het spike-eiwit waarmee het coronavirus zich toegang tot cellen verschaft. Maar niet allemaal. De Fransen kunnen niet zien of de mutaties het virus besmettelijker of ziekmakender hebben gemaakt.

Het leek erop dat de mutaties de oorzaak van het falen van de test waren. De test herkent het virus aan stukjes genetische code, als een vingerafdruk. Wellicht hadden de mutaties deze weggewerkt of afgeplakt.

Het RIVM houdt het er echter op dat niet de test faalt, maar dat het misgaat bij het afnemen van neusslijm. De Bretonse variant lijkt zich veel dieper in de neus te nestelen, waardoor de wattenstaafjes er vaak niet bij komen. Dat heeft ook een voordeel: een virus dat zich niet met een staafje laat grijpen, heeft ook meer moeite zich te verspreiden.

Volgens het RIVM is deze variant nog niet in Nederland waargenomen.

Joep Engels

Meer over