PlusAchtergrond

President Biden wekt woede met verplichte vaccinatie, maar juridisch staat hij sterk

President Biden gaat voor het uiterste middel om de vaccinatiegraad in zijn land op te krikken: inenting wordt verplicht voor miljoenen werkende Amerikanen. En juridisch lijkt hij dat nog te mogen ook.

Tom Kieft
Covid-ic in Californië in februari. Door de deltavariant stromen de ic’s weer vol, vooral met ongevacci­neerden. Beeld MediaNews Group via Getty Images
Covid-ic in Californië in februari. Door de deltavariant stromen de ic’s weer vol, vooral met ongevacci­neerden.Beeld MediaNews Group via Getty Images

De frustratie spatte van Joe Bidens woorden af. Lang is zijn regering geduldig geweest met mensen die zich niet willen laten vaccineren, zei de president van de Verenigde Staten gisteren in een toespraak, maar nu begint zijn geduld op te raken. “De tijd van wachten is voorbij.”

Biden kiest daarom voor de nuclear option: verplichte vaccinatie voor iedereen die een overheidsbaan heeft en alle Amerikanen die bij een bedrijf met meer dan honderd werk­nemers werken. Alleen die laatste groep behoudt de mogelijkheid zich wekelijks te laten testen in plaats van een vaccin. In totaal heeft het betrekking op honderd miljoen Amerikanen, ofwel twee derde van de hele Amerikaanse work force.

Hoewel de VS al maanden voldoende vaccins heeft om de hele bevolking in te enten, hebben nog altijd zo’n tachtig miljoen Amerikanen die daarvoor in aanmerking komen dat niet gedaan. Daarmee dreigt de VS te blijven steken op een vaccinatiegraad van 63 procent van de bevolking van 12 jaar en ouder, volgens cijfers van het Centers for Disease Control and Prevention, het Amerikaanse RIVM. Reden voor Biden om tot deze rigoureuze maatregel over te gaan.

Hij laat er geen gras over groeien. Amerikanen die voor de overheid werken, krijgen 75 dagen om zich te laten prikken; doen ze dit niet, dan riskeren zij volgens Bidens woordvoerdster Jen Psaki ‘verregaande sancties’.

De coronasituatie is dan ook snel aan het verslechteren in de VS, waar in juli nog de overwinning op het coronavirus werd uitgeroepen. Mede door de deltavariant overlijden dagelijks zo’n 1500 Amerikanen aan het virus – net zoveel als in maart, toen de vaccins pas net massaal beschikbaar waren – en ook kan in ziekenhuizen niet iedereen meer worden behandeld. De staat Idaho gaf zijn burgers de even opmerkelijke als tragische waarschuwing om toch alsjeblieft een gordel te dragen in de auto en even niet aan gevaarlijke sporten te doen, omdat de ziekenhuizen te vol liggen.

Inbreuk op persoonlijke vrijheid

Het zijn precies die situaties die Biden tot dwang hebben doen beslissen, lichtte hij toe. Want mensen die zich niet laten vaccineren brengen niet alleen zichzelf, maar volgens de president ook anderen in gevaar. “De niet-gevaccineerden overspoelen onze ziekenhuizen, waardoor er geen ruimte is voor iemand met een hartaanval of kanker,” aldus Biden.

De Democratische president zei er ook voor te zorgen dat coronasneltesten tegen kostprijs beschikbaar komen. Ook worden de boetes voor het niet dragen van een mondkampje in bijvoorbeeld vliegtuigen verdubbeld en benadrukte hij het belang van een extra prik voor gevaccineerden – het zogenoemde boostershot – om de bescherming tegen het virus te verbeteren.

Leden van de Republikeinse partij zijn – hoe kan het ook anders – in alle staten over de maatregelen. Al sinds het uitbreken van de pandemie is de VS langs partijlijnen verdeeld over de vraag hoe daarmee om te gaan. Het verplichten van mondkapjes en vaccins wordt door veel Republikeinse kiezers gezien als inbreuk op hun vrijheid – in weerwil van het feit dat een aantal kopstukken van de partij, onder wie senator Mitch McConnell en zelfs ex-president Donald Trump en de Floridase gouverneur Ron DeSantis, er bij hun achterban op hebben aangedrongen zich te laten prikken. Er zijn echter ook veel partijprominenten die vaccins afzweren.

De Republikeinse afgevaardigde Marjorie Taylor Greene – vaak in opspraak vanwege het verspreiden van samenzweringstheorieën – vindt de verplichting een geval van discriminatie op de werkvloer. De Republikeinse afgevaardigde Dan Bishop gelooft dat Biden zijn boekje te buiten gaat met de maatregelen, die volgens hem ‘ongrondwettelijk’ zijn en geen stand zullen houden in de rechtszaal.

Wettelijke basis

Juristen zeggen The New York Times echter dat Biden wel degelijk de wettelijke bevoegdheid heeft om de vaccinvereisten op te leggen, ook aan de particuliere sector. Dat kan op basis van wetten die bedrijven verplichten te voldoen aan federale gezondheidsveiligheidsnormen.

“Het plan van de president is gedurfd – gedurfd en ongekend. Maar ik denk dat het volkomen legaal is. Hij staat op een extreem sterke juridische grond,” aldus Lawrence Gostin.

Volgens de hoogleraar in de rechten van de universiteit van Georgetown heeft de president ook hierna nog wat stokken achter de deur. Zo kan hij staten financieel motiveren om meer in te zetten op het verplichten van vaccinatiepaspoorten.

Eén ding kan Biden in elk geval niet: álle Amerikanen tot inenting dwingen. Een verplichting je te laten vaccineren om naar school te mogen, zoals in elke Amerikaanse staat allang geldt voor ziektes als de mazelen en de bof, kunnen alleen op staats- en stadsniveau worden afgedwongen. Dat gebeurt ook al: in Los Angeles moeten scholieren vanaf 12 jaar vanaf volgend jaar gevaccineerd zijn tegen corona.

Paardenmiddel, maar niet voor corona

In apotheken in de Verenigde Staten is het middel ivermectine schaars aan het worden. Het is een insecticide, je behandelt er onder meer luizen en schurft mee. Maar op sociale media gaat het verhaal rond dat het een probaat middel is tegen het coronavirus.

Artsen waarschuwen ertegen, maar sommige patiënten nemen dat niet serieus. In heel de VS werden volgens de Centers for Disease Control, het Amerikaanse RIVM, in augustus 88.000 recepten per week uitgeschreven, tegen normaal 3600.

Wie nee op het rekest krijgt bij de huisarts, kan ivermectine ook elders vinden. Bij de veearts is het te koop om schapen en paarden te ontwormen. Het heeft al geleid tot een vervijfvoudiging van het aantal gemelde gevallen van vergiftiging door ivermectine.

Bas den Hond

Meer over