Poetin tijdens militaire parade in Moskou: ‘Een clash met neonazi’s was onvermijdelijk’

De Russische president Vladimir Poetin heeft in zijn toespraak ter gelegenheid van de Dag van de Overwinning van de Sovjet-Unie op nazi-Duitsland weliswaar gesproken over de gevechten in Oekraïne, maar geen oorlogsverklaring afgekondigd en evenmin een algehele mobilisatie.

Het Parool en Mark van Assen
null Beeld REUTERS
Beeld REUTERS

Grote woorden, strak wapperende vlaggen en marcherende soldaten genoeg in Moskou. Zoals elk jaar op 9 mei herdenken de Russen hun overwinning in de Grote Patriottische Oorlog, zoals ze de Tweede Wereldoorlog liever noemen. Dat gebeurt niet alleen op het Rode Plein in Moskou, maar in nog bijna dertig andere steden in Rusland. Tot zover niks nieuws.

Maar dit is geen 9 mei zoals zoveel andere in de laatste decennia. Het is óók de 74ste dag van de oorlog in Oekraïne. De spanning was al weken voelbaar, het leek zelfs alsof er door de Russen extra hard werd gevochten richting deze Dag van de Overwinning: er was dringend succes nodig. Anders had Vladimir Poetin op de stoep van het Kremlin zijn volk niks positiefs te melden.

Het is duidelijk dat de invasie niet voorspoedig verloopt. Kiev is niet ingenomen, de regering van Volodimir Zelenski zit nog steeds op haar plek, de Navo is eensgezinder dan ooit, de strijders in de Azovstalfabriek in Marioepol blijven maar standhouden, en ook al wordt er vooruitgang geboekt in de oostelijke Donbasregio lijkt ook daar een zege nog ver weg.

Bekende retoriek

De wereld keek met spanning toe. Zou Poetin bijvoorbeeld Oekraïne officieel de oorlog gaan verklaren? Nu is het nog slechts een ‘speciale militaire operatie’, waardoor er geen dienstplichtigen kunnen worden opgeroepen. Of zou hij gaan melden dat deze zege in de Donbas nu echt nabij is, of dat de separatistische ‘volksrepublieken’ Donetsk en Loehansk bij Rusland worden ingelijfd? Of misschien wel dat de doelen bijna bereikt zijn en dat dus het einde van de invasie in zicht is?

Het was niets van dat alles. Poetin begon zijn speech met gelukwensen aan het leger vanwege de overwinning van 77 jaar geleden. Meteen daarna verviel hij in zijn bekende retoriek over het fascisme en het nazisme, die nog steeds aan de macht zijn in Oekraïne, en dat Rusland daarom geen andere keus had dan in te grijpen. “De situatie is hetzelfde als toen,” zei hij tegen de aanwezige soldaten. “Jullie vechten voor ons volk in de Donbas, voor de veiligheid van ons moederland.”

Poetin hield zijn volk opnieuw voor dat hij simpelweg geen andere keuze had. “De Navo wilde niet naar ons luisteren. Ze hadden andere plannen. Ze planden een invasie van onze heilige grond, inclusief de Krim.” Het Russische leger, zo zei hij, kon alleen maar preventief optreden tegen de ‘Westerse agressie’: “We moesten wel en we waren op tijd, het was de enige juiste beslissing.”

Het gevaar groeide volgens hem met de dag ‘omdat de Navo Oekraïne bewapende’ en ‘dit was de enige juiste beslissing van een sterk en soeverein land dat dit gevaar op afstand wil houden. Een clash met neonazi’s was daarbij onvermijdelijk.’

Geen buitenlandse gasten

De Russische president droeg op zijn borst een zwart-oranje Sint-Jorislintje met het Z-symbool (za pobedu, oftewel ‘voor de overwinning’). Na een minuut stilte ter nagedachtenis aan de gesneuvelde strijders, zei Poetin dat de verliezen bij de Russische strijdkrachten ‘een tragedie voor ons allen’ zijn en ‘een onvervangbaar verlies voor hun families’. Hij wenste gewonde soldaten en officieren een spoedig herstel toe en zei dat hij maandag een decreet heeft ondertekend om ‘cruciale steun’ te bieden aan ‘de kinderen van gesneuvelde kameraden’.

Daarna begon de militaire parade, waarbij dit jaar geen buitenlandse gasten aanwezig waren.

null Beeld ANP / EPA
Beeld ANP / EPA

Al dagenlang werd gespeculeerd over het belang van Poetins toespraak voor de ‘speciale militaire operatie’ in Oekraïne. De Russische president haalde de afgelopen jaren tijdens de viering van de Dag van de Overwinning hard uit naar het Westen. Navochef Jens Stoltenberg verwachtte dat Poetin maandag ‘opnieuw leugens zal verspreiden over het bondgenootschap en het westen als geheel.’ Dat zei hij maandag in een interview met de Duitse krant Die Welt. Daarin riep hij de Russische leider op de vijandelijkheden in Oekraïne onmiddellijk te staken.

Britse en Amerikaanse functionarissen verklaarden eerder dat Poetin maandag de oorlog zou verklaren aan Oekraïne, iets wat werd tegengesproken door het Kremlin. Dat ontkende ook de aankondiging van een algemene mobilisatie. “Daar is geen kans op. Het is onzin,” verklaarde Kremlinwoordvoerder Dmitri Peskov.

De Russische buitenlandminister Sergej Lavrov verklaarde dan weer dat 9 mei geen einddatum is voor de ‘speciale militaire operatie’ in Oekraïne. “Onze soldaten zullen hun acties niet kunstmatig aanpassen aan welke datum dan ook,” klonk het. “Het tempo van de operatie in Oekraïne hangt vooral af van de noodzaak om de eventuele risico’s voor de burgerbevolking en de Russische soldaten te beperken.”

null Beeld ANP / EPA
Beeld ANP / EPA

Geen vliegtuigen en heli’s

De militaire parade in Moskou is het belangrijkste defilé in Rusland op de Dag van de Overwinning. Maar de parade had niet de vertrouwde grandeur. Ze is bijvoorbeeld met 11.000 soldaten en 131 voertuigen ongeveer twee derde kleiner dan die van vorig jaar. En de aangekondigde luchtshow ging niet eens door, ‘te veel wolken’.

Volgens de Russische minister van Defensie Sergej Sjojgoe stonden in 28 steden militaire parades op het programma met zo’n 65.000 deelnemers, 2.400 stuks militair materieel en meer dan 400 vliegtuigen. “Voor het eerst zullen moderne meervoudige raketwerpers van het type Tornado-G met een kaliber van 122 millimeter en uitgerust met automatische controle- en vuurleidingssystemen in de gemotoriseerde colonne over het Rode Plein rollen,” aldus Sjojgoe.

De onafhankelijke Russische krant Novaya Gazeta plaatste op Twitter een foto van vrouwelijke Russische militairen die paraderen met op hun uniform de letter ‘Z’, symbool voor de overwinning en steun aan de invasie in Oekraïne. ‘In ten minste twee Russische steden (in Oost-Siberië waar het later is) marcheerden deelnemers aan de parade met de letter Z. In Tsjita werd die op de borst van het uniform genaaid en in Jekaterinenburg op de mouw’, luidt het.

Donetsk en Loehansk

Poetin stuurde de leiders van de zelfverklaarde volksrepublieken Donetsk en Loehansk in het oosten van Oekraïne zondag zijn felicitaties ter gelegenheid van de 77ste verjaardag van de overwinning van de Sovjet-Unie op nazi-Duitsland. In zijn telegrammen merkte hij op dat ‘onze militairen vandaag, net als hun voorouders, schouder aan schouder strijden voor de bevrijding van hun geboorteland van nazi-vuil’ en sprak hij het vertrouwen uit ‘dat de overwinning van ons zal zijn net als in 1945', luidde het in een verklaring van het Kremlin.

Poetin liet zich na afloop glimlachend toejuichen, maar het is duidelijk dat in elk geval de Westerse verwachtingen te hoog gespannen waren. Wat dit allemaal zegt over het verdere verloop van de oorlog is totaal mistig.

Meer over