Derk Sauer. Beeld Artur Krynicki
Derk Sauer.Beeld Artur Krynicki

Poetin ‘een uitweg bieden’? Wat een belediging voor de Oekraïners

PlusDerk Sauer

Derk Sauer

Ik schrijf dit stukje in het vliegtuig op weg naar Moskou, dat ik via Istanboel hoop te bereiken. Natuurlijk vraag ik mezelf af hoe verstandig dit is: Europese overheden roepen buitenlanders op Rusland te verlaten, journalisten zijn al helemaal niet welkom in Moskou.

Maar als je ergens al 32 jaar je domicilie hebt, twee zonen met Russische partners en een kleinkind er wonen, en de krant die je er ooit bent gestart op instorten staat, dan moet je wel terug.

Er zijn praktische zaken te regelen. Ik heb een pak contant geld bij me. Nu banktransacties met Rusland niet meer mogelijk zijn, een bankrun gaande is en mensen uren in de rij staan om een handvol roebels te pinnen, zitten mijn Russische collega’s zonder salaris.

Door sancties kan de Russische Centrale Bank geen harde valuta meer omruilen in roebels en moet de geldpers worden aangezet. Dat leidt nu al tot snel oplopende inflatie. Harde cash is de enige bescherming, maar in Moskou is geen euro meer te krijgen.

We zijn terug in 1990, toen ik tijdens de ineenstorting van de Sovjet-Unie elke maand met een dikke envelop heen en weer reisde. Toen lonkte een nieuw begin, praatten de Russen vrijuit en leek met de val van de Berlijnse Muur de Koude Oorlog voorgoed voorbij. Wat waren we opgewonden en optimistisch.

Tekst loopt door onder de tweet

Ik heb ook een afspraak bij de notaris. Dmitri Medvedev, de rechterhand van Poetin, kondigde aan dat bezittingen van buitenlanders worden geconfisqueerd. Daarom zetten we ons huis op naam van onze kleindochter. Zij heeft een Russisch paspoort.

En wat doen we met de spullen die echt van waarde zijn? De fotoboeken met de beelden van onze opgroeiende kinderen in Moskou, onze geliefde schilderijen, het unieke ingebonden archief van The Moscow Times dat in onze kelder staat? Het zijn natuurlijk maar bijzaken – zeker nu de invasie steeds grimmiger wordt en Poetin werkelijk nergens meer voor terugschrikt.

Een paar weken voor de invasie schreef ik op deze plek: ‘Dreigen is een businessmodel voor Poetin. Het stuwt de gasprijs en brengt vele extra miljarden in de Russische staatskas. Oorlog daarentegen is een dure onderneming met een ongewisse uitkomst.’

Daar had ik wel gelijk in – natuurlijk rekende het Kremlin op sancties. Maar de tsunami die het nu treft, komt als een mokerslag. Sancties waren tot nu toe het domein van overheden. Met de bloedige beelden uit Kiev nemen steeds meer bedrijven hun verantwoordelijkheid. Shell en BP vertrekken, Maersk vervoert geen containers meer, DHL geen pakketjes. Rusland is radioactief geworden.

De miljarden die Poetin aan ‘soft power’ besteedde met het WK voetbal en de Winterspelen in Sotsji zijn uit het raam gegooid. Zelfs de Uefa-, Fifa- en IOC-bobo’s – anders nooit vies van Russisch geld – laten hem vallen als een baksteen. Met als ultieme belediging het ontnemen van Poetins erevoorzitterschap van de internationale judobond. Dat doet pijn!

In Rusland zelf is de jacht geopend op ‘de vijfde colonne’. Dat zijn – voor alle duidelijkheid – de fatsoenlijke Russen die zich schamen voor hun eigen land, die zich niet om de tuin laten leiden door de staatspropaganda en wel de beelden delen van de afschuwelijke bombardementen op Charkov en Kiev.

Op één dag tekenden een miljoen mensen een ‘geen oorlog’-petitie, gestart door de bekendste Russische mensenrechtenactivist. Journalisten, wetenschappers, economen, artsen, onderwijzers en tv-persoonlijkheden laten van zich horen. Zelfs de eerste oligarchen – voor hun rijkdom volledig van Poetin afhankelijk – spreken zich voorzichtig uit.

Mensen gaan de straat op, maar vanwege de reële angst voor arrestaties is dat alleen voor de heel moedigen. En nu is er nog een nieuwe wet in de maak die ‘nepnieuws over het conflict met Oekraïne’ met vijftien jaar bestraft.

De organisatie van soldatenmoeders – ook al verboden – wordt overspoeld met telefoontjes van moeders wier zonen aan het front niet willen vechten of zich aan de mobilisatie onttrekken.

Niemand wil oorlog. Toch kijken de meeste mensen weg – of erger – ze geloven in de propaganda die de staatskanalen 24/7 uitspugen. Er verschuift zeker iets binnen de Russische samenleving, maar hoe snel en hoever moeten de komende weken en maanden uitwijzen.

In zijn bunker wordt de geïsoleerde Poetin intussen steeds kwader en onberekenbaarder. Ik hoor sommige politici zeggen dat we Poetin nog een ‘uitweg moeten bieden’ zodat hij ‘zijn gezicht kan redden’.

Wat een belediging voor de Oekraïners, die nu met hun bloed betalen voor de verdediging van hun en – in het verlengde daarvan – onze vrijheid. Zoveel mogelijk onvoorwaardelijke steun moet nu ons antwoord zijn. Alleen Zelenski kan bepalen of en wat hij eventueel aan de onderhandelingstafel wil prijsgeven.

Het toestel gaat straks landen. Nu eerst nog de grens over.

Derk Sauer is uitgever van The Moscow Times en columnist bij Het Parool. Hij is ook ­oprichter van de Russische krant Vedomosti en oud-uitgever van RBK Gazeta.

Meer over