Nieuws

Oud-premier Japan Shinzo Abe (67) vermoord, dader handelde uit wrok tegen religieuze organisatie

Regeringsleiders uit de hele wereld reageren geschokt op de moord op de Japanse oud-premier Shinzo Abe (67). Hij werd vrijdag in de aanloop naar senaatsverkiezingen neergeschoten.

Tom Kieft
Het schietincident vond vrijdagochtend (lokale tijd) plaats toen Abe namens de Liberaal-Democratische Partij kiezers toesprak over de senaatsverkiezingen van aanstaande zondag. Beeld AFP
Het schietincident vond vrijdagochtend (lokale tijd) plaats toen Abe namens de Liberaal-Democratische Partij kiezers toesprak over de senaatsverkiezingen van aanstaande zondag.Beeld AFP

De Nederlandse premier Rutte noemt het een ‘laffe daad’, de Amerikaanse minister van Buitenlandse Zaken Antony Blinken sprak van een ‘diep triest moment’ en Navo-chef Jens Stoltenberg zei diep bedroefd te zijn om ‘de vreselijke moord op Abe, een verdediger van de democratie en mijn jarenlange vriend en collega’. Vanuit de hele wereld is door regeringsleiders geschokt gereageerd op de moord op Shinzo Abe, Japans langstzittende premier ooit.

Ook vanuit Rusland en China, landen waarmee het met Japan geopolitiek niet bepaald ­botert, kwamen soortgelijke berichten. De Russische president Poetin veroordeelde de aanslag tegen de ‘uitstekende regeringsleider’ en Peking condoleerde diens nabestaanden.

De Japanse ex-premier werd vrijdagochtend van achteren neergeschoten toen hij namens de conservatieve Liberaal-Democratische Partij kiezers in de westelijke stad Nara toesprak over de senaatsverkiezingen van morgen. Hij werd twee keer geraakt, in zijn nek en hoofd, en zakte direct in elkaar. Zes uur later werd hij in het ziekenhuis doodverklaard.

Zelfgemaakte vuurwapens

De schutter kon direct na de aanval tegen de grond worden gewerkt en zit in hechtenis. Het gaat om Tetsuya Yamagami (41), een werkloze oud-militair. Het vuurwapen dat hij gebruikte is volgens de politie zelfgemaakt: op foto’s is te zien hoe het wapen met onder andere ducttape in elkaar zit. In het huis van de schutter vond de politie nog enkele zelfgemaakte vuurwapens en explosieven. In Japan is vuurwapenbezit streng verboden.

Over het motief van de schutter is nog veel onduidelijk. Volgens de politie heeft Yamagami schuld bekend en erkend dat Abe het doelwit was. Hij koesterde volgens de politie wrok tegen een religieuze organisatie waarvan hij dacht dat Abe eraan verbonden was. Om welke organisatie het gaat, kon de politie niet zeggen.

De ultranationalistische Abe was tussen 2006 en 2007 en tussen 2012 en 2020 premier van Japan. Beide keren legde hij zijn taken neer vanwege gezondheidsproblemen; hij had chronische darmklachten. Tijdens zijn tweede termijn als premier groeide hij uit tot een invloedrijk en bekend gezicht op het nationale en internationale toneel.

Familie van politici

Hij kwam uit een welvarende familie met veel politici. Vader Shintaro Abe was minister van Buitenlandse Zaken en grootvader Nobusuke Kishi was ook premier. Zijn jongste broer, Nobuo Kishi, is nu minister van Defensie. Abe werd in 2006 op 52-jarige leeftijd de jongste premier van Japan sinds de Tweede Wereldoorlog.

In eigen land zal hij vooral worden herinnerd om zijn economische beleid, waarmee hij de groei van Japan wilde aanwakkeren in zijn tweede periode als premier. De combinatie van het opvoeren van de overheidsbestedingen, meer geld in de economie pompen en tegelijkertijd hervormingen doorvoeren waarmee Japan concurrerender moest worden, kreeg de naam Abenomics.

De Japanse regering kwam onder leiding van Abe ook met grote wijzigingen in het defensiebeleid. Zo werd in 2014 de grondwet anders geïnterpreteerd waardoor Japanse troepen voor het eerst sinds de Tweede Wereldoorlog in het buitenland konden worden ingezet. Abe stelde zich als premier hard op tegen Zuid- en Noord-Korea, terwijl hij de banden probeerde aan te halen met Rusland en China.

Maar onder andere door toenadering te zoeken tot Taiwan, door China als afvallige provincie beschouwd, kwam Abe er bij China slecht op te staan. Met Moskou zijn de betrekkingen weer verzuurd sinds Tokio sancties heeft ingesteld ­tegen Rusland vanwege de oorlog die het land begon in Oekraïne.

Verkiezingen

Premier Fumio Kishida liet na de aanslag weten dat de verkiezingen voor het Japanse Hogerhuis, waarvoor Abe vrijdag campagne voerde, ondanks de moord zaterdag doorgaan. Het is volgens de premier belangrijk dat vrije en eerlijke verkiezingen worden beschermd en dat de aanslag op Abe geen invloed heeft op het bestuur van het land.

“Het is echt betreurenswaardig. Ik heb er geen woorden voor. Ik bied mijn oprechte condoleances aan en bid dat zijn ziel in vrede mag rusten,” zei de premier vrijdag zichtbaar geëmotioneerd tegen verslaggevers.

Hoewel vuurwapengeweld zeldzaam is in Japan, is het niet de eerste politieke aanslag in de recente geschiedenis van het land. In 2007 werd de burgemeester van Nagasaki doodgeschoten bij een verkiezingsbijeenkomst. Hij voerde op dat moment campagne om voor de vierde keer herkozen te worden. Een van zijn voorgangers werd in 1990 ook beschoten toen hij burgemeester was van Nagasaki. Hij overleefde de aanslag.

In oktober 1960 werd Japan opgeschrikt door de geruchtmakende moord op de socialistische leider Inejirō Asanuma. Hij werd live op tv neergestoken met een samoeraizwaard door een extreemrechtse nationalist.

Meer over