PlusExclusief

Oppositie Tunesië houdt de moed erin, ondanks machtsgreep: ‘We zijn terug bij af’

De jonge democratie in Tunesië is buiten werking gesteld. Volgens Rached Ghannouchi, leider van Ennahda, de grootste partij, zijn ze weer terug bij af.

Faïrouz ben Salah
De Tunesische politicus Rached Ghannouchi (1941), leider van de islamitisch geïnspireerde partij Ennahda. Beeld Getty Images
De Tunesische politicus Rached Ghannouchi (1941), leider van de islamitisch geïnspireerde partij Ennahda.Beeld Getty Images

In juli hielp president Kais Saied de prille democratie in Tunesië om zeep. Toch houdt de leider van de grootste partij, Rached Ghannouchi, de moed erin.

De Tunesische politicus Rached Ghannouchi (1941), leider van de islamitisch geïnspireerde partij Ennahda, woont in een stille straat met witte identieke huizen even ten noorden van de hoofdstad Tunis. Hooguit de drie bewakers die in de zon de komst van de verslaggever afwachten, verraden dat hij volgens Tunesiërs ooit de machtigste man van het land was.

Na de Tunesische revolutie van 2011, die het begin was van de Arabische Lente, gingen de Ennahdapolitici in de woorden van Ghannouchi ‘rechtstreeks vanuit de gevangeniscel de regering in’. Ennahda regeerde daarna bijna tien jaar onafgebroken, maar afgelopen zomer stelde president Kais Saied het parlement buiten werking en sindsdien is de partij terug bij af. “Nu vecht mijn partij weer tegen een dictatuur.”

Saied schorste het parlement, schrapte de grondwet en regeert per decreet. Volgens hem is dat nodig om ‘het land te redden’. Zag u dit aankomen?

“Hoewel hij er vaak mee dreigde, had ik nooit verwacht dat een democratisch gekozen president zich zo zou gedragen.”

“De situatie voor de machtsgreep was slecht. De ziekenhuizen werden overrompeld door coronapatiënten. Patiënten sliepen op de grond. De technocratische regering deed te weinig en de premier had slechte adviseurs, sommige waren corrupt. Later realiseerden wij ons dat Saied het met opzet zover had laten komen. Hij hield door het buitenland gedoneerde vaccins achter, werkte de regering tegen en blokkeerde de totstandkoming van een constitutioneel hof. Onze fout is dat wij de regering zijn blijven steunen. Mijn partij had een motie van wantrouwen moeten indienen om te voorkomen dat de president de crisis zou misbruiken.”

Welke impact had de machtsgreep op Ennahda?

“Het is heel pijnlijk, we zijn weer terug bij de situatie van voor de revolutie. Nu moeten we weer zoeken naar vreedzame vormen van verzet tegen een dictatuur.”

Ghannouchi, die in 2019 tot parlementsvoorzitter werd gekozen, praat met veel denkpauzes. Zijn rechterhand trilt door de ziekte van Parkinson.

De meeste Tunesiërs steunen de machtsgreep en geven Ennahda zelfs de schuld van de politieke problemen van de afgelopen tien jaar. Heeft Ennahda fouten gemaakt?

“Zeker, mijn partij draagt ook verantwoordelijkheid, omdat wij in de regering zaten. Ik ontken niet dat we fouten hebben gemaakt. De partij had geen enkele politieke ervaring en ging bij wijze van spreken rechtstreeks vanuit de gevangenis de regering in. Wij hadden geen antwoord op de sociaaleconomische problemen. Daar moeten wij van leren. Wij erkennen dat Tunesiërs een afkeer hebben van politieke partijen en van Ennahda. Het is het succes van de antirevolutionaire beweging. Die voerde voortdurend campagne tegen de revolutie en de democratie. De democratie zou gefaald hebben. Maar volgens welke criteria is dat zo? Tunesië wist een pluriforme democratie op te bouwen in een regio vol conflicten.”

“Sinds de staatsgreep in Egypte in 2013 demoniseerden Saudi-Arabië en de Emiraten de revolutie en Ennahda via de media. En er kwam te weinig steun uit Europa.”

De Europese Unie stelt juist dat ze veel in de opbouw van de democratie geïnvesteerd heeft, maar zegt dat Tunesië niet bereid was economische hervormingen door te voeren.

“De Europese Unie deed wel iets, maar te weinig. Wat Europa verwacht, kan Tunesië niet waarmaken. Economische hervormingen zijn zeker nodig. Er zijn te veel staatsbedrijven en er moeten ambtenaren ontslagen worden. Maar die hervormingen moeten gefinancierd worden. Mensen hebben een alternatief nodig, anders drijven we hen tot zelfmoord. Hoe kan de Tunesische regering stabiliteit creëren als de werkloosheid verder oploopt?”

Afgelopen zomer stelde president Kais Saied het parlement buiten werking. Beeld Anadolu Agency via Getty Images
Afgelopen zomer stelde president Kais Saied het parlement buiten werking.Beeld Anadolu Agency via Getty Images

Ennahda noemt zichzelf ‘moslim-democratisch’. Wat verstaat u daaronder?

“Wij zien de islam als een ethisch kader, voor het gezin, sociale waarden, vrijheid en de economie. De Koran is een inspiratiebron voor democratie en mensenrechten. Net als de Bijbel dat is voor christendemocratische partijen in Europa. Ennahda zet zich af tegen de politieke islam, die democratie als ‘haram’ (zondig, red.) beschouwt.”

Vóór de machtsgreep gold Tunesië als het enige succes van de Arabische revoluties in 2011. Wat zegt het dat dit succes nu om zeep geholpen is?

“In zekere zin ben ik niet verbaasd. Zie de Franse revolutie: daarna kostte het ook zo’n honderd jaar om een democratie op te bouwen. Van revolutie naar democratie is nooit een directe lijn. Je kunt niet zeggen dat alles wat we de afgelopen tien jaar hebben opgebouwd volledig in rook is opgegaan. Dat de vrijheid van meningsuiting nog tot op zekere hoogte wordt gerespecteerd is geen verdienste van de president, maar iets wat de Tunesiërs hebben bevochten en niet meer los willen laten.”

Hoe ziet u de nabije toekomst?

“Ik ben optimistisch. Het duurde 24 jaar tot Tunesiërs zich in 2011 massaal met betogingen durfden te gaan verzetten tegen sterke man Ben Ali. Nu heeft het minder dan twee maanden geduurd voordat het verzet tegen Saied begon. Saied heeft zich volledig geïsoleerd. De meeste politieke partijen zijn tegen hem, en hij krijgt vrijwel geen buitenlandse steun. Door de slechte economie voorspel ik dat er nog veel meer verzet komt. De positie van de president is onhoudbaar.”

Brand in partijkantoor

Het hoofdkantoor van Ennahda in de Tunesische hoofdstad Tunis is vorige week getroffen door een brand waarbij een partijactivist omkwam en tiental mensen gewond raakte, onder wie twee kopstukken van de partij. Partijleider Rached Ghannouchi was er tijdens het incident niet.

De oorzaak van de brand was onduidelijk. Een partijlid zei dat de vuurzee kwam door een kortsluiting. Anderen repten van een man die zichzelf in brand had gestoken. (AFP, Reuters)

Meer over