PlusAchtergrond

Onrust op feestdag Brazilië: Bolsonarofans dreigen democratie omver te werpen

In Brazilië wordt gevreesd dat protesten dinsdag een voorbode kunnen zijn van een staatsgreep door aanhangers van de extreemrechtse president Jair Bolsonaro. Vooral de aanwezigheid van militairen bij de demonstraties baart grote zorgen.

Aanhangers van president Jair Bolsonaro op maandag bij het presidentieel paleis, de dag voorafgaand aan Onafhankelijkheidsdag. Beeld AP
Aanhangers van president Jair Bolsonaro op maandag bij het presidentieel paleis, de dag voorafgaand aan Onafhankelijkheidsdag.Beeld AP

Een militaire staatsgreep in Brazilië. Het behoort volgens een grote groep invloedrijke politici en onderzoekers serieus tot de mogelijkheden. In een open brief waarschuwen onder anderen de voormalige presidenten van Paraguay en Colombia en Europese politici als Yanis Varoufakis en Jeremy Corbyn voor een aanval op de democratie door aanhangers van de extreemrechtse president Jair Bolsonaro.

‘Bolsonaro en zijn bondgenoten – inclusief witte supremacisten, militaire politie en functionarissen op ieder niveau van de overheid – bereiden een nationale mars naar het Hooggerechtshof en het Congres voor,’ staat in de brief die door 150 hoogwaardigheidsbekleders is ondertekend. Ze waarschuwen voor een opstand ‘naar het voorbeeld van de bestorming van het Capitool in de Verenigde Staten eerder dit jaar’. Toen moedigde de toenmalige president Donald Trump zijn aanhangers aan met beweringen over verkiezingsfraude in de presidents­verkiezingen van 2020.

Grootste manifestatie ooit

Niet alleen buiten de landsgrenzen heersen die zorgen; Brazilianen houden al weken hun hart vast voor wat er gaat gebeuren op deze dag. President Bolsonaro heeft zijn gevolg opgeroepen om dinsdag – op de Braziliaanse Onafhankelijkheidsdag – massaal de straat op te gaan, om hem te steunen en op te staan tegen de democratische instanties die hem tegenwerken. Zijn volgers hebben aangegeven daar massaal gehoor aan te geven.

Overal in het land zijn pro-Bolsonarodemonstraties aangekondigd, aanhangers van de president geloven dat het de grootste manifestatie in de geschiedenis van het land zal worden. Bolsonaro mag – met name door zijn dramatische optreden tegen de coronapandemie – veel aan steun hebben ingeboet, de bereidheid van de mensen die nog wel achter hem staan is onverminderd groot. Groepen Bolsonaro-aanhangers hebben zelf nadrukkelijk opgeroepen de democratische instituties dinsdag omver te werpen.

De president stookt zijn aanhang ook al maanden op. Bolsonaro heeft zich nooit een groot fan van democratische waarden als de onafhankelijke rechtspraak getoond, maar nu zijn populariteit snel aan het eroderen is – en zelfs het Congres en het Hooggerechtshof zich tegen hem keren – voert hij zijn aanvallen steeds verder op. Daarbij bedient de uitgesproken Trumpfan zich steeds meer van de tactieken van zijn grote voorbeeld.

Talloze keren heeft Bolsonaro dit jaar al – zonder enig bewijs te geven – gewaarschuwd voor aanstaande verkiezingsfraude komend jaar. Eens opperde hij al zelfs de verkiezingen maar helemaal te schrappen vanwege de kans op fraude. Toen een rechter in het Hooggerechtshof een onderzoek startte naar die uitspraken, startte Bolsonaro een afzettingsprocedure tegen de desbetreffende rechter.

Steun leger

Een belangrijk verschil met de bestorming van het Capitool in de VS, en waardoor nu met een staatsgreep rekening gehouden wordt, is de grootschalige deelname van de ­militaire politie aan de pro-Bolsonarodemonstraties. Bolsonaro geniet onder het leger grote steun, niet in de laatste plaats omdat de president dit jaar nog de complete top van het leger heeft laten vervangen door hem goed gezinde ­figuren.

Of het zover zal komen, zal in de loop van de dag moeten blijken. Maar ook als een opstand uitblijft, draagt Bolsonaro met de massale mobilisering een dreigende boodschap uit aan zijn tegenstanders: een groot deel van het volk en het leger is bereid voor hem door het vuur te gaan mocht hij de macht verliezen.

In de nacht van maandag op dinsdag al zorgde zijn aanhang voor onrust in en rondom Brasília, toen pro-­Bolsonarodemonstranten een blokkade wisten te doorbreken die dinsdag mensen bij de regeringsgebouwen in de hoofdstad weg moet houden.

Er wordt ook voor gewelddadige confrontaties gevreesd tussen aanhangers van de president en tegenstanders, die de feestdag ook hebben uitgeroepen tot actiedag.

Meer over