Plus

Onderzoek: afval over zee razendsnel vanaf hier naar Noordpool

Afval dat bij ons in zee belandt, kan vrij snel in het noordpoolgebied komen, blijkt uit Nederlands onderzoek. ‘Landen zijn via plastic afval met elkaar verbonden.’

Annemieke van Dongen
Een gele plastic onderzoekscapsule die onderzoekers loslieten bij Terschelling, spoelde binnen een week aan op het Duitse waddeneiland Sylt, nabij de Deense grens. Beeld Wageningen University & Research
Een gele plastic onderzoekscapsule die onderzoekers loslieten bij Terschelling, spoelde binnen een week aan op het Duitse waddeneiland Sylt, nabij de Deense grens.Beeld Wageningen University & Research

Een gele, plastic onderzoekscapsule die onderzoekers vorige week loslieten bij Terschelling, spoelde binnen een week aan op het Duitse waddeneiland Sylt, bij de Deense grens. Via een gps-satellietzender was de route van de speciale flessenpost live te volgen. “In een week had de capsule 200 kilometer afgelegd, via de Noordzee. Door zware westenwind is hij afgedreven naar Sylt. Maar uit onderzoek van collega’s van de Universiteit Utrecht weten we dat het meeste plastic afval uit Noordwest-Europa doordrijft tot het noordpoolgebied,” zegt Wouter Jan Strietman van Wageningen University & Research. “Binnen anderhalf jaar kan het zo in het ijs van Spitsbergen terechtkomen.”

Walrussen tussen plastic

Strietman deed zelf veel onderzoek naar afval in arctische gebieden. “Het noordpoolgebied is ons afvoerputje. Via wind en stromingen drijven er vanuit West-Europa en Noord-Amerika grote hoeveelheden plastic afval naartoe. En daar hoopt het zich op. Op Spitsbergen wonen meer ijsberen dan mensen, maar toch zie je overal zwerfafval. De walrussen liggen tussen het plastic.”

De opeenhoping van afval in het poolgebied is niet alleen een probleem voor de natuur, benadrukt Strietman. “Ook voor schepen is drijvend afval een veiligheidsrisico. Regelmatig raken schepen beschadigd door een stuk touw of visnet dat in de schroef terechtkomt. Stel dat zoiets gebeurt bij een olietanker of passagiersschip in het noordpoolgebied, waar geen sleepboot of reddingshelikopter in de buurt is. Dan is de ramp niet te overzien.’’

Strietman onderzocht de herkomst van het zwerfafval, geholpen door de mensen die wonen en werken in gebieden waar aangespoeld afval een groot probleem is, zoals Spitsbergen, Groenland en IJsland. “Als je de kraan met plastic afval wilt dichtdraaien, moet je eerst weten waar het precies vandaan komt.”

Mannenshampoo

Hij ontdekte dat op Spitsbergen opvallend veel mannenshampooflessen en -deodorantrollers aanspoelen. Met Russische verpakkingen. “In dat gebied varen veel Russische vissersschepen, dus aannemelijk is dat die hun afval dumpen in zee.’’ Op Groenland bleek het meeste afval juist afkomstig van bewoners en lokale bedrijven. “Dat was een eye-opener voor de lokale bestuurders, want ze hadden het idee dat het meeste afval aan kwam drijven uit verre oorden. “

De onderzoekscapsules moeten mensen bewustmaken van wat er gebeurt met afval dat in zee terechtkomt. Op verschillende plaatsen zijn capsules losgelaten. Zo is op de site van het project te zien dat de ‘flessenpost’ uit IJsland, met een enorme omweg via Groenland, uiteindelijk in Schotland is beland.

In Nederland toonde de ramp met het containerschip MSC Zoe, dat begin 2019 boven de Waddeneilanden 342 containers verloor, hoe snel afval op het strand kan belanden. Onderzoek op Griend, een onbewoond waddeneilandje tussen Harlingen en Terschelling, maakte duidelijk dat een groot deel van het daar verzamelde afval uit de Waddenregio zelf kwam, zegt Strietman. “Een ander deel was via zeestromen meegekomen uit Frankrijk en Engeland. Zo bleek ook daar: afval dat in zee terechtkomt, zal voor een deel naar de noordelijke buurlanden drijven. Landen zijn via plastic afval met elkaar verbonden. Als ieder land zijn best doet, kunnen we dit probleem samen oplossen.”

Plastic afval in Ilulissat (vroeger Jakobshavn) in Groenland. Beeld Universal Images Group via Getty
Plastic afval in Ilulissat (vroeger Jakobshavn) in Groenland.Beeld Universal Images Group via Getty
Meer over