PlusExclusief

Odessa wacht af op wat komen gaat: ‘Het is de vraag wie mij eerder nodig heeft: mijn baas of het leger’

De blokkade van de haven van Odessa leidt over de hele wereld tot hogere voedselprijzen. In de stad zelf wachten de inwoners gespannen op wat er komen gaat. ‘Het einde van de oorlog is niet in zicht.’

Michiel Driebergen
Rookpluimen in de haven van Odessa na een raketaanval van het Russische leger.  Beeld AFP
Rookpluimen in de haven van Odessa na een raketaanval van het Russische leger.Beeld AFP

‘Maandenlang lag de zee er doodstil bij, zonder dat ergens de rookpluim van een stoomboot te zien was,’ schreef de Russische schrijver Konstantin Paustovski over het Odessa van 1921. ‘Zowel de stilte als het gebulder van de kanonschoten waren symbolen van de blokkade.’

Nu, een eeuw later, is de Oekraïense havenstad opnieuw geblokkeerd. De zee is zo glad als een spiegel, en in de nacht klinken doffe knallen van de luchtafweer. Maar nu spreken we niet over ‘de tijd van de grote verwachtingen’, zoals de herinneringen van de auteur zijn getiteld, maar over de tijd van de depressie en de angst.

“We horen de havengeluiden niet meer,” zegt Nikita Toerin. “Dat geeft een naargeestig gevoel.” De 33-jarige Toerin staat tussen de vissers nabij het dolfinarium op het Langeronstrand. Een hengel uitwerpen mag, maar zwemmen is verboden: afgelopen week werd nabij Odessa een man opgeblazen door een ronddrijvende zeemijn.

Zandzakken en camouflagenetten

Toerin heeft toch een duik genomen, daarvan getuigt zijn natte blote bast. “Je moet iets,” verklaart de Odessiet, die een kantoorfunctie heeft bij een bedrijf dat groente, fruit en andere bederfelijke waren overlaadt – maar nu werkloos afwacht. En niemand weet hoelang. “Het is de vraag wie mij eerder nodig heeft: mijn baas of het leger,” zegt hij. Toerin hoopt op het eerste, maar vreest het laatste.

De befaamde Primorski-allee is afgesloten, onder de kastanjes geen flanerende stelletjes maar zandzakken en camouflagenetten. Fotograferen en filmen is strikt verboden, zowel hier, aan de zeekant van het centrum, als op het strand.

“Als we het vriendelijk vragen kunnen we misschien toch een plaatje schieten,” zegt Vitali Oplatsjko. De 84-jarige zeeman spreekt af in het Sjevtsjenkopark. Daar kun je de geblokkeerde haven wel goed bekijken.

Lading graan

Naast een reeks graansilo’s ligt de Riva Wind, een vrachtschip met vijf grote laadbakken. Het vaartuig meerde half februari aan om een lading graan op te halen, maar ligt aan de ketting sinds de oorlog op de 24ste van die maand uitbrak. De zee werd namelijk razendsnel bemijnd door Oekraïne, om een Russische landing vanuit zee te voorkomen. Volgens Oekraïne hebben ook de Russen mijnen gelegd, om hun oorlogsvloot beschermen.

De Riva Wind kan dus geen kant op. En dat geldt voor vijfentwintig tot dertig miljoen ton aan Oekraïense tarwe en maïs, nog opgeslagen van de laatste oogst. Graanvervoer over land is geen alternatief, legt Vitali Oplatsjko uit nadat hij door ijsjes uit te delen bij de militairen in het park toch toestemming ritselt voor een foto. De capaciteit van de Riva Wind is vijftigduizend ton, terwijl er in een treinwagon slechts zestig ton past.

Oplatsjko wordt ook persoonlijk getroffen. Hij is oprichter van een havenagentschap dat zich bezighoudt met de begeleiding van buitenlandse schepen die in Odessa aanmeren. Hoewel zijn bedrijf op 24 februari de deuren sloot, betaalt hij zijn 75 man personeel nog steeds een deel van het salaris. “Zo kunnen ze in elk geval hun families blijven onderhouden, tot het niet meer gaat.”

Havens ontmijnen

Afgelopen week deden Rusland en Turkije een voorstel voor het vlottrekken van de schepen uit Odessa. Als Oekraïne de havens zou ontmijnen, zouden de Turken het transport kunnen begeleiden. Wel willen de Russen schepen onderweg naar Oekraïne op wapens kunnen controleren. Maar Oekraïne verwierp het voorstel. “Zodra we de toegang tot de haven vrijmaken, zal de Russische vloot hier zijn,” aldus een bestuurder van de regio Odessa.

De toekomst van de havenstad hangt af van het verloop van de strijd in de Donbas, denkt Oplatsjko; terwijl hij op weg is naar de uitgang van het park gaat het luchtalarm weer af. “Als we de Russen in het oosten kunnen stoppen, komt er een Oekraïens tegenoffensief richting Cherson.”

“We hebben meer westerse wapens nodig,” aldus havenwerker Nikita Toerin. “Vorige maand dachten we even dat we de oorlog zouden kunnen winnen. Nu is het einde niet in zicht.”

Meer over