PlusPunt voor punt

Nord Stream I voert weer gas door, maar voor hoelang? Poetin blijft twijfel zaaien

Anders dan gevreesd kwam de gastoevoer via Nord Stream I toch voorzichtig op gang. Van euforie is geen sprake: met de gaskraan als wapen blijft Poetin twijfel zaaien. Europa zet alles op alles om goed voorbereid de winter in te gaan, maar of het genoeg is?

Sam de Graaff
Nord Stream I bij het Duitse kustplaatsje Lubmin. De doorvoer van de pijpleiding wordt nauwlettend in de gaten gehouden.  Beeld AP
Nord Stream I bij het Duitse kustplaatsje Lubmin. De doorvoer van de pijpleiding wordt nauwlettend in de gaten gehouden.Beeld AP

Pijpleiding Nord Stream I gaat weer gedeeltelijk open. Goed nieuws?

De zucht van verlichting in Berlijn, Brussel en tal van andere Europese hoofdsteden was donderdagochtend praktisch hoorbaar. In elk scenario dat de afgelopen dagen en weken voorbijkwam – en dat waren er nogal wat – behoorde de optie dat Nord Stream I van gas verstoken zou blijven, tot de ernstigste.

De afgelopen tien dagen was Nord Stream I dicht voor gepland onderhoud. De vrees bestond dat er ook daarna geen Russisch gas richting Duitsland zou stromen. “Rusland chanteert ons,” zei Ursula von der Leyen, voorzitter van de Europese Commissie. “Met de gaskraan als wapen.”

Maar donderdagochtend rond 06.00 uur kwam de gasstroom toch weer op gang. Voorzichtig, dat wel, op zo’n 40 procent van de normale hoeveelheid – het niveau waarop de pijpleiding ook vóór het onderhoud opereerde. Op de belangrijke gasbeurs van Amsterdam zakten de prijzen met 6,5 procent, om later weer wat te stijgen.

Dus Europa kan met een gerust hart de winter in?

Was het maar waar. Het absolute rampscenario lijkt even te zijn vermeden, maar de volgende problemen doemen al op aan de (niet zo verre) horizon. De Russische president Vladimir Poetin waarschuwde woensdag dat een belangrijke turbine op 26 juli onderhouden moet worden. “Er zijn twee machines,” zei Poetin, “die per dag ruim 60 miljoen kubieke meter gas pompen. Valt er één weg, dan blijft 30 miljoen kubieke meter over.”

Gaat de gaskraan wéér verder dicht? Het eerlijke antwoord luidt: in Europa weet niemand het zeker. En die onzekerheid is precies wat Poetin wil. Niet Scholz of Macron zit aan de knoppen, maar hijzelf, Poetin.

Zijn er alternatieven voor het Russische gas?

Die zijn er, al moet gezegd: één alternatief kan het enorme Russische aanbod niet vervangen. De Europese Unie heeft een ingewikkelde puzzel te leggen, waarvan het de vraag is of er uiteindelijk genoeg stukjes zijn. Europese gasbedrijven en overheden breiden bestaande samenwerkingen uit of sluiten nieuwe contracten. Algerije heeft Rusland bijvoorbeeld verdrongen als belangrijkste leverancier van Italië. De import uit Azerbeidzjan moet worden verdubbeld en Brussel heeft zijn oog laten vallen op de gasvelden van sub-Sahara-Afrika.

Grote hoeveelheden gas laten zich echter het makkelijkst vervoeren via leidingen. En daar wringt de schoen: het kost tijd (en geld) om die aan te leggen. Vloeibaar gas (lng) kan per schip worden aangevoerd – dat gebeurt ook volop – maar de wereldwijde capaciteit is beperkt. Verder gaan kolencentrales weer harder draaien, ook in Nederland, en in Duitsland wordt (heel) voorzichtig gesproken over het langer openhouden van kerncentrales. Maar het beste alternatief lijkt op dit moment om simpelweg minder gas te verbruiken.

De Europese Commissie zet ook in op besparen, toch?

Woensdag presenteerde de commissie een noodplan. De kern: Europese landen moeten per direct 15 procent op hun gasverbruik besparen. Aanvankelijk op vrijwillige basis, maar bij een te laag tempo wil de commissie de besparing gaan verplichten. Bovendien moeten alle lidstaten richting die 15 procent, dus ook landen die amper gas uit Rusland halen. Spanje, Griekenland en Portugal hebben hun twijfels al uitgesproken..

Eurocommissaris Frans Timmermans zag de bui woensdag al hangen en hamerde op het belang van solidariteit. “Alleen op die manier zal Poetins manipulatiepoging falen.” Of zijn oproep werkt, moet volgende week blijken als Europese energieministers de plannen zullen bespreken.

Wat vindt Nederland van de Europese plannen?

Prima, eigenlijk. Energieminister Rob Jetten kan zich er ‘goed in vinden’. Echt verrassend is dat niet, aangezien de vraag naar gas in Nederland al met zo’n 20 procent is gedaald. Dat komt onder meer door de relatief warme winter, de hoge gasprijs en het openhouden van de kolencentrales. Gasnetbeheerder Gasunie Transport Service stelde vorige week dat Nederland komende winter geen tekort hoeft te verwachten, al noemde het wel een (flink) aantal randvoorwaarden. De gasvoorraden moeten bijvoorbeeld zijn gevuld tot 80 procent – ook het Europese streven – en de lagere vraag moet aanhouden. Kortom, het blijft nog wel even spannend.