Nooit eerder zagen we sterren zo scherp: Nasa onthult foto's waarmee we 13 miljard jaar terug in de tijd kijken

De nieuwe ruimtetelescoop James Webb heeft zijn eerste foto’s van het heelal gemaakt. Ze werden dinsdagmiddag gepresenteerd door de ruimtevaartorganisaties van de Verenigde Staten (Nasa), Europa (ESA) en Canada (CSA). Op de beelden zijn duizenden sterrenstelsels te zien, waarvan sommigen licht uitstralen dat 13 miljard jaar onderweg is geweest.

Het Parool
Hier is te zien hoe een ster doodgaat, en daarbij een grote hoeveelheid straling uitzendt.  Beeld via REUTERS
Hier is te zien hoe een ster doodgaat, en daarbij een grote hoeveelheid straling uitzendt.Beeld via REUTERS

Op de foto's is onder meer te zien hoe sterrenstelsels bewegen ten opzichte van elkaar. Maar er is ook een foto gemaakt van een zwart gat, de geboorte en dood van een ster.

“Dit is een historische dag,” zei de Amerikaanse president Joe Biden dinsdagmorgen toen hij de eerste kleurenfoto mocht onthullen. “Dit biedt ongekende mogelijkheden. We kunnen plekken bezoeken die niemand ooit eerder heeft gezien.” Hij noemde het beeld en het werk van de telescoop ‘een nieuwe kijk op ons universum’.

Voor het eerst zien we gloednieuwe sterren. Het kostte wetenschappers een tijdje om uit te zoeken wat er allemaal op te zien was. Zeker bij onderstaande foto, waarop honderden nieuwe sterren te zien zijn die nooit eerder werden gespot. In het rode gas gebeurt van alles, al kunnen wetenschappers nog niet precies zeggen wat precies. Het gaat om gas en stof, die de basis kunnen vormen voor een nieuwe ster of planeet.

1,5 miljoen kilometer van de aarde

Aan het project met de Webb-telescoop is vanaf 1995 gewerkt. Het is gemaakt om antwoord te vinden op de vraag wat er is gebeurd na de oerknal. Destijds was de techniek nog niet zover, maar in de 27 jaar dat eraan gewerkt is, zijn veel nieuwe uitvindingen gedaan.

Wetenschappers kunnen op onderstaande foto, waarop vijf melkwegen afgebeeld zijn, goed zien hoe ze ten opzichte van elkaar bewegen. De rode zone is verhit gas, de plek waar nieuwe sterren worden geboren. De rest bestaat uit vooral gas en stof. Bovenin zit een actief zwart gat. Dat gat zelf is niet te zien, maar wel het materiaal dat erin wordt gezogen.

De James Webb-telescoop werd op eerste kerstdag gelanceerd. Hij is de opvolger van de beroemde ruimtetelescoop Hubble, die zijn einde nadert. Eind januari, na ongeveer een maand vliegen, kwam de James Webb aan op zijn werkplek op 1,5 miljoen kilometer van de aarde. Na aankomst daar zijn alle systemen getest en werden de instrumenten aan boord afgekoeld, een ervan tot een temperatuur van 266 graden onder nul. Ook zijn de spiegels afgesteld. Die bundelen het licht dat uit het heelal komt en sturen het naar de meetinstrumenten.

De James Webb heeft achttien zeshoekige spiegels die aan elkaar zitten, maar los van elkaar kunnen bewegen om scherp te stellen. De spiegel is gemaakt van beryllium, met daarbovenop een miniem laagje goud van 100 nanometer dik. Dat is duizend keer zo dun als een menselijke haar of een vel papier. Beryllium is licht, sterk en goed bestand tegen extreme kou. Het goud zorgt ervoor dat de spiegel beter in staat is om infrarood licht te zien.

Oerknal

Nu de eerste foto’s gemaakt zijn, is het voorwerk klaar en begint het wetenschappelijke onderzoek waarvoor de James Webb is gebouwd. De James Webb moet onder meer zoeken naar verre sterrenstelsels, planeten waar misschien leven mogelijk is, en sporen van de oerknal. Hij kan een miljard jaar verder terug in de tijd kijken dan de Hubble.

Het Amerikaans-Europees-Canadese project kost in totaal ongeveer 8 miljard euro. Vanuit Nederland zijn onder meer de Universiteit Leiden en onderzoeksinstituut TNO bij de missie betrokken.

In deze foto worden veel nieuwe sterren geboren. In het rode gedeelte zien we vooral stof en gas, waarvan wetenschappers nog niet precies weten wat het doet.  Beeld AFP
In deze foto worden veel nieuwe sterren geboren. In het rode gedeelte zien we vooral stof en gas, waarvan wetenschappers nog niet precies weten wat het doet.Beeld AFP
Vijf melkwegen die rondom elkaar draaien.  Beeld via REUTERS
Vijf melkwegen die rondom elkaar draaien.Beeld via REUTERS
Twee foto's van de James Webb-telescoop. Rechts de foto met de hoogste resolutie ooit gemaakt met een camera in de ruimte. Ook zijn rode sterrenstelsels te zien, waarvan wetenschappers ook de samenstelling hebben achterhaald.  Beeld via REUTERS
Twee foto's van de James Webb-telescoop. Rechts de foto met de hoogste resolutie ooit gemaakt met een camera in de ruimte. Ook zijn rode sterrenstelsels te zien, waarvan wetenschappers ook de samenstelling hebben achterhaald.Beeld via REUTERS
Meer over