Nieuws

Navo en Rusland praten verder, vandaag geen resultaat maar wel hoop op de-escalatie

Geen inhoudelijk resultaat, wel nieuwe gesprekken: dat is de magere maar tegelijk hoopvolle uitkomst deze woensdag van het met spanning tegemoet geziene eerste Navo/Rusland-overleg in tweeënhalf jaar.

Frans Boogaard
Secretaris-generaal van de NAVO Jens Stoltenberg. Beeld AP
Secretaris-generaal van de NAVO Jens Stoltenberg.Beeld AP

De afspraak van de twee blokken om door te praten neemt mogelijk de acute dreiging weg van een nieuwe inval in Oekraïne, dat al wekenlang angstig toeziet hoe Rusland aan de oostgrens tanks, artillerie en ruim 100.000 strijdklare troepen samentrekt.

“De grote verschillen tussen ons zijn niet eenvoudig te overbruggen, maar juist daarom is het positief dat iedereen vandaag aan tafel zat. Bijna drie jaar lang was dat niet mogelijk,” aldus Navo-topman Jens Stoltenberg na afloop. Hij noemde de bijeenkomst ‘nuttig’ en verheugde zich over het feit dat beide partijen bereid zijn de komende weken en maanden verder te praten. Maar van inwilliging van de Russische eisen, zo maakte hij meteen ook duidelijk, kan geen sprake zijn.

De Navo zal niet beloven dat het een stop zet op uitbreiding, en evenmin zal het troepen terugtrekken uit Midden- en Oost-Europese lidstaten. De ruimte voor gesprek zit wat de Navo betreft in nieuwe afspraken over meer transparantie over (grote) militaire oefeningen, risicobeperking door meer overleg vooraf en beperking van schadelijke activiteiten op het vlak van ruimtevaart en cyber.

Ook wil de Navo de vroegere ‘civiele en militaire communicatiekanalen’ heropenen door wederzijds weer diplomatieke kantoren toe te staan. Die zijn er nu al een paar jaar niet meer. “We willen een oplossing, maar we gaan niet toegeven op onze kernwaarden,” zo waarschuwde Stoltenberg, die geen twijfel liet bestaan over de gespannen situatie waarin de twee blokken nu zitten. Hij repte verder van ‘nieuwe voorstellen’ en ‘gesprekken meer in detail’ die in een voortgezette dialoog ‘moeten helpen bij het zoeken naar een oplossing’.

Diep ingegraven

Beide partijen hebben zich in de aanloop naar het overleg woensdag diep ingegraven in hun eigen grote gelijk. Moskou ziet in het feit dat Oekraïne zich steeds meer op het Westen oriënteert een regelrechte bedreiging van zijn eigen nationale veiligheid en eist daarom van de Navo een verklaring dat Oekraïne en ook Georgië ‘nooit, maar dan ook nooit’ Navo-lid zullen worden. Die eis botst frontaal met het ‘opendeurbeleid’ van de Navo. Die kan niet beloven dat Oekraïne en Georgië ‘nooit’ Navo-lid worden omdat voor haar elk soeverein en democratisch land zelf beslist tot welke supranationale organen het wil toetreden – waarna dat orgaan dan natuurlijk zelf over de feitelijke toetreding beslist.

Voor Oekraïne en Georgië, die vroeger allebei deel uitmaakten van de Sovjet-Unie, is de deur naar Navo-toetreding in 2008 opengezet – eerst wagenwijd, later op een kier – tot grote woede van Poetin, die in 2008 eerst het Georgische Abchazië en Zuid-Ossetië binnenviel, en zes jaar later in Oekraïne de Krim annexeerde en separatisten in Oost-Oekraïne begon te ondersteunen. De laatste weken vrezen Oekraïne en het westen in toenemende mate voor een nieuwe Russische inval, volgens Stoltenberg door een combinatie van de onaangekondigde en niet-gemotiveerde massale troepenopbouw, de harde retoriek van Rusland en agressief optreden in het verleden.

(Nieuwe) invasie

Rusland zelf zegt dat er geen plannen voor een (nieuwe) invasie zijn, en dat het enkel een militaire oefening houdt op zijn eigen grondgebied, die bovendien hoognodig is om een eventuele aanval van Oekraïne, gesteund door het westen, af te slaan. Intussen wordt de Russische bevolking opgepookt met verhalen over agressie van de Navo, die het ene na het andere Midden- en Oost-Europese land opslokt. Veel van die landen maakten vroeger deel uit van het Warschau Pakt, destijds een soort Navo van het communistische Oostblok.

Stoltenberg herhaalde ook nog eens dat de Russische angst voor Navo-agressie volkomen misplaatst is. “Rusland is de agressor. En Rusland moet voor de-escalatie zorgen.”

Meer over