PlusExclusief

Minder airco, koude privézwembaden: EU-landen beginnen hun energieverbruik te minderen

Nu Rusland de gastoevoer steeds verder afknijpt, beginnen Europese landen meer werk te maken van maatregelen om het energieverbruik te verminderen.

Freek Dijkstra
In Augsburg blijft de verlichting van historische gebouwen uit om energie te besparen.  Beeld REUTERS
In Augsburg blijft de verlichting van historische gebouwen uit om energie te besparen.Beeld REUTERS

Tot nu toe was de voornaamste reactie van Europese landen op de energietekorten: energie goedkoper maken. Zo subsidieerde Duitsland benzine of verlaagde België de btw op gas. Nu Rusland de gastoevoer nog verder afknijpt en de Europese Commissie bij lidstaten aandringt het gasverbruik met 15 procent te verminderen, maken Europese landen meer werk van maatregelen om het energieverbruik te verminderen.

Voor veel landen betekent dit dat ze harde maatregelen moeten nemen. Hierop vooruitlopend hebben meerdere lidstaten al kleinere stappen genomen. Zo probeert Frankrijk het gebruik van airconditioning aan banden te leggen. Winkels die de airconditioning aanzetten maar de deuren openhouden krijgen een boete van 750 euro. Macrons regering trekt met name van leer tegen ‘onzinnige’ en ‘decadente’ energieverspilling. Het Franse voorbeeld wordt door meer landen gevolgd. Zo mogen in Duitsland mensen hun privézwembaden deze winter niet verwarmen en in verschillende Duitse steden worden historische gebouwen ‘s nachts niet meer verlicht. In Italië wordt er een maximumgrens gesteld aan de airconditioning in overheidsgebouwen.

Beperkingen voor alle burgers

Dergelijke maatregelen, die relatief kleinschalige consumptie betreffen, kunnen effectief zijn. Maar alleen als iedereen het doet, aldus Derk Loorbach, hoogleraar socio-economische transities aan de Erasmus Universiteit in Rotterdam. Volgens Loorbach is het voor de politiek veilig en makkelijk om alleen de decadentste energieverspilling onder burgers aan te pakken, maar overheden zullen ook moeten overgaan tot energiebeperkingen voor alle burgers.

“Er is momenteel nauwelijks een besef dat energie een schaars goed is. Overheden vragen nu aan burgers om hun energieconsumptie te minderen, maar die noodzaak wordt niet gevoeld. Er moeten nu prikkels komen van de regering. Je kunt mensen niet verbieden energie te gebruiken, maar je kan bijvoorbeeld wel een progressieve belasting op energie invoeren. Dan stel je een redelijke norm van verbruik vast, naarmate mensen daar verder boven uitkomen, wordt hun energie duurder.”

De echt grote reducties moeten uit beperkingen voor de industrie komen. Aad Correljé, onderzoeker van energievraagstukken aan de TU Delft, denkt dat maatregelen voor het bedrijfsleven vooral de vorm van rantsoenering zullen aannemen. Daarvoor zijn verschillende opties. “Je kunt bedrijven een absoluut verbruiksmaximum geven, maar ik denk dat we eerder zullen zien dat bedrijven periodiek afgesloten zullen worden. Dan kan er worden gerouleerd tussen sectoren zodat er geen tekorten ontstaan. Een andere optie is dat overheden bedrijven compenseren voor het stilleggen van de productie, zodat het vrijwillig blijft.”

Crisis in de jaren zeventig

Sectoren die bij energiebeperkingen grote gevolgen hebben voor de hele economie, zoals de Duitse glas- en staalproductie, zullen het langst worden ontzien. Minder essentiële sectoren zullen eerder worden stilgelegd. “In Nederland is het denkbaar dat bijvoorbeeld de glastuinbouw wordt beperkt,” aldus Loorbach. “Die verbruikt enorm veel gas, maar levert weinig directe toegevoegde waarde voor de Nederlandse economie, omdat de producten bedoeld zijn voor de export.”

De huidige situatie is volgens Loorbach vergelijkbaar met de oliecrisis in de jaren zeventig, toen mensen ook hun gedrag ook moesten aanpassen vanwege energietekorten. “Het is deze keer anders omdat we ook ingrijpend moeten veranderen om een ecologische catastrofe als gevolg van klimaatopwarming te voorkomen. We passen onze energieconsumptie nu aan vanwege een geopolitieke strijd, maar moeten ook kijken naar langetermijnoplossingen voor de klimaatcrisis. Voor echte transitie hebben overheden een conflict of een crisis nodig, anders blijft het vaak business as usual.”