PlusNieuws

Miljoenen tonnen graan moeten Oekraïne uit, maar hoe?

De overvolle Oekraïense graansilo’s baren de wereld steeds meer zorgen. Vanuit Europa wordt met man en macht gewerkt aan meer export over land, nu Rusland de Zwarte Zee blijft blokkeren.

Chris van Mersbergen
Een boer aan het werk in de buurt van Kiev. Beeld EPA
Een boer aan het werk in de buurt van Kiev.Beeld EPA

Kees Huizinga stak een paar dagen geleden de grens over van Polen naar Oekraïne, waar hij een grote boerderij runt. Wat hij zag: een kilometerslange file van vrachtwagens die een paar dagen in de rij stonden om de EU binnen te komen. Sommige trucks hadden graan aan boord, andere zonnebloemolie.

“Zorg er tijdelijk voor dat die vrachtwagens gewoon door kunnen rijden, er is geen tijd te verliezen,” zegt Huizinga. Hij waarschuwt al sinds het uitbreken van de oorlog in Oekraïne voor de ‘catastrofe’ die ontstaat als Oekraïne zijn landbouwproducten, met name graan, niet kan exporteren. Dat lukt op dit moment nauwelijks, vooral omdat de Russen de havens bij de Zwarte Zee blokkeren.

Oekraïne is de vijfde graanexporteur ter wereld, met Indonesië, Pakistan, Egypte en Bangladesh als grote afnemers. Voor de bevolking van die landen hebben de graanschaarste en de daardoor stijgende prijzen uiterst vervelende gevolgen. Het wereldvoedselprogramma van de Verenigde Naties is bang dat de blokkade van de havens tot hongersnood bij miljoenen mensen kan leiden.

Dertig dagen wachten

Alternatieven voor de export over de Zwarte Zee zijn er wel, maar daarmee kunnen nooit dezelfde hoeveelheden worden vervoerd. En dan zijn er dus ook nog eens allerlei logistieke beslommeringen. Zo verschilt de breedte van het spoor in Oekraïne en de rest van Europa, waardoor landbouwproducten moeten worden overgeladen. De wachttijd voor wagons uit Oekraïne bedraagt aan de grensovergangen met de EU zestien tot liefst dertig dagen, meldde de Europese Commissie deze week.

Boer Kees Huizinga op zijn land in de Oekraïne. Beeld Privébeeld Kees Huizinga
Boer Kees Huizinga op zijn land in de Oekraïne.Beeld Privébeeld Kees Huizinga

Naar schatting liggen nog enkele tientallen miljoenen tonnen graan in Oekraïense silo’s te wachten om naar het buitenland te gaan. “Die moeten eruit,” zegt boer Huizinga. “Oekraïense boeren hebben het geld nodig om diesel te kopen, en om volgend jaar opnieuw te kunnen zaaien.”

Vanuit het Westen worden verwoede pogingen gedaan om meer agrarische producten het in oorlog verwikkelde land uit te krijgen. De Verenigde Staten, de EU, de G7 met de belangrijkste industrielanden: ze zeggen te doen wat ze kunnen. In havens in Roemenië, Bulgarije, Polen en de Baltische staten wordt ruimte gemaakt om de Oekraïense graanexport deels over te nemen. Landen die grenzen aan Oekraïne wordt gevraagd alles op alles te zetten om douaneprocedures soepeler te laten lopen. De EU roept marktpartijen op om materieel beschikbaar te stellen om het graan te vervoeren.

Kees Huizinga  Beeld Privébeeld
Kees HuizingaBeeld Privébeeld

Zo moet in minder dan drie maanden twintig miljoen ton Oekraïens graan via de EU over de wereld worden verspreid. Kees Huizinga is blij met alle initiatieven, maar tegelijk ook sceptisch. “De transportkosten bij vervoer over land zijn drie keer zo hoog als over zee, ook door de gestegen brandstofprijzen. En de logistiek is er gewoon niet op berekend. Oekraïne exporteert 60 miljoen ton graan per jaar via de Zwarte Zee. Mensen hebben geen idee hoe gigantisch veel dat is.”

Oorlogsschip

Feitelijk is er maar één echte oplossing, stelt Huizinga. “De Oekraïense havens moeten weer open. Hoe? Stuur er vanuit het westen een groot oorlogsschip naartoe en laat die uitgaande schepen met graan escorteren.”

Is dat een reëel idee? Volgens militair expert Mart de Kruif niet. “Het gaat niet gebeuren,” zegt de voormalig commandant Landstrijdkrachten. “Turkije bepaalt of een oorlogsschip via de Bosporus de Zwarte Zee binnenvaart. En de Turken zullen dit nooit accepteren.”

Hopen dat de Russische president Poetin zijn menselijke gezicht laat zien en de export van graanschepen vanuit Oekraïne toestaat, zal ook ijdel blijken, voorspelt De Kruijff. “De Russen hebben daar totaal geen belang bij.”

Scholz: Poetin is verantwoordelijk

De Duitse bondskanselier Olaf Scholz wees de Russische president Vladimir Poetin in een telefoongesprek op zijn verantwoordelijkheid voor de mondiale voedselsituatie. Internationaal bestaat de vrees dat Rusland, zelf ook een belangrijke graanexporteur, garen probeert te spinnen bij de blokkade, onder meer door de sancties vanuit het Westen de schuld te geven van de gestegen graanprijzen. De Russische minister van Buitenlandse Zaken Lavrov stelde deze week op bezoek in Oman zelfs dat Oekraïne de export van graan zelf tegenhoudt, tot grote ontzetting van de Oekraïense regering.

Tip Het Parool via Whatsapp

Heeft u een tip of opmerking voor de redactie? Stuur een bericht naar onze tiplijn.

Meer over