PlusExclusief

Miljoenen hoogopgeleide Chinezen willen vertrekken vanwege zerocovidbeleid

Door de strenge coronarestricties zien Chinese jongeren hun toekomst verkruimelen. ‘Als dit zo doorgaat, heb ik geen andere keuze dan te vertrekken.’

Eva Rammeloo
De inwoners van Sjanghai werden maandenlang afgesloten van de buitenwereld. Beeld REUTERS
De inwoners van Sjanghai werden maandenlang afgesloten van de buitenwereld.Beeld REUTERS

Ergens halverwege de lockdown had Laila Li er genoeg van. Ze werd boos op haar buren. “Ik begrijp niet dat mensen de regering gingen bedanken voor het eten dat ze ons gaven. We zijn geen beesten, het is niet opeens alsof alles oké is als je ons eten geeft.” Op dat moment wist ze dat ze weg wilde uit China. En ze was niet de enige. Miljoenen mensen zoeken een manier om te vertrekken.

Een grafiek voor zoekopdrachten met het woord ‘emigratie’ op de communicatie- en informatie-app WeChat laat flinke uitschieters zien in april, mei en juni. Op 3 april, de dag dat de lockdown van Shanghai begon, schoot het aantal zoekopdrachten met 440 procent omhoog. Onder hogeropgeleide Chinezen is vertrekken naar het buitenland al maandenlang onderwerp van gesprek.

Op het Chinese internet kreeg de emigratiedrang een naam: runxue – een combinatie van ‘run’ het Engelse woord voor ‘rennen’, en ‘xue’, het Chinese woord voor ‘studie’, ‘de studie van het wegrennen’ dus.

Het meedogenloos afsluiten van steden was voor veel mensen de druppel. “Ik had nooit gedacht dat ik dit nog eens zou meemaken, dit was iets van de generaties vóór ons,” zegt Li, die niet haar eigen voornaam gebruikt, via een videoverbinding. De fotografe ontvluchtte Sjanghai zo snel ze kon, verblijft nu verder landinwaarts, en overweegt inmiddels een visum aan te vragen voor Duitsland, om zich te vestigen in hoofdstad Berlijn.

‘Essentieel vertrek’

Maar weggaan is niet eenvoudig. Chinezen moeten een reden opgeven waarvoor ze een paspoort aanvragen, en dat mag sinds februari 2021 alleen nog voor een ‘essentieel vertrek’. Het aantal paspoorten dat in de eerste helft van vorig jaar uitgegeven werd, was 2 procent van het aantal in dezelfde periode in 2019. In de categorie ‘essentieel’ vallen ook studies of zakenreizen naar het buitenland, en volgens lokale media is een levendige handel ontstaan in nagemaakte contracten bij buitenlandse bedrijven en acceptatiebrieven van universiteiten.

Het mocht niet baten. Begin dit jaar werd de beperking voor ‘niet-essentiële reizen’ op een persconferentie herhaald. Daarna kwamen er berichten over mensen die bij de grens geweigerd werden. Chinese reizigers worden bij het inchecken voor hun vlucht uitgebreid bevraagd over de redenen van hun reis. Passagiers van onder andere KLM-vluchten naar Nederland meldden dat hun vlucht vertraging opliep, omdat de bagage van Chinese reizigers van boord moest worden gehaald.

De officiële uitleg is dat de restricties voorkomen dat mensen het coronavirus mee terug nemen. Maar waarschijnlijker is dat de Communistische Partij vreest voor een braindrain, het vertrek van de meest hoogopgeleide, kapitaalkrachtige burgers.

Samenleving onder de duim

Jin Yuyan zit aan de koffie in een lange zwarte jurk die haar tattoos goed doen uitkomen. “Als ik een baan in Duitsland of in een ander Europees land vind, ben ik weg.” De 24-jarige komt uit Guizhou, een van de armere provincies van China, en werkt nu vijf jaar voor luxemerken als Prada en Valentino. “Ik wil niet zomaar wegrennen. Ik moet geld verdienen, en ik ben gek op mijn werk. Maar deze stad... Vóór corona was het de beste plek om te wonen. Niemand verwachtte dat zo’n lockdown hier kon gebeuren.”

De meeste mensen hadden al plannen om te vertrekken, maar zetten daar nu vaart achter. “Het begon een paar jaar geleden al,” vertelt John Huang, manager bij een pr-bureau, tijdens zijn lunchpauze in het centrum van Sjanghai. Met weemoed denkt hij terug aan de dagen dat je in Sjanghai nog een jointje kon roken. Dat kan nu niet meer: politie valt geregeld nachtclubs binnen, en test de haren van bezoekers op sporen van drugsgebruik. Het is maar één van de maatregelen waarmee de Communistische Partij de samenleving onder de duim houdt. “Ik wilde al een studie gaan doen in het buitenland, maar sinds de lockdown wil ik zo snel mogelijk weg.” Huang gebruikte de tijd dat hij opgesloten zat, om het programma af te ronden waarmee hij in Amsterdam kan gaan studeren.

Een beter leven

‘Runxue’ past in een rijtje van maatschappelijke trends. Vorig jaar was er tangping, platliggen, een levensstijl van vooral jongeren die genoeg hadden van de druk om altijd maar te presteren. Neijuan was dat: meegaan in de molen, de ratrace.

Chinese jongeren wisten waar ze het voor deden. Hun leven zou beter worden dan dat van hun ouders, was de belofte van de Communistische Partij. En daarom namen ze zware studieschema’s en lange werkdagen voor lief. De appartementen zijn peperduur, de druk om hun kinderen een nóg beter leven te geven is enorm. De economie stond al onder druk door Xi’s maatregelen die ondernemerschap moeilijker maakten, maar het zerocovidbeleid bracht de economische groei de eerste helft van dit jaar nagenoeg tot stilstand. Jonge Chinezen zien de gouden toekomst die hen beloofd was, verkruimelen.

Twee jaar geleden waren ze trots omdat hun land het er tijdens de coronacrisis zoveel beter vanaf bracht dan westerse landen. Maar inmiddels heeft Pekings rigide beleid het vertrouwen in de regering zwaar geschaad. “Als het om het virus gaat, kun je je daarop richten, maar de hele situatie is een politiek spel geworden,” zegt Li. Het maakt haar verdrietig. “Mijn wortels liggen hier. Ik houd van China, en ik wil dat het land beter wordt. Maar als dit zo doorgaat, heb ik geen andere keuze dan te vertrekken.”