PlusAchtergrond

Menstruatieverlof, ministerie van Gelijkheid, vrouwenquotum: Spanje voorloper in gendergelijkheid

Spanje gaat vrouwelijke werknemers als eerste land in Europa in staat stellen tot vijf dagen menstruatieverlof op te nemen. Het is een van de vele progressieve initiatieven in het voorheen zo machistische land.

Edwin Winkels
De regering van de Spaanse premier Pedro Sánchez (links) telt veertien vrouwelijke en negen mannelijke ministers. Beeld ANP / EPA
De regering van de Spaanse premier Pedro Sánchez (links) telt veertien vrouwelijke en negen mannelijke ministers.Beeld ANP / EPA

‘We zijn een feministische regering,’ schreef de Spaanse premier Pedro Sánchez in 2018 op Twitter, toen hij honderd dagen aan de macht was. Een jaar geleden herhaalde hij die woorden, toen hij zijn ministersploeg wijzigde. “Geen land ter wereld heeft in verhouding zo veel vrouwen in de regering als Spanje,” voegde hij toe. Op dit moment regeert de 50-jarige sociaaldemocraat met, hemzelf incluis, negen mannen en veertien vrouwen (40-60 procent) in de ministerraad.

Zelfs de immer geroemde Scandinavische landen doen hem dat niet na, al hebben Denemarken, Zweden en Finland wel een vrouw als premier, iets wat Spanje nog nooit heeft gekend. “Maar Spanje is rijp voor een vrouw met macht om premier te worden,” zei minister van Werk en Sociale Economie en vicepremier Yolanda Díaz. Ook de twee andere vicepremiers zijn vrouwen.

Wet van Gelijkheid

Spanje kent zelfs een ministerie van Gelijkheid. Het bestond al even rond 2008, onder de eveneens van de linkse PSOE afkomstige premier Zapatero, en zorgde voor een Wet van Gelijkheid waarbij zowel in de top van het bedrijfsleven als in het openbaar bestuur een gelijkwaardige verhouding in het aantal mannen en vrouwen (tussen die 40 en 60 procent) verplicht werd gesteld.

“Er is een vóór en een ná de regering-Zapatero tussen 2004 en 2008,” zegt Carmen Lumbierres, politicoloog en docent Politieke Wetenschappen aan de Uned, de Open Universiteit van Spanje. “Hij maakte van de emancipatie en gelijkheid een speerpunt. Het was opvallend, want de maatschappij leek er nog niet eens klaar voor. Zijn plannen werden lacherig en met hoon ontvangen. Dit keer was het de politiek die voorliep op de samenleving.”

Spanje komt van ver. Tot 1975 was het land een dictatuur, waarin generaal Franco groot belang hechtte aan de katholieke kerk, die vrijwel overal het lager en middelbaar onderwijs op zich nam. En in het gedachtegoed van de kerk werden meisjes vooral voorbereid op hun taken als echtgenoot en moeder. Spanje was een zeer patriarchale samenleving en niet toevallig is macho een woord uit de Spaanse taal.

Sinds het einde van de dictatuur hebben linkse en rechtse regeringen van PSOE respectievelijk PP, de twee grootste partijen, elkaar afgewisseld, waardoor het politiek zo verdeelde land vaak van progressieve naar conservatieve bewindsperiodes en weer terugschoof. Sánchez’ voorgangers binnen de PSOE, González en Zapatero, zorgden bijvoorbeeld al voor wetten die abortus en het homohuwelijk legaliseerden.

‘Alleen ja is ja’

Het belangrijkste punt van het ministerie van Gelijkheid is nu het geweld tegen vrouwen; een nieuwe wet, die nog door de Senaat moet worden goedgekeurd, moet hen meer hulp en bescherming bieden. De wet heeft de bijnaam ‘Alleen ja is ja’ en bepaalt onder andere dat vrouwen niet meer hoeven te bewijzen dat zij zich bij een aanranding of verkrachting voldoende hebben verzet. Tegelijkertijd moet binnenkort de vernieuwde abortuswet van kracht worden, met meer rechten en minder belemmeringen voor vrouwen. Het menstruatieverlof is onderdeel van die wet van Seksuele Gezondheid

De flinke ruk naar links die premier Sánchez de laatste jaren maakt – en vooral sinds dit voorjaar – heeft te maken met zijn coalitiegenoot, het nóg linksere Podemos, maar is ook een antwoord op het extreme Vox aan de rechterzijde van de PP, dat met 15 procent van de stemmen de derde partij is. Politicoloog Lumbierres: “Vox is het toonbeeld van de klassieke Spaanse man die bang is zijn privileges en prestige te verliezen en daardoor nu zo ageert tegen de wetten die de vrouw beschermen. Het zijn ook bijna alleen mannen die op Vox stemmen, terwijl de PSOE juist een meerderheid aan vrouwelijke stemmers heeft, en dat weet Sánchez natuurlijk.”

Sánchez’ regering komt ook voortdurend met wetten van progressieve aard in het algemeen. Zo is er nu het plan banken een extra belasting op te gaan leggen. Verder bestaat sinds 2020 het minimum leefbaar inkomen voor de armste huishoudens. Deze week keurde de ministerraad een hervorming goed om de legalisering van immigranten te versoepelen; tienduizenden buitenlanders zonder papieren kunnen zo eenvoudiger aan een baan komen. En vanwege de door inflatie hogere levenskosten zullen de laatste vier maanden van dit jaar vrijwel alle treinen gratis zijn.