PlusAchtergrond

Maffiagetuigen Italië in gevaar: vooral hun kinderen zijn de dupe van uiterst strenge regels

Italiaanse maffiagetuigen lopen gevaar door problemen met het getuigenbeschermingsprogramma. Het systeem blijkt verouderd. Sommige getuigen moesten al halsoverkop verhuizen.

Angelo van Schaik
Een demonstrant toont foto’s van mensen die door de maffia zijn vermoord, tijdens een herdenking van onschuldige slachtoffers van de maffia in Napels deze week. Beeld LightRocket via Getty Images
Een demonstrant toont foto’s van mensen die door de maffia zijn vermoord, tijdens een herdenking van onschuldige slachtoffers van de maffia in Napels deze week.Beeld LightRocket via Getty Images

Een en ander blijkt uit een onderzoek van de parlementariër Piera Aiello, die zelf ook jaren in een getuigenbeschermingsprogramma zat, nadat ze de moordenaars van haar man had aangegeven.

In ongeveer zestig gesprekken vertellen maffiagetuigen dat hen het recht op studie of werk wordt geweigerd. Anderen zouden gedreigd zijn de zeggenschap over hun kinderen te verliezen of dat hun échte identiteit zou worden onthuld. “Ik heb geen enkel positief geluid gehoord,” zegt parlementariër Aiello in de Italiaanse pers.

“We kennen deze problemen al tien jaar,” zegt Luigi Bonaventura aan de telefoon vanuit een geheime locatie. Bonaventura is oprichter van een stichting die zich inzet voor de rechten van getuigen. Hij zat zelf in het getuigenbeschermingsprogramma nadat hij verschillende leden van de maffiaclan waartoe hij behoorde aan had gegeven bij justitie. “Vooral de spijtoptanten hebben het zwaar, ze hebben weinig geld en weinig mogelijkheden.”

Spijtoptanten krijgen nieuwe identiteitsbewijzen maar die zijn slechts geldig in de gemeente waar ze wonen en alleen voor henzelf. “Als ik een auto wil kopen in een dorp verderop dan kan dat alleen met mijn échte gegevens en als mijn kinderen in een andere stad willen studeren kunnen ze alleen op de universiteit worden ingeschreven onder hun eigen naam.” Volgens Bonaventura worden getuigen door de Italiaanse overheid gepamperd totdat ze nodig zijn, maar zodra het proces voorbij is, worden ze gezien als een last.

Kritiek

Jaren geleden werd Luigi Bonaventura uit de getuigenbescherming gezet nadat hij in interviews kritiek had geuit op de manier waarop de Italiaanse overheid omgaat met haar maffiagetuigen. Kritiek die behalve door parlementariër Aiello, ook gedeeld wordt door Luigi Gaetti. Gaetti was in 2018 en 2019 als staatssecretaris van Binnenlandse Zaken verantwoordelijk voor de maffiabestrijding.

“Het Italiaanse getuigenbeschermingsprogramma is aan een update toe,” legt hij uit aan de telefoon. “Het programma concentreert zich nu vooral op veiligheid, terwijl de overheid zich ook zou moeten bezighouden met de sociale aspecten. Vooral de kinderen van spijtoptanten worden nu de dupe van het systeem.”

Luigi Gaetti en Giulia Grillo van de Vijfsterrenbeweging. Gaetti was in 2018 en 2019 als staatssecretaris van Binnenlandse Zaken verantwoordelijk voor de maffiabestrijding. Beeld ANP / AFP
Luigi Gaetti en Giulia Grillo van de Vijfsterrenbeweging. Gaetti was in 2018 en 2019 als staatssecretaris van Binnenlandse Zaken verantwoordelijk voor de maffiabestrijding.Beeld ANP / AFP

Het Italiaanse getuigenbeschermingsprogramma zoals het nu bestaat is in het leven geroepen door de beroemde onderzoeksrechters Giovanni Falcone en Paolo Borsellino. Het is dit jaar dertig jaar geleden dat ze vermoord werden. Tijden zijn veranderd. “Begin jaren negentig waren er geen maffiosi wier kinderen naar de universiteit gingen,” vertelt voormalig staatssecretaris Gaetti. “Er moet werk gemaakt worden van nieuwe wetgeving.”

Op dit moment worden ruim 4500 Italianen door de overheid beschermd tegen maffia-organisaties, zo’n 1000 spijtoptanten, 50 mensen die getuige waren van maffiose delicten en ongeveer 3500 familieleden. Het programma kost de Italiaanse overheid jaarlijks rond de zestig miljoen euro.

De antimaffiacommissie in het Italiaanse parlement heeft aangekondigd een onderzoek in te stellen.

Meer over