PlusExclusief

Liz Truss is favoriet om de nieuwe premier van het VK te worden, maar erg realistisch zijn al haar beloftes niet

Liz Truss is favoriet om de nieuwe premier van het Verenigd Koninkrijk te worden. Vooral door beloftes over belastingverlaging, al lijken die niet realistisch.

Niels Posthumus
Liz Truss lijkt de grootste kans te hebben om op 5 september Boris Johnson op te volgen als premier van het Verenigd Koninkrijk.  Beeld REUTERS
Liz Truss lijkt de grootste kans te hebben om op 5 september Boris Johnson op te volgen als premier van het Verenigd Koninkrijk.Beeld REUTERS

Liz Truss lijkt de grootste kans te hebben om op 5 september Boris Johnson op te volgen als premier van het Verenigd Koninkrijk. In alle peilingen onder leden van de Conservatieve Partij ligt zij voor op haar uitdager Rishi Sunak, in veel gevallen ruim. Bovendien scharen de laatste dagen ook steeds meer prominente partijleden zich achter haar campagne.

De leden van de Conservatieve Partij stemmen deze maand over de vraag wie hun nieuwe leider wordt: Truss of Sunak. Wie de interne partijstemming wint, wordt ook direct leider van het land. De Conservatieve Partij heeft een meerderheid in het parlement en regeert alleen. Het is aan Sunak om het tij tijdens campagnebijeenkomsten in het land alsnog te keren.

Dat lukt hem volgens Paul Whiteley, emeritus hoogleraar politicologie aan de Universiteit van Essex, alleen als hij leden van zijn partij ook iets positiefs voorschotelt. Lang hamerde Sunak puur op fiscale discipline: wat financieel allemaal niet kan in de huidige economisch zware tijd dus. Dat slaat matig aan. De strijd tussen hem en Truss spitst zich juist vooral toe op belastingverlaging. Truss heeft op dat vlak meer te bieden, zij belooft onmiddellijke belastingverlagingen voor burgers én bedrijven.

Negatieve gevolgen

Veruit de meeste economen waarschuwen echter, net als Sunak tijdens het laatste televisiedebat donderdag, dat zulke maatregelen negatieve gevolgen hebben. Ze klinken mooi, maar met de huidige torenhoge inflatie is belastingverlaging onverstandig. Die zal de inflatie alleen maar aanwakkeren, waardoor de Britse centrale bank genoodzaakt zal zijn de rente nog verder te verhogen. Het zal hypotheken en andere leningen duurder maken en de economie schaden. Bovendien kosten de belastingverlagingen miljarden, die de Britse regering niet heeft. Truss’ plannen zullen de staatsschuld opdrijven, al zegt zij zelf van niet. Maar Truss weigert haar plannen gedetailleerd te onderbouwen.

Haar beloftes zijn volgens Whiteley opportunistisch. “Ze belooft belastingverlaging, omdat leden van de Conservatieve Partij dat willen horen.” Zo zet ze de realistischer Sunak tegen de muur. Sunak opperde vorige week ineens, geheel tegen zijn eerdere lijn in, toch ook maar een cadeautje: hij wil de btw op energierekeningen een jaar lang schrappen. Het kwam hem op hoon te staan. ‘Het is precies wat het lijkt,’ schreef Larry Elliott, economieverslaggever van The Guardian. ‘Een draai van 180 graden uit pure wanhoop.’

Rishi Sunak  Beeld Getty Images
Rishi SunakBeeld Getty Images

Dat zelfs Sunak zich nu genoodzaakt voelt om zulke voor de schatkist dure beloftes te doen, komt doordat de circa 180.000 leden van de Conservatieve Partij sterk vasthouden aan de traditionele ideologie van hun partij. Onderdeel van die ideologie is de neoliberale wens om de overheid zo klein mogelijk en de belastingen laag te houden.

Opvallend is dat Sunak onder Conservatieve kiezers juist populairder lijkt dan Truss. Alleen zijn het dus niet deze kiezers die deze maand bepalen wie de nieuwe premier van het VK wordt, maar de partijleden.

Nieuwe Margaret Thatcher

Truss afficheert zich al haar hele campagne nadrukkelijk als de nieuwe Margaret Thatcher. Die vroegere premier is het gezicht van de neoliberale doctrine in het VK. “Voor veel Conservatieve partijleden is zij een soort heilige,” zegt Whiteley. Die leden zijn bovendien, anders dan meestal wordt verondersteld, gemiddeld lager opgeleid dan leden van de linkse oppositiepartij Labour. Mede daardoor zijn zij niet allemaal geneigd de economische beloftes van Truss kritisch te analyseren. “Zij lezen nu eenmaal niet altijd de economische analyses van kwaliteitskrant The Financial Times.”

Toch heeft Truss, meer dan Sunak, een economisch probleem als zij in september werkelijk premier wordt. Haar beloofde belastingverlagingen lijken simpelweg niet uitvoerbaar. Whiteley denkt dat Truss zal proberen de politieke aandacht af te leiden door snel andere zaken te agenderen, zodat zij ongemerkt op haar belastingbeloftes kan terugkomen. Ze heeft bewezen erg bedreven te zijn in zulke politieke manoeuvres. Zo stemde zij in 2016 tegen de brexit, maar presenteert zij zich nu als keiharde brexiteer. “En als student in Oxford sprak zij zich zelfs, nog als lid van oppositiepartij Liberale Democraten, uit voor afschaffing van de monarchie,” grinnikt Whiteley. Daarover heeft ze het binnen de koningsgezinde Conservatieve Partij nu liever niet meer.

Bring Back Boris

Boris Johnson kondigde op 7 juli aan dat hij begin september zal aftreden als premier van het Verenigd Koninkrijk. Het leidde tot frustratie onder een deel van de leden van de Conservatieve Partij. Er volgde een oproep, Bring Back Boris, om de aftredende premier toch weer als kandidaat-leider aan de interne partijverkiezing toe te voegen. Die petitie verzamelde al meer dan 12.000 handtekeningen, circa 8 procent van alle partijleden. Uiteraard lijkt de oproep vooral symbolisch, maar de kans is groot dat Johnson ooit echt weer een poging zal wagen. Hij vertrekt met tegenzin en sloot zijn laatste toespraak in het parlement af met de woorden uit de film The Terminator: ‘Hasta la vista, baby’, Spaans voor ‘tot weerziens’.