PlusAchtergrond

Lenin terug op zijn sokkel, betalen met de roebel: zo ziet de russificatie van Oekraïne eruit

Rusland wil bezet Oekraïens gebied snel weer Russisch maken. De regio Cherson, waar zelfs een groot deel van de Russischtalige inwoners liever Oekraïens lijkt te blijven, wordt daarom onderworpen aan russificatie. Hoe ziet dat proces eruit?

Bob van Huët
Inwoners van Marioepol zijn de stad ontvlucht en arriveren in de stad Zaporizja. Beeld AP
Inwoners van Marioepol zijn de stad ontvlucht en arriveren in de stad Zaporizja.Beeld AP

Het Russisch ministerie van Defensie maakte dinsdag via het staatspersbureau Interfax bekend dat zijn troepen de regio Cherson in het zuiden van Oekraïne nu volledig hebben ‘bevrijd’. Binnen enkele uren werd een nieuw bestuur geïnstalleerd. Voormalig KGB-agent Aleksandr Kobets is benoemd tot burgemeester van de stad Cherson (330.000 inwoners) en de omstreden oud-burgemeester en vriend van Rusland Volodimir Saldo werd gepromoveerd tot gouverneur van de provincie (1,1 miljoen inwoners).

De verwachtingen zijn hooggespannen in Moskou. “De sociale infrastructuur wordt hersteld en het inzaaien van de landbouwgrond voor de oogst is begonnen,” zei een Kremlinwoordvoerder.

Cherson geeft een beeld van hoe russificatie anno 2022 eruitziet. Bijna de helft van de inwoners van de stad is Russischtalig. Cherson heeft een grote symbolische waarde, want vooralsnog is het een van de weinige hoofdprijzen die de Russische president Vladimir Poetin in twee maanden oorlog in handen wist te krijgen. De stad ligt strategisch – bij de monding van de Dnjepr, aan de Zwarte Zee – en vormt een schakel tussen de nu door Rusland volledig te heroveren Donbas en het in 2014 geannexeerde schiereiland de Krim. Verder is Cherson bekend om zijn scheepsbouwindustrie.

Maar Cherson is misschien niet de stad die Poetin zich voorstelt. Twintig jaar geleden stemde 90,1 procent van de bewoners van de provincie Cherson vóór het verbreken van de banden met Rusland. 83,4 procent van de kiezers kwam opdagen voor die stemming over een onafhankelijk Oekraïne.

En toch hoopt Vladimir Poetin dat minstens zoveel kiezers zijn Rusland weer omarmen. Om dat te bereiken, wordt de beproefde machinerie van de russificatie in werking gesteld.

Referendum

De wisseling van de macht in Cherson zou worden onderbouwd met een beproefd ‘hoera-referendum’ onder de bevolking, zoals dat ook gebeurde in Donetsk en Loehansk. Volgens Oekraïense bronnen zijn de stembiljetten voor het in mei te houden referendum voor de ‘Volksrepubliek Cherson’ al gedrukt.

Alleen wil de organisatie van deze volksraadpleging vooralsnog niet vlotten door tekorten aan voedsel, medicijnen en bankbiljetten. Het blijkt moeilijk stembureaus te bemannen, laat staan kiezers te mobiliseren. En humanitaire hulp is door de zelfverklaarde bevrijders niet toegestaan, behalve als die uit Rusland zelf komt. Pakketten met voedsel zijn wel demonstratief uitgedeeld ten overstaan van camera’s van de Russische staatstelevisie. Die mengt dat soort beelden graag met ontroerende bevrijdingstaferelen uit de Tweede Wereldoorlog.

Demonstranten in Cherson roepen 'go home' naar Russische soldaten. Beeld VIA REUTERS
Demonstranten in Cherson roepen 'go home' naar Russische soldaten.Beeld VIA REUTERS

Bedenkingen

Dat Cherson sinds de annexatie in de tsarentijd ‘Nieuw Rusland’ werd genoemd, en dat grofweg de helft van de bewoners van de gelijknamige stad en provincie Russischtalig zijn, wil niet zeggen dat ze ook allemaal graag ingelijfd worden bij Moedertje Rusland. Integendeel, er klinken nogal wat bedenkingen op sociale media.

Veel jongeren in Cherson en andere onlangs bezette gebieden vrezen bijvoorbeeld de bijbehorende dienstplicht voor ‘onafhankelijke regio’s’, zoals die ook is opgelegd aan leeftijdsgenoten in de volksrepublieken Donetsk en Loehansk. Wie daar niet onder de wapenen wil, riskeert gevangenisstraf. Er zijn berichten over slecht getrainde jongens uit Donetsk en Loehansk die met gebrekkig wapentuig de strijd tegen het Oekraïense leger in zijn gestuurd. Veel van hen kunnen dat niet navertellen.

Dat bezorgde bewoners van Cherson ook dit weekeinde weer demonstreerden tégen de inlijving – en met traangas werden verdreven – is geen item voor de Russische staatstelevisie, die de Oekraïense zenders inmiddels heeft vervangen. Televisie is belangrijk in de propagandaoorlog tussen Kiev en Moskou. Niet toevallig werd de televisietoren van Cherson begin deze week beschoten. Deze keer door het Oekraïense leger, zo lijkt het.

Invoering roebel

Rusland zal de bezette provincie Cherson nooit aan Oekraïne teruggeven, aldus Kirill Stremoöesov. Hij is de nieuwe, ook door Rusland aangestelde, vicegouverneur van de regio. Stremoöesov meldde ook dat vanaf 1 mei de Russische roebel zal worden ingevoerd als nieuw betaalmiddel in Cherson. Wie nog Oekraïense hryvnia’s heeft kan ze nog vier maanden omruilen.

In de haastige russificatie van Cherson raken de Oekraïners meer kwijt dan hun nationale munt. Op scholen gaat voortaan alles in het Russisch. Oekraïense schoolkinderen moeten nu voor de les het Russische volkslied zingen. Docenten worden – net als eerder op de Krim gebeurde – bijgeschoold om de gewenste educatieve accenten te kunnen plaatsen. Dat begint al op 9 mei, als ook schoolkinderen in Cherson de Russische overwinning op nazi-Duitsland mogen vieren.

Volgens de Amerikaanse historicus en Ruslandkenner Anne Applebaum opereren de Russen nu in Oekraïne niet heel anders dan de Sovjets na de Tweede Wereldoorlog in Oost-Europa deden. Opnieuw worden burgemeesters ontvoerd, en lokale politieke leiders en journalisten opgepakt en gedwongen loyaliteitsverklaringen te tekenen of het land te verlaten.

Symbolen die herinneren aan Oekraïne – standbeelden en vlaggen om te beginnen – worden vervangen. Of ze worden teruggezet, zoals in het veroverde kustplaatsje Henitsjesk, vlakbij Cherson. Begin deze maand werd daar weer een beeld van Lenin neergezet ter gelegenheid van diens 152ste geboortedag.

Meer over