PlusReportage

Leeggelopen Italiaanse regio’s proberen thuiswerkers aan te trekken

Santa Fiora in Toscane. Beeld Getty Images
Santa Fiora in Toscane.Beeld Getty Images

De pandemie heeft geleerd dat thuiswerken mogelijk is – en daarin zien lokale politici en organisaties een kans voor Italiaanse plattelandsregio’s, die al jarenlang leeglopen.

Pauline Valkenet

Toen burgemeester Federico Balocchi in 2019 nadacht over het programma waarmee hij wilde worden herkozen, focuste hij op een ontwikkelingsplan voor zijn Toscaanse dorpje. Hoe kon hij Santa Fiora, op de fris groene Monte Amiata, nieuw leven inblazen? “Dit dorp loopt leeg. Er wonen nog maar 2500 inwoners,” vertelt Balocchi (36) in het met fresco’s beschilderde gemeentehuis.

Hij besloot in te zetten op het snelle internet dat zijn afgelegen dorpje net had bereikt. Met glasvezel en goedkoop onroerend goed dacht hij in tien jaar tijd voldoende bedrijven te kunnen lokken. “Maar de komst van het virus veranderde alles. Ik vermoedde dat mensen de volle steden de rug zouden gaan toekeren. Ik dacht: hoezo een ontwikkelingsplan van tien jaar – we moeten nú onze kans grijpen.”

En dus trok de gemeente 60.000 euro uit voor een in Italië uniek project, dat in het najaar is uitgerold. Werkende mensen die willen uitproberen hoe het is om in Santa Fiora te wonen, kunnen een halfjaar maximaal 200 euro per maand huursubsidie krijgen. Balocchi: “De huur van een appartement is hier gemiddeld 350 euro. Die 200 euro zal voor een gezin uit Turijn niet doorslaggevend zijn om hierheen te verhuizen, maar het kan wel een prikkel zijn.”

Tien gezinnen

Binnen no time hadden zich tien gezinnen gemeld, voornamelijk uit het noordelijke, verstedelijkte Lombardije. De nieuwkomers zijn allemaal al in hun huurhuizen getrokken. Balocchi: “We richten ons op mensen met een redelijk opleidingsniveau, die voor hun werk alleen snel internet nodig hebben. Ze krikken ons inwonertal op en – net zo belangrijk – verrijken onze gemeenschap met hun ervaring en intellectuele input.” Hij hoopt dat de nieuwelingen definitief voor het lieflijke Santa Fiora vallen. Met honderd vaste nieuwkomers zou de burgemeester dik tevreden zijn: “Nederlanders zijn uiteraard ook welkom.”

Santa Fiora is een van de vele gemeentes in Italië die last hebben van leegloop. Jongere mensen met een opleiding vertrekken omdat ze alleen in het dynamische noorden van het land – of in het buitenland – een baan met perspectief en op niveau kunnen vinden. Het probleem is chronisch in met name de zuidelijke regio’s; in de afgelopen twintig jaar trokken daar ruim twee miljoen Italianen weg.

Maar het massale thuiswerken vanwege het rondwarende coronavirus zou een kanteling kunnen veroorzaken. Vorig jaar, zo schat onderzoeksinstituut Svimez, zijn er 100.000 werk­nemers van Noord-Italiaanse bedrijven met baan en al naar hun zuidelijkere geboortestreek teruggekeerd. En uit een recente, kleinschalige peiling van PwC blijkt dat bijna een kwart van de hoogopgeleide Italianen die in het buitenland werken naar hun vaderland zou willen terug­keren als ze dan hun baan kunnen behouden.

Een eenvoudiger leven

In Santa Fiora mikt burgemeester Balocchi niet zozeer op vroegere inwoners die nu in het noorden wonen, maar op thuiswerkers die worden aangetrokken door het rustige en harmonieuze Toscaanse platteland. Lifecoach en actrice Natascia Curci (48) is een van de stedelingen die zijn lokroep hoorden. Ze heeft de huur in Milaan opgezegd en is hier in oktober komen wonen.

“Ik verlangde naar een minder hectisch en eenvoudiger leven,” zegt ze in haar knusse onderkomen in een steegje naast het dorpsplein. Ze coacht nu online en reist voor haar werk af en toe naar Milaan, wanneer haar aanwezigheid daar noodzakelijk is. Intussen heeft ze al met de burgemeester gebrainstormd over wat zij voor het theater kan betekenen.

Het leven in Santa Fiora bevalt Natascia Curci tot nu toe prima, maar of ze er blijft wonen, weet de actrice nog niet. “Soms denk ik: wat geweldig hier te zijn, de mooie natuur, het prachtige dorp. Maar soms denk ik ook: mijn God, wat heb ik gedaan – ik ga hier vast dood van eenzaamheid.”

Met je laptop dicht bij de natuur

Net als burgemeester Balocchi zag ook de Siciliaanse juriste Elena Militello (28) hoe de coronapandemie positief zou kunnen uitpakken voor de leeglopende streken van Italië. Ze verhuisde vorig jaar van Luxemburg terug naar Palermo en richtte de vrijwilligersorganisatie South Working op. Via ­Skype licht Militello toe: “South Working wil menselijk kapitaal terugbrengen naar wat beleidsmakers de interne gebieden noemen: dorpen waar het inwonertal daalt, op grote afstand van steden. Hoogopgeleide mensen die alleen maar met een computer werken, zoals ingenieurs en grafisch ontwerpers, kunnen de schone lucht, de nabije natuur en de nabijheid van familie waarderen.”

Als sceptici tegen Militello zeggen dat ze haar idee heel leuk maar wel onrealistisch vinden, vertelt ze hoe concreet South Working bezig is. “We praten met werkgevers over hoe ze remote friendly kunnen worden. Met het ministerie voor het Zuiden onderzoeken we hoe bedrijven fiscaal kunnen worden gestimuleerd om werknemers een aantal weken per maand of een aantal maanden per jaar elders te laten werken. En we richten een netwerk op van gemeentes die een snelle internetverbinding en een co-workingplek met wifi hebben.”

De juriste denkt optimistisch dat een paar miljoen Italianen wel (in deeltijd) in de interne gebieden zouden willen wonen. “Door het virus zijn ruim vijf miljoen Italianen thuis gaan werken. Waarom zou een deel daarvan dat na de pandemie niet blijven doen?”

Meer over