PlusReportage

Laatste abortuskliniek in North Dakota op punt van sluiten: ‘Dit is absoluut het slechtste scenario’

Antiabortusdemonstranten op de stoep van de laatste abortuskliniek in North Dakota, in Fargo. Vrijwilligers in regenbooghesjes escorteren bezoekers van de kliniek veilig naar binnen. Beeld Dave Kolpack/AP
Antiabortusdemonstranten op de stoep van de laatste abortuskliniek in North Dakota, in Fargo. Vrijwilligers in regenbooghesjes escorteren bezoekers van de kliniek veilig naar binnen.Beeld Dave Kolpack/AP

Het Amerikaanse Hooggerechtshof staat op het punt het recht op abortus te schrappen. In North Dakota maakt de laatste abortuskliniek van een gebied bijna zo groot als vijf keer Nederland zich op voor sluiting. ‘Ik wil niet opgeven.’

Karlijn van Houwelingen

Tammi Kromenaker (50) heeft het busje pepperspray goed vast, haar duim op de rode knop waarmee ze prikkelende goedje over een eventuele belager kan sproeien. Ze wandelt door het centrum van Fargo, een stad in het Amerikaanse North Dakota, en weet dat ze een doelwit is. Kromenaker is de directeur van de enige abortuskliniek in een staat die op het punt staat abortus vrijwel geheel onmogelijk te maken.

Uit een uitgelekt vonnis bleek dit voorjaar dat het Amerikaanse Hooggerechtshof hoogstwaarschijnlijk het federale recht op abortus gaat schrappen. Het stamt uit de jaren zeventig en garandeert sindsdien dat inwoners van alle Amerikaanse staten toegang hebben tot abortuszorg. Als dat geschrapt wordt, is North Dakota een van de staten die het beëindigen van ongewenste zwangerschap zal verbieden. Dan moet de Red Riverkliniek van Kromenaker sluiten, en zit een gebied zo groot als bijna vijf keer Nederland zonder abortuskliniek.

Aangevallen en vermoord

Het is hier al jaren lastig om vrouwen en meisjes te helpen als ze ongewild in verwachting zijn geraakt, vertelt Kromenaker. De lokale, overwegend conservatieve politiek heeft al een hele serie obstakels opgeworpen. Ze leest de zin voor die ze elke patiënt verplicht moet laten horen: “‘Abortus is het beëindigen van het leven van een compleet, afzonderlijk, uniek levend mens’. Ik haat het, elke keer als ik het voorlees,” zegt ze.

Daarbij komt dat ze als kliniekdirecteur altijd op haar veiligheid moet letten. Ze neemt elke dag een andere route naar huis en is zelfs alert als ze tuiniert achter haar eigen huis, vertelt ze. Altijd even rondkijken, is haar motto – wie loopt er door de buurt? Ze weet dat in het verleden meerdere abortusartsen in de VS aangevallen en vermoord zijn. De behandelkamers in Fargo liggen daarom achter een extra beveiligde deur die alleen het personeel open kan maken met een geheime code – ‘voor het geval een schutter binnendringt’, zegt Kromenaker. Een staflid houdt de camera’s rond het pand continu in de gaten.

Als Tammi Kromenaker laat zien waar de laatste patiënten die in North Dakota terecht kunnen voor een abortus, valt haar blik op het beeldscherm waar de camerabeelden binnenkomen. “Wat doet hij daar? Hij raakt het gebouw aan.” Ze tuurt even en komt tot de conclusie dat het een inwoner van Fargo moet zijn die een rookpauze neemt. Achterin beeld is te zien dat een man geknield op de stoep voor de kliniek zit. Hij blijft minutenlang zitten.

Weesgegroetjes

Wie hier een afspraak heeft – dat kan zijn voor een abortus, of een consult over anticonceptie – moet eerst langs een haag van zulke demonstranten. Het is een divers gezelschap: net na openingstijd staat een groepje senioren met rozenkransen in de hand weesgegroetjes te bidden. Een ronkende vrachtwagen op de bouwplaats aan de overkant van de straat overstemt hun gebed, maar ze prevelen stug door.

De gelovigen worden vergezeld door twee mannen gekleed in kaki en camouflagekleuren. ‘Hier worden baby’s vermoord,’ staat op het stuk karton dat één van hen vasthoudt. Achter hem staat een pick-uptruck waarop een grote foto van een foetus is gemonteerd. Het personeel van de kliniek voelt zich uiterst ongemakkelijk bij hun aanwezigheid: de staf zegt soms ook vuurwapens achter broekriemen te ontwaren. Een wapen dragen mag in North Dakota.

Nepabortusklinieken

Een vrouw in een lange rok stapt af op vrouwelijke voorbijgangers die ze in de richting van de kliniek ziet lopen. “Ik wil je laten weten dat er nog een kliniek is, een paar straten hiervandaan, waar je gratis geholpen wordt tot je kind twee jaar oud is,” zegt ze. Een billboard op enkele meters van de Red Riverkliniek verwijst naar diezelfde instelling, een ‘zorgcentrum voor vrouwen’.

Het is een van de vele centra die zich in de VS voordoen als ‘zwangerschapskliniek’ waar je terecht kunt als je ongewild in verwachting bent. Ze maken niet duidelijk dat ze na de gratis echo één optie heel bewust niet aanbieden: abortus. Nepabortusklinieken, noemen pro-abortusactivisten ze ook wel. Vrijwilligers proberen vrouwen voor de deur van de echte abortuskliniek over te halen mee te gaan naar die andere instelling, strategisch dichtbij gevestigd.

Pepperspray

Kromenaker werkt op behandeldagen met een legertje vrijwilligers die optreden als escortes. Gehuld in regenbooghesjes omringen ze de patiënten om hen langs de demonstranten te loodsen. Sommigen komen elke week, ook als het hier ’s winters overdag zeker tien graden vriest. In een hoekje bij de ingang liggen speciale voetenwarmers klaar die ze dan in hun schoenen kunnen stoppen.

In de kliniek proberen Kromenaker en haar team de nare ontvangst uit te wissen met vriendelijke boodschappen in het hele pand. ‘Je bent prachtig,’ staat in plakletters op de spiegel in het toilet. Aan het plafond in een van de behandelkamers hangt een poster met een bemoedigende boodschap over vrouwen die elkaar bij de hand nemen, precies boven het hoofd van de vrouw die hier met de benen wijd gaat.

Zelf heeft Kromenaker altijd haar pepperspray bij de hand. “Ik neem veiligheidsmaatregelen, maar ik laat hen niet mijn gedrag controleren,” zegt ze vastbesloten. Ze zette ondanks de vijandige omgeving door en vecht voor het voortbestaan van de kliniek in de rechtbank, in het lokale congres of soms op de stoep voor het pand – ze heeft haar pepperspray moeten gebruiken tegen een paar demonstranten. “Ik wil niet opgeven,” zegt ze. De kliniek bestaat inmiddels 24 jaar.

Naar Minnesota

Maar nu het Hooggerechtshof deze zomer lijkt te gaan oordelen dat abortus geen grondwettelijk recht meer is in het hele land, zit er niets anders op: de kliniek moet dicht. “Het was echt een stomp in mijn maag,” zegt de directeur. “We waren voorbereid, hadden alle mogelijkheden besproken, maar dit is absoluut het slechtste scenario.”

Kromenaker heeft ruimte gevonden aan de overkant van de rivier verderop, waar de abortusvriendelijke staat Minnesota begint en de ingreep wel legaal blijft. Vrouwen zullen moeten reizen, maar kunnen zo nog steeds gebruik maken van abortuszorg. Kromenaker vreest toch een zorgcrisis, omdat vrouwen uit alle antiabortusstaten van Amerika zich moeten gaan wenden tot een kleiner aantal klinieken in progressievere regio’s.

Nu al lopen wachtlijsten daar op, omdat Texas en Oklahoma met juridische trucs abortusklinieken al bijna uitgebannen hebben. In ongeveer de helft van de Amerikaanse staten wordt abortus straks waarschijnlijk geheel of gedeeltelijk verboden. “Het stigma is zo groot als hier straks in de hele staat geen kliniek meer is,” zegt Kromenaker. “We hadden jaren geleden al naar Minnesota kunnen verhuizen omdat het daar makkelijker is om deze zorg te verlenen. Maar ik wilde niet degene zijn die een einde zou maken aan abortus in North Dakota, alleen maar omdat het makkelijker zou zijn.”

Vooralsnog bellen nog altijd vrouwen om afspraken te maken. Isabel, de telefoniste die deze laatste patiënten te woord staat, merkt dat ze een beetje angstig zijn: kan het nog wel? “We proberen hen gerust te stellen,” zegt ze. Daarnaast krijgt ze geregeld steuntelefoontjes. “Ik had net een heel boze 78-jarige dame aan de lijn, die zei: dit is je recht en laat niemand je de controle over je eigen lichaam afnemen. Dat was geweldig.”

Donald Trump

Buiten is de sfeer heel anders. Dave Forester, een senior met een Make America Great Again-petje op zijn grijze haren, laat de collectie protestborden in zijn kofferbak zien. “Zelfgemaakt,” vertelt hij erbij. Hij heeft de stapel beschilderd karton in de auto gelegd, voor het geval iemand mee wil demonstreren maar zonder pakkende slogan zit. Forester leest voor: “Wees blij, je moeder koos voor leven. Abortus is een holocaust, baby voor baby. Zwarte baby’s doen ertoe, alle baby’s doen ertoe. De Eeuwigheid is lang, bereid je erop voor.”

Hij is Donald Trump dankbaar, zegt Forester, omdat die als president de rechters benoemde die vermoedelijk het abortusrecht zullen schrappen. “Ik denk dat God hem op die plek heeft gezet om die reden,” zegt hij over Trump. Maar als abortus in North Dakota inderdaad verboden wordt, is dat voor de antiabortusbeweging hier niet genoeg. “Nu moeten we alle andere staten overtuigen,” zegt Forester over de delen van Amerika die wél abortuszorg blijven toestaan.

Forester moet toegeven dat het zelden lukt om een vrouw over te halen niet de kliniek binnen te gaan. “In de paar seconden die we hebben, zeggen we: laat ons je alsjeblieft helpen om leven voor jou en je baby te kiezen.” Hij is vastbesloten te blijven opdraven om een poging te doen – ook als de kliniek gedwongen sluit en heropent op een nieuwe plek in Minnesota. “Natuurlijk,” zegt hij. “Het is een strijd tussen goed en kwaad.”

Meer over